Τα συν και πλην των λύσεων για την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου – Τι γίνεται με αποθήκευση, FSRU και EastMed

Έκθεση ασφάλειας εφοδιασμού της Κύπρου με φυσικό αέριο συνέταξε η ΡΑΕΚ, με σκοπό να αναπτυχθούν εγκαίρως δράσεις για την μείωση ή την εξάλειψη των κινδύνων που δύνανται να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας με φυσικό αέριο, καθώς, με την έλευση του καυσίμου, η ηλεκτροπαραγωγή της χώρας θα είναι άμεσα εξαρτώμενη από αυτό.

Η υποδομή φυσικού αερίου η οποία πρόκειται να κατασκευαστεί, και η οποία αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία περί τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2022, θα περιλαμβάνει μία μονάδα αποθήκευσης και αεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU), μια προβλήτα για την ασφαλή πρόσδεση της μονάδας, έναν αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου που φέρει προβλήτα και έναν αγωγό φυσικού αερίου στη ξηρά, μια παράκτια εγκατάσταση βαλβίδων, μια εγκατάσταση ρύθμισης της ροής φυσικού αερίου στην ξηρά, ένα σταθμό μείωσης της πίεσης και ένα μετρητικό σταθμό. 

Σε πρώτη φάση, η εγκατάσταση θα έχει χωρητικότητα αποθήκευσης ΥΦΑ 136.000 m3 και θα στοχεύει στην παροχή επαναεροποιημένου φυσικού αερίου έως 220 τόνους/ώρα (μέγιστη ετήσια παροχή περίπου 2,44 δις. m3/έτος και μέγιστος ημερήσιος μέσος όρος παροχής 76,17 GWh/ημέρα κατά προσέγγιση), ενώ στο μέλλον δύναται να καλύψει πρόσθετες απαιτήσεις χωρητικότητας.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί ο απαιτούμενος χρόνος εναλλαγής καυσίμου στις συμβατικές μονάδες σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης που σχετίζονται με την ομαλή προμήθεια φυσικού αερίου πρόκειται να κατασκευαστεί μία αποθηκευτική διάταξη (Buffer Storage Array). Στο σύνολό της η διάταξη δύναται να αποθηκεύσει έως 125 τόνους φυσικού αερίου (εντός του εύρους των αντίστοιχων μέγιστων και ελάχιστων πιέσεων λειτουργίας του αγωγού αερίου) το οποίο θα είναι 100% διαθέσιμο.  

Επιπλέον, μελετάται η κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου EastMed, που θα διασυνδέει την Κύπρο με την Ελλάδα, και η μεταφορική του ικανότητα εκτιμάται στα 10 δισ. m3 το χρόνο, που, εφόσον υφίσταται επαρκές επενδυτικό ενδιαφέρον για την κατασκευή του αγωγού, εκτιμάται ότι δύναται να ολοκληρωθεί το 2025. 

Όπως επισημαίνει η ΡΑΕΚ, η προμήθεια φυσικού αερίου στην Κυπριακή Δημοκρατία, τουλάχιστον κατά τα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης του συστήματος δεν θα αφορά οικιακούς καταναλωτές. Ωστόσο, η αδιάλειπτη τροφοδοσία της Κύπρου με ηλεκτρική ενέργεια, απουσία διασυνδέσεων και δεδομένης της σχετικά χαμηλής διείσδυσης ΑΠΕ μη εγγυημένης παραγωγής, εξαρτάται άμεσα από την λειτουργία των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο το φυσικό αέριο.  

Η Εκτίμηση Κινδύνου εξετάζει την αδυναμία τροφοδοσίας φυσικού αερίου, λόγω της απώλειας της μεγαλύτερης υποδομής φυσικού αερίου, δηλαδή σε πρώτη φάση της πλωτής μονάδας αποθήκευσης και αεριοποίησης φυσικού αερίου, και σε δεύτερη φάση την παροχή φυσικού αερίου από αγωγό φυσικού αερίου από τα γηγενή κοιτάσματα ή τον αγωγό EastMed, σε μία ημέρα αιχμής της ζήτησης με πιθανότητα εμφάνισης μία φορά σε 20 χρόνια. 

Οι βασικοί κίνδυνοι ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου με φυσικό αέριο που συνδέονται με την λειτουργία της των υποδομών φυσικού αερίου , κρίνεται ότι είναι οι εξής: 

1.Αδυναμία εφοδιασμού των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο λόγω τεχνικής βλάβης στο σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου. 

2.Αδυναμία εφοδιασμού των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο λόγω τεχνικής βλάβης στην εγκατάσταση ΥΦΑ. 

3.Καθυστερημένη άφιξη φορτίου ΥΦΑ, η οποία θα οδηγεί σε μη επαρκές απόθεμα στις δεξαμενές για την αδιάληπτη τροφοδότηση των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής. 

4.Αδυναμία εφοδιασμού με φυσικό αέριο από τον αγωγό EastMed λόγω τεχνικής βλάβης, απουσία της Εγκατάστασης ΥΦΑ, σε περίπτωση για παράδειγμα κατά την οποία αυτή θεωρείται ότι αποχωρεί από την Κύπρο μετά την διασύνδεση της Δημοκρατίας με τον αγωγό. 

5.Αδυναμία εφοδιασμού με φυσικό αέριο λόγω τεχνικής βλάβης αγωγού που προμηθεύει την Κυπριακή Δημοκρατία από τα γηγενή κοιτάσματα, απουσία της Εγκατάστασης ΥΦΑ, σε περίπτωση για παράδειγμα κατά την οποία αυτή θεωρείται ότι αποχωρεί από την Κυπρο, μετά την λειτουργία του εν λόγω αγωγού.

Επεξεργαζόμενη τα σχετικά σενάρια, η ΡΑΕΚ προκρίνει τις εξής δράσεις διασφάλισης του εφοδιασμού φυσικού αερίου:

-Χρήση συστοιχίας αποθήκευσης φυσικού αερίου 

Προβλέπεται να κατασκευαστεί συστοιχία αποθήκευσης φυσικού αερίου στο σύστημα αγωγών φυσικού αερίου, προκειμένου να είναι δυνατή η αποθήκευση φυσικού αερίου σε αυτούς, ποσότητας της τάξεως των 125 μ.τ. Σκοπός της συστοιχίας είναι η δυνατότητα τροφοδοσίας με φυσικό αέριο των ηλεκτροπαραγωγών μονάδων. Η διαστασιολόγηση της συστοιχίας έχει γίνει με βάση τη μελέτης της εναλλαγής καυσίμου και τα αποτελέσματα του χείριστου σεναρίου. 

Ο χρονικός ορίζοντας εφαρμογής της συγκεκριμένης δράσης προσδιορίζεται από το Σεπτέμβριο του 2022 κι έπειτα.

Η εν λόγω δράση αναμένεται να ενισχύσει τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, μέχρις ότου επιτευχθεί η επιτυχής εναλλαγή καυσίμου στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, σε περίπτωση αδυναμίας τροφοδοσίας από την ενιαία υποδομή φυσικού αερίου. Η υποδομή διασφαλίζει την ομαλή εναλλαγή καυσίμου στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. 

-Διατήρηση αποθέματος εναλλακτικού καυσίμου

Στην αξιολόγηση της λειτουργίας των μονάδων με εναλλακτικά καύσιμα, λαμβάνονται υπόψη δυο σενάρια λειτουργίας. Το βέλτιστο σενάριο αφορά την επιτυχή εναλλαγή καυσίμου όλων των μονάδων που λειτουργούν με καύσιμο το φυσικό αέριο και συμπεριλαμβάνει τους χρόνους που αυτή απαιτεί, ενώ το δεύτερο, το χείριστο σενάριο, την αποτυχία εναλλαγής καυσίμου και το φορτίο που πρέπει αναγκαστικά να απορριφθεί. Η δυναμικότητα της συστοιχίας αποθήκευσης φυσικού αέριου, που έχει προαναφερθεί, έχει καθοριστεί προκειμένου να μπορεί να υποστηρίξει το σύστημα στην περίπτωση του χείριστου σεναρίου. 

Ο χρονικός ορίζοντας εφαρμογής της συγκεκριμένης δράσης προσδιορίζεται από το Σεπτέμβριο του 2022 κι έπειτα.

Η εν λόγω δράση πρόκειται να συνεισφέρει στη διασφάλιση της αδιάλειπτης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. 

-Διατήρηση αποθέματος ασφάλειας ΥΦΑ

Η Κύπρος πρόκειται για ένα διάστημα, έως τη διασύνδεσή της με αγωγό, να προμηθεύεται φυσικό αέριο από την εγκατάσταση ΥΦΑ. Η εγκατάσταση δεν θα είναι μόνο η μοναδική υποδομή παροχής φυσικού αερίου αλλά θα πρέπει να εξασφαλίζει και την ασφάλεια τροφοδοσίας σε περίπτωση αδυναμίας ή καθυστέρησης τροφοδοσίας με ΥΦΑ. Θα μπορούσε να εξεταστεί η διατήρηση μικρής ποσότητας ΥΦΑ, ως απόθεμα ασφάλειας, πχ 10.000 – 20.000 m3 λαμβάνοντας υπόψιν ότι ένα μέρος της ποσότητας ΥΦΑ που υπάρχει στις δεξαμενές δεν δύναται να αντληθεί.

Ο χρονικός ορίζοντας εφαρμογής της συγκεκριμένης δράσης προσδιορίζεται από το Σεπτέμβριο του 2022 μέχρι το 2025.

Το κόστος διατήρησης αποθεμάτων θα πρέπει να εκτιμηθεί και να ανακτηθεί ως τέλος ασφάλειας εφοδιασμού, το οποίο καταρχήν θα βαρύνει τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.  

Με τη διατήρηση αποθεμάτων ασφάλειας διασφαλίζεται η τροφοδοσία φυσικού αερίου, για χρονικό διάστημα μίας ή δύο ημερών, σε περίπτωση αδυναμίας ή καθυστέρησης εφοδιασμού της εγκατάστασης ΥΦΑ. Η διατήρηση αποθεμάτων θα συνεισφέρει σημαντικά στην ασφάλεια τροφοδοσίας φυσικού αερίου στην Κυπριακή Δημοκρατία, ειδικά κατά τη χρονική περίοδο που η εγκατάσταση ΥΦΑ θα αποτελεί το μόνο σημείο εισόδου φυσικού αερίου στην Κυπριακή Δημοκρατία. Πρέπει όμως να σημειωθεί πως η εφαρμογή αυτού του προληπτικού μέτρου, ενδεχομένως να έχει αντίκτυπο στην πλήρη εκφόρτωση των πλοίων ΥΦΑ, δεδομένου του όγκου των δεξαμενών της εγκατάστασης ΥΦΑ. Προκειμένου να μπορέσει να καλυφθεί η ζήτηση φυσικού αερίου για δύο ημέρες, σε περίπτωση που σημειωθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία η μέγιστη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας με βάση ιστορικά δεδομένα 20ετιάς, το απόθεμα που θα πρέπει να διατηρηθεί στις δεξαμενές της εγκατάστασης ΥΦΑ ανέρχεται κατά προσέγγιση στα 18.174 m3 ΥΦΑ. Επομένως, η χωρητικότητα των δεξαμενών που θα προορίζεται για εκφόρτωση των πλοίων ΥΦΑ, περιορίζεται στα 117.826 m3 ΥΦΑ (δεδομένου ότι ο συνολικός όγκος δεξαμενών είναι 136.000 m3 ). Τα πλοία ΥΦΑ κατά μέσο όρο έχουν δυναμικότητα 130.000 – 150.000 m3 ΥΦΑ, επομένως η πλήρης εκφόρτωση των πλοίων ΥΦΑ δεν θα είναι δυνατή και θα πρέπει να παραμείνουν περισσότερες ημέρες, γεγονός το οποίο ενδεχομένως να μην είναι οικονομικά αποδοτικό και να καθιστά τη Δράση μη εφικτή. Συνεπώς, χρήζει προσεκτικής μελέτης κόστους οφέλους και θα μπορούσε να υλοποιηθεί μόνο εάν διαφανεί ότι δεν υπάρχουν σημαντικές επιδράσεις επί της τελικής τιμής κόστους καυσίμου και δεν δημιουργεί σημαντικές λειτουργικές και εμπορικές επιπλοκές στην λειτουργία της ΕΥΦΑ. 

-Διατήρηση εγκατάστασης ΥΦΑ και αποθέματος ασφάλειας ΥΦΑ

Προβλέπεται να διατηρηθεί η Εγκατάσταση ΥΦΑ στην Κυπριακή Δημοκρατία και έπειτα από το 2025, έως τη διασύνδεση της Κυπριακής Δημοκρατίας με τον EastMed ή άλλο διασυνδετήριο αγωγό ή αγωγό προμήθειας φυσικού αερίου από γηγενή κοιτάσματα. 

Ο χρονικός ορίζοντας εφαρμογής της συγκεκριμένης δράσης αφορά την περίοδο μετά το 2025.

Το κόστος διατήρησης αποθεμάτων και εγκατάστασης ΥΦΑ θα πρέπει να εκτιμηθεί και να ανακτηθεί ως τέλος ασφάλειας εφοδιασμού, το οποίο καταρχήν θα βαρύνει τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Από τα σενάρια που μελέτησε η ΡΑΕΚ αναδεικνύεται η σημασία της διατήρησης της Εγκατάστασης ΥΦΑ, παρόλο που ο αγωγός EastMed μπορεί να προμηθεύσει με επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου την Κυπριακή Δημοκρατία, διότι σε περίπτωση αδυναμίας τροφοδοσίας από τον αγωγό μόνο το 3,7% της μέγιστης δυνατής ζήτησης φυσικού αερίου μπορεί να καλυφθεί. Επομένως, αυτό το προληπτικό μέτρο κρίνεται αναγκαίο για την διασφάλιση της ομαλής και αδιάλειπτης τροφοδοσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας με φυσικό αέριο.