Φυσικό αέριο και καθαρή ενέργεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Με την έναρξη ισχύος της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (RED II) στις 24 Δεκεμβρίου 2018, θεσπίζεται στην EE ένα νέο πλαίσιο για την επίτευξη του δεσμευτικού στόχου της Ένωσης για μερίδιο ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας τουλάχιστον 32 % έως το 2030. Για την επίτευξη του στόχου λαμβάνεται υπόψη η πρόοδος που επιτυγχάνεται βάσει του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, συμπεριλαμβανομένης, μεταξύ άλλων, της υποχρέωσης των κρατών μελών της ΕΕ να διατηρήσουν τους στόχους για το 2020 ως βασικό σενάριο αναφοράς για τις αντίστοιχες πορείες τους την επόμενη δεκαετία. Τούτο συμπληρώνεται περαιτέρω από τα άλλα στοιχεία της πρόσφατης δέσμης μέτρων της ΕΕ «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους»: Η όσο το δυνατόν καθαρότερη ενέργεια αποτελεί μείζονα προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης λαμβάνοντας υπ’ όψη τις πέντε διαστάσεις της Ενεργειακής Ένωσης: Ενεργειακή ασφάλεια, εσωτερική αγορά, μείωση ρύπων, ενεργειακή απόδοση και  καινοτομία και διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων.

Στο EUROGAS, την ένωσης των 44 διεθνών ενεργειακών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, στηρίζουμε το στόχο της απανθρακοποίησης και της πλέον καθαρής ενέργειας για τις επόμενες γενιές και θωρούμε ότι οι ρυθμιστικές πρωτοβουλίες της ΕΕ πρέπει να στοχεύουν στη μετάβαση αυτή με θάρρος αλλά και αποτελεσματικότητα. Για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι προφανές ότι το φυσικό αέριο αποτελεί την αξιόπιστη γέφυρα για τη σταδιακή μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Καταλύτης της μετάβασης αυτής είναι η χρήση του φυσικού αερίου και οι εφαρμογές τους.    

Τι πιστεύουμε στο EUROGAS:

Τομεακή Ολοκλήρωση:

H αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων και του ηλεκτρισμού και του αερίου συνιστά τον καλύτερο και γρηγορότερο τρόπο για τη δημιουργία μιας βιώσιμης και χαμηλής σε άνθρακα οικονομίας (sustainable low-carbon economy). Ο έξυπνος συνδυασμός των συστημάτων ηλεκτρισμού, αερίου και θέρμανσης μπορεί να οδηγήσει σε γρήγορα επιτεύγματα, όπως η αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η μείωση του κόστους και η ενίσχυση της  αποτελεσματικότητας του δικτύου. Είναι κρίσιμο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει ένα ενωσιακού επιπέδου όραμα για τον συνδυασμό ηλεκτρισμού, θέρμανσης και μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας, αερίου και τηλεθέρμανσης. Το αέριο ήδη συμβάλλει καθοριστικά στην ολοκλήρωση του ενεργειακού τομέα με τεχνολογίες αιχμής, όπως η μετατροπή ηλεκτρικής ενέργειας σε αέριο καύσιμο και οι κυψέλες καυσίμου, με την παροχή λύσεων για τη δημιουργία μίας χαμηλής σε άνθρακα ενεργειακής παγκόσμιας οικονομίας του μέλλοντος. Μελέτες του EUROGAS υπολογίζουν ότι αύξηση στο μερίδιο του αερίου (φυσικού, απανθρακοποιημένου και ανανεώσιμου) θα έχει ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση μέχρι και € 335 δις στις ενεργειακές επενδύσεις μεταξύ 2015 και 2050 κατ’ αντιπαραβολή με το σενάριο όπου κυριαρχεί εξ ολοκλήρου ο ηλεκτρισμός. Άλλες πρόσφατες σημαντικές μελέτες καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα της σπουδαιότητας της τομεακής ολοκλήρωσης και του αερίου στην ενεργειακή μετάβαση. Τα αέρια καύσιμα θα συνεχίσουν να συνιστούν την αξιόπιστη ραχοκοκαλιά του ενεργειακού συστήματος διαμέσου της ενεργειακής μετάβασης. Εάν ο ηλεκτρισμός είναι η μόνη βάση του μελλοντικού ενεργειακού συστήματος αυτό θα σημαίνει εξάρτηση από μία μόνο υποδομή. Το αέριο θα χρειαστεί να συμπληρώσει και να διευκολύνει την απεξάρτηση άλλων οικονομικών τομέων - ιδιαίτερα της βαριάς βιομηχανίας, της μεταφοράς βαρέων εμπορευμάτων και της ναυτιλίας  - από τον άνθρακα. 

Ανανεώσιμο και απανθρακοποιημένο αέριο (renewable and decarbonized gas)

Το «ανανεώσιμο αέριο» αναφέρεται στην κατηγορία των CO2 ουδέτερων αερίων, συμπεριλαμβανομένων του βιοαερίου και του βιομεθανίου, του πράσινου υδρογόνου και του συνθετικού μεθανίου που παράγεται από τη μετατροπή ηλεκτρικής ενέργειας σε αέριο καύσιμο (“power-to-gas”). «Απαλλαγμένο από άνθρακα αέριο» είναι το ουδέτερα από CO2 αέριο που παράγεται από φυσικό αέριο με CCS/U (CCS à Carbon Capture and Storage). Το ανανεώσιμο αέριο μπορεί να παραχθεί από διάφορες πρώτες ύλες: ηλεκτρική ενέργεια από ποικίλες ανανεώσιμες πηγές σε περιόδους που η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση, αστικά απόβλητα, αγροτικά κατάλοιπα, απόβλητα. Στην Ευρώπη ήδη αναπτύσσονται καινοτόμες τεχνολογίες που παράγουν ανανεώσιμο (r-gas) και απανθρακοποιμένο (d-gas) αέριο και το εγχέουν στο δίκτυο. Θα πρέπει να δοθούν περισσότερα κίνητρα για αυτές τις τεχνολογίες καθώς η διαθεσιμότητά τους σε κλίμακα θα βοηθήσουν την ΕΕ να επιτύχει ένα μεγαλύτερο μερίδιο ανανεώσιμης ενέργειας σε χαμηλότερο κόστος.

Στο EUROGAS εξετάζουμε την καλύτερη οδό, διά της οποίας το αέριο θα συμβάλει στη μακροπρόθεσμη ενεργειακή μετάβαση της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, είμαστε υπέρ των πολιτικών που υποστηρίζουν τους στόχους της ΕΕ στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισίου των ΗΕ, συμπεριλαμβανομένων: α) ενός επιπέδου στόχου για ανανεώσιμο και απανθρακοποιημένου αέριο, β) εγγυήσεων προέλευσης για το r-gas και το d-gas στο πλαίσιο της Οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας RED II και γ) ενός εναρμονισμένου Ευρωπαϊκού πλαισίου για μηχανισμούς υποστήριξης των r-gas και d-gas. Οι λεπτομέρειες της προσέγγισης αυτής χρήζουν προσεκτικής επεξεργασίας. Το EUROGAS επίσης υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξη του CCS (Carbon Capture and Storage) στο ενεργειακό σύστημα προκειμένου να μειώσει το γενικό κόστος της δέσμευσης και αποθήκευσης του άνθρακα, ώστε η τεχνολογία να αποτελέσει μία βιώσιμη λύση απαλλαγής από τον άνθρακα.

Η εδραίωση της μακροπρόθεσμης δυναμικής της απαλλαγής του φυσικού αερίου από τον άνθρακα συνιστά εγγύηση για τις τρέχουσες επενδύσεις στην τεχνολογία και τις υποδομές αερίου. Η αξία των εν λόγω υποδομών δεν θα απομειωθεί καθώς υπάρχει ευκαιρία αυτά να μετατραπούν για τη μεταφορά του ανανεώσιμου αερίου, του υδρογόνου και του CO2. Περαιτέρω, πολυάριθμες μελέτες δείχνουν ότι ο στόχος απαλλαγής από τον άνθρακα έως το 2050 μπορεί να επιτευχθεί με την αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του απανθρακοποιημένου αερίου με οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Το ουδέτερο από CO2 αέριο έχει ιδιαίτερα σημαντικά πλεονεκτήματα δεδομένου ότι επιτρέπει στη βιομηχανία να απαλλάξει από τον άνθρακα τις ενεργοβόρες διεργασίες θέρμανσης. Απαλλαγή της θέρμανσης από τον άνθρακα είναι δυνατή χρησιμοποιώντας r-gas / d-gas με τα υπάρχοντα συστήματα θέρμανσης χωρίς σημαντικές ανακατασκευές. Ωστόσο, περισσότερη σαφήνεια στις αναλύσεις της Επιτροπής για τις ανωτέρω δυνατότητες της αγοράς είναι ουσιώδης προκειμένου το r-gas και το d-gas να αναπτυχθούν με τον αναγκαίο ρυθμό και έκταση ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι για τις εκπομπές CO2 σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ΕΕ.

Μελλοντική ρύθμιση της αγοράς αερίου, συμπεριλαμβανομένου το λεγόμενου «mirroring»

Μερικές πτυχές του διαμορφούμενου πλαισίου για την αγορά αερίου μπορούν να βελτιωθούν. Προκειμένου να διατηρηθεί ένα πεδίο με ίσους όρους ανταγωνισμού (level playing field) είναι σημαντική η συνοχή μεταξύ του ρυθμιστικού πλαισίου για την αγορά ηλεκτρισμού και εκείνου για την αγορά αερίου, π.χ. αναφορικά με τις σχέσεις με τους πελάτες, την εξοικονόμηση και αποτελεσματικότητα, καθώς και την απλοποίηση της κοινής ανάπτυξης δικτύου.  Οι παραδοσιακοί ρόλοι των συμμετεχόντων στην αγορά έχουν αλλάξει με την απελευθέρωση και αλλάζουν έτι περαιτέρω λόγω της «τομεακής ολοκλήρωσης» (π.χ. οι υποδομές αερίου θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της ασφάλειας εφοδιασμού στον τομέα του ηλεκτρισμού). Ο συνδυασμός υπηρεσιών και προϊόντων στη λιανική αγορά μπορεί επίσης να έχει ως αποτέλεσμα την αλλαγή των παραδοσιακών ρόλων.  

Περαιτέρω, εν αντιθέσει με τα δίκτυα ηλεκτρισμού, τα δίκτυα αερίου είναι φύσει ικανά να διαχειριστούν τις υψηλές διακυμάνσεις στην ενεργειακή ζήτηση. Συνιστούν ένα δυνατό εργαλείο για την παροχή ευελιξίας στο ενεργειακό σύστημα της ΕΕ και για έναν ευρωπαϊκό ενεργειακό τομέα που θα είναι περισσότερο απαλλαγμένος από άνθρακα και βιώσιμος. Η εποχιακή αποθήκευση είναι ένα θέμα το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με αναφορά στον τομέα του ηλεκτρισμού.  Μία έξυπνη και ευέλικτη προσφορά αερίου θα δώσει στους καταναλωτές το δικαίωμα επιλογής. Οι καταναλωτές θα επωφεληθούν από τους καινοτόμους και πιο αποτελεσματικούς τρόπους χρήσης του αερίου, για παράδειγμα σε υβριδικά συστήματα θέρμανσης, συμπεριλαμβανομένων όσων υποστηρίζονται από micro-CHP (Combined Heat and Power) και κυψέλες καυσίμου. Ως εκ τούτου, οι καταναλωτές αερίου με CHP θα καταστούν τόσο παραγωγοί (producers), όσο και καταναλωτές (consumers) . Γι’ αυτούς έχουμε καθιερώσει τον όρο “prosumers”!

*Ο κ. Νικόλαος Φαραντούρης είναι Καθηγητής Δικαίου ΕΕ του Παν/μίου Πειραιώς και Πρόεδρος της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων της EUROGAS

*Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2019 που εξέδωσε για όγδοη συνεχή χρονιά το επιτελείο του energypress