Νέα οργάνωση της χονδρικής αγοράς ρεύματος από τις διατάξεις του target model – Νέες ευκαιρίες αλλά και νέα ρίσκα για τους «παίκτες»

H οργάνωση της χονδρεμπορικής αγοράς σύμφωνα με τις διατάξεις του Μοντέλου Στόχου (Target Model) αναμένεται να αλλάξει σημαντικά, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες και ρίσκα για τους συμμετέχοντες. Η αλλαγή συνεπάγεται κυρίως:

1. στη διαπραγμάτευση Συμβολαίων Μελλοντικής Εκπλήρωσης (futures) στην προθεσμιακή αγορά με δυνατότητα φυσικής παράδοσης, καθώς και Δικαιωμάτων Προαίρεσης (options) για αγορά / πώληση Συμβολαίων Μελλοντικής Εκπλήρωσης,

2. στη δυνατότητα σύναψης διμερών συμβολαίων απ’ ευθείας μεταξύ των συμμετεχόντων,

3. στην αλλαγή των τύπων των προϊόντων που διαπραγματεύονται στην Αγορά Επόμενης Ημέρας και επομένως και στον τρόπο επίλυσης του προβλήματος εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας,

4. στην ύπαρξη Ενδοημερήσιας Αγοράς με δημοπρασίες σε πρώτη φάση και πλατφόρμα συνεχούς διαπραγμάτευσης σε δεύτερη φάση, και

5. στην ύπαρξη Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου (σε σχέση με το μηχανισμό εξισορρόπησης που υφίσταται σήμερα και δε συνιστά αγορά) με προσφορές ανοδικής και καθοδικής Ενέργειας Εξισορρόπησης για ενεργοποίηση αυτόματης και χειροκίνητης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας.

Οι παραπάνω αλλαγές δημιουργούν σημαντικές απαιτήσεις τροποποίησης των διαδικασιών, στρατηγικών, πληροφοριακών συστημάτων όλων των τύπων συμμετεχόντων:

1. οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να αλλάξουν πλήρως τη στρατηγική προσφορών τους καθότι ο τρόπος συμμετοχής τους στις αγορές (ευθύνη εφικτότητας υλοποίησης του προγράμματος αγοράς, συμμετοχή σε τέσσερις αγορές με έντεκα διαφορετικά και αλληλοεξαρτώμενα προϊόντα, μη λήψη πρόσθετων εσόδων εκτός των εσόδων για παροχή εφεδρειών, κ.α.) αλλάζει ολοκληρωτικά τον τρόπο διαχείρισης του χαρτοφυλακίου τους,

2. οι προμηθευτές πρέπει να συμμετέχουν σε περισσότερες αγορές με μεγάλες απαιτήσεις παρακολούθησης και προβλέψεων κατανάλωσης, με σημαντικό κίνητρο επίτευξης ισορροπημένου  χαρτοφυλακίου (μείωσης των αποκλίσεων που υποβάλλονται σε εκκαθάριση αποκλίσεων στα πλαίσια εκκαθάρισης της Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου),

3. οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ, μετά το πρώτο μεταβατικό στάδιο ύπαρξης σχετικά μειωμένων χρεώσεων, πρέπει αντιστοίχως να επενδύσουν σε σημαντική γνώση και σε συστήματα για πετυχημένη συμμετοχή στις επιμέρους αγορές που να ελαχιστοποιεί το κόστος και το ρίσκο μεγάλων χρεώσεων στην εκκαθάριση της Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου.

Οι ανωτέρω αλλαγές συνεπάγονται επίσης και σημαντική αύξηση στον αριθμό των στελεχών των τμημάτων Διαχείρισης Ενέργειας / Χαρτοφυλακίου των ενεργειακών εταιρειών, προκειμένου να μπορέσουν να καλύψουν τις αυξημένες απαιτήσεις του νέου περιβάλλοντος. Στην κατεύθυνση αυτή, ήδη πολλές ενεργειακές εταιρείες έχουν αυξήσει σημαντικά το στελεχιακό δυναμικό τους. Επίσης, τα τμήματα Ανάλυσης / Διαχείρισης Ρίσκου (Risk Management) απαιτούν νέες διαδικασίες για τον υπολογισμό και τη διαχείριση του ρίσκου, που απαιτούν πρόσθετο εξειδικευμένο στελεχιακό δυναμικό. Εκτός όμως από στελέχη, απαιτούνται και σύγχρονα συστήματα που να μπορούν να προσφέρουν:

α)    έξυπνες / γρήγορες λύσεις αύξησης του οικονομικού αποτελέσματος (optimal bidding strategy models) στις εταιρείες από τη συμμετοχή τους στην αγορά,

β)    πλατφόρμες αυτόματης υποβολής προσφορών όλο το 24ωρο με ή χωρίς επίβλεψη, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η ανθρωποπροσπάθεια χαμηλού επιπέδου εργασίας για την κάλυψη των αγορών συνεχούς διαπραγμάτευσης και της Αγοράς Ενέργειας Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου,

γ)    δυναμικές Βάσεις Δεδομένων με δυνατότητα μεταβαλλόμενων χρονικών βημάτων για όλα τα στάδια των αγορών,

δ)    συστήματα Energy Trading and Risk Management (ETRM) προσαρμοσμένα στις ανάγκες της ελληνικής αγοράς, καθότι το ελληνικό υπόδειγμα (κεντρικός προγραμματισμός και κατανομή) διαφέρει σημαντικά από τα υποδείγματα οργάνωσης άλλων Ευρωπαϊκών αγορών (αποκεντρωμένου προγραμματισμού και πιθανών και κατανομής σε πραγματικό χρόνο),

ε)    συστήματα / μοντέλα ακολουθιακής προσομοίωσης των επιμέρους αγορών σε βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο διάστημα, για παροχή βοήθειας στη λήψη αποφάσεων διαχείρισης του χαρτοφυλακίου.

Για την προσομοίωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας υπό τις διατάξεις του Μοντέλου Στόχου ο υπογράφων σε συνεργασία με τον Καθηγητή Αναστάσιο Μπακιρτζή και ομάδα έμπειρων εξειδικευμένων ερευνητών ανέπτυξε δύο λογισμικά πακέτα, ως ακολούθως:

α)    το λογισμικό ATLAS για τη βραχυπρόθεσμη προσομοίωση της Αγοράς Επόμενης Ημέρας, της Διαδικασίας Ενοποιημένου Προγραμματισμού και της Αγοράς Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου για την ερχόμενη ημέρα ή τις ερχόμενες ώρες της ημέρας, και

β)    το λογισμικό LTSx (Long-Term Scheduling extended) για τη μεσοπρόθεσμη προσομοίωση των αγορών για διάστημα από ένα μήνα έως 20 έτη.

Και στα δύο λογισμικά γίνεται ακολουθιακή επίλυση της Αγοράς Επόμενης Ημέρας (με ωριαίο χρονικό βήμα), της Διαδικασίας Ενοποιημένου Προγραμματισμού (με ημίωρο χρονικό βήμα) και της Αγοράς Εξισορρόπησης Πραγματικού Χρόνου (με 15λεπτο χρονικό βήμα) για την πιστή προσομοίωση της νέας αγοράς. 

Στο λογισμικό LTSx ο χρήστης μπορεί να δημιουργήσει πλήθος σεναρίων με διάφορες στοχαστικές παραμέτρους (φορτίο συστήματος, έγχυση ΑΠΕ, τιμές καυσίμων, τιμές CO2, υδραυλικότητα ΥΗΣ, ονομαστική ισχύ αντλησιοταμίευσης και μπαταριών, προσφορές οντοτήτων σε όλες τις αγορές, κ.α.) και να προβεί ακολουθιακή επίλυση των σεναρίων και σε εύκολη σύγκριση/αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. 

Τα αποτελέσματα του λογισμικού περιλαμβάνουν (εκτός των κλασικών αποτελεσμάτων των επιμέρους αγορών) τις αναμενόμενες περικοπές των ΑΠΕ ανά χρονικό βήμα κι ανά έτος, την περίσσεια ισχύος στο σύστημα λόγω λειτουργίας των ΑΠΕ, καθώς και το έλλειμμα ισχύος που δημιουργείται στο σύστημα κυρίως λόγω της απότομης μείωσης έγχυσης των φωτοβολταϊκών σταθμών κατά τις βραδινές ώρες. 

Επίσης, με το λογισμικό LTSx μπορεί να γίνει ανάλυση Monte Carlo με στοχαστικότητα επί των διαθεσιμοτήτων των μονάδων παραγωγής προς εξαγωγή των καμπυλών πιθανοτικής κατανομής διαφόρων ενεργειακών/οικονομικών μεγεθών της αγοράς και για την εξαγωγή των δεικτών Αναμενόμενης Απώλειας Φορτίου (Loss of Load Expectation, LOLE), Αναμενόμενης Μη Εξυπηρετούμενης Ενέργειας (Expected Unserved Energy, EUE), Αναμενόμενης Ανεπάρκειας Ευέλικτων Πόρων (Insufficient Ramping Resource Expectation, IRRE) και Αναμενόμενης Μη Εξυπηρετούμενης Ευέλικτης Ενέργειας (Expected Unserved Ramping Energy, EURE) του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.

 Οι δείκτες αυτοί είναι πολύ σημαντικοί για την αποτύπωση της Επάρκειας Ισχύος και Ευελιξίας του συστήματος, και μπορούν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες τόσο στο Διαχειριστή του Συστήματος όσο και σε νέους επενδυτές για σταθμούς αποθήκευσης ή/και ευέλικτες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. 

Άδειες χρήσης των ανωτέρω πακέτων προσομοίωσης έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής από δεσπόζουσες ελληνικές ενεργειακές εταιρείες. Επιπρόσθετα, το λογισμικό LTSx έχει χρησιμοποιηθεί ήδη σε πλήθος ενεργειακών μελετών από πλήθος ενεργειακών φορέων.

Είναι φανερό ότι η νέα οργάνωση της αγοράς δεν προσφέρεται για ενεργειακούς οργανισμούς χωρίς την παραπάνω δομή / διαδικασίες / συστήματα / μοντέλα προσομοίωσης και τεχνητής νοημοσύνης / εξειδικευμένο στελεχιακό δυναμικό. Η τεχνογνωσία και η χρήση των κατάλληλων εργαλείων / συστημάτων θεωρούνται απαραίτητα για την επιτυχή λειτουργία στη νέα εποχή που έρχεται.

----------------

*Ο κ. Παντελής Μπίσκας είναι Αναπληρωτς Καθηγητής στο ΑΠΘ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2020 που εκδίδει για ένατη συνεχόμενη χρονιά το energypress