Τα ηλεκτρικά δίκτυα, ψηλά στην πολιτική ατζέντα στις Βρυξέλλες – Οι προκλήσεις της νέας Κομισιόν και οι ανάγκες για επενδύσεις άνω των 600 δισ. ευρώ

Τα ηλεκτρικά δίκτυα βρίσκονται αρκετά ψηλά στην πολιτική ατζέντα στις Βρυξέλλες, με την κατανάλωση ενέργειας να αναμένεται να αυξηθεί κατά 350% καθώς η ΕΕ απελευθερώνεται από τον άνθρακα. Μέχρι το 2030, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βλέπει την ανάγκη για επενδύσεις 600 δισ. ευρώ στο δίκτυο.

Την περασμένη εβδομάδα η υπουργός Ενέργειας του Βελγίου, Tinne Van der Straeten,κατά την τελευταία συνεδρίαση των ομολόγων της υπουργών στην οποία προήδρευσε, τόνισε ότι οι 27 υπέγραψαν μια δήλωση τονίζοντας «την ανάγκη ανάπτυξης ενός υπερδικτύου της ΕΕ». Σημειώνεται ότι η Ουγγαρία αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ από το Βέλγιο την 1η Ιουλίου. Και βέβαια, μέχρι τότε πολλά θα έχουν αλλάξει καθώς την επόμενη Κυριακή διεξάγονται οι ευρωεκλογές, από τις οποίες θα προκύψει η νέα σύνθεση στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, αλλά και στην Κομισιόν.

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης των Βρυξελλών Bruegel, η βαθύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να μειώσει τη χρήση καυσίμων κατά 21% έως το 2030 και να περιορίσει σημαντικά την αστάθεια των τιμών της ενέργειας.

«Τα δίκτυα μας έσωσαν», υπενθύμισε η Van der Straeten, υπενθυμίζοντας την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν οι διασυνδέσεις βοήθησαν στην αντιμετώπιση των διαταραχών του εφοδιασμού και επέτρεψαν τη ροή ρεύματος μεταξύ των χωρών. Πρόσθεσε ότι  «τα δίκτυα θα είναι βασικά και απαραίτητα εάν εμείς, ως Ένωση, γίνουμε πιο ανθεκτικοί».

Προγραμματισμός

Παρά τις επιμέρους διαφωνίες σε μια σειρά θεμάτων πολιτικής, οι 27 φαίνεται ότι συμφωνούν πως το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας προς αυτόν τον στόχο εξαρτάται από τον προγραμματισμό.

Μάλιστα, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόοδος προς το «υπερ-δίκτυο», οι υπουργοί της ΕΕ επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για «μακροπρόθεσμο, συντονισμένο σχεδιασμό υποδομής δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο», ιδίως ενόψει της συμφόρησης του δικτύου.

Ενώ οι ρυθμιστικές αρχές του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου της ΕΕ εκπονούν ήδη τακτικά δεκαετή σχέδια, οι χώρες της ΕΕ αναζητούν επίσης σχέδια για 20 χρόνια μπροστά.

Η επερχόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που θα συσταθεί μετά τις ευρωεκλογές του Ιουνίου, καλείται να «ενδυναμώσει περαιτέρω την περιφερειακή προσέγγιση στον σχεδιασμό των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας και να τη συνδυάσει με μια προσέγγιση σε όλη την ΕΕ».

Συντονισμός

Για την καλύτερη εξυπηρέτηση της μελλοντικής ζήτησης και την αποφυγή ελλείψεων προσφοράς, οι υπουργοί τόνισαν επίσης την ανάγκη για προκαταρκτικές επενδύσεις – έναν πιο επικίνδυνο, ταχύτερο τρόπο κατασκευής υποδομών που δεν χρειάζεται άμεσα.

Τα συμπεράσματα του συμβουλίου των υπουργών Ενέργειας καλούν επίσης την Επιτροπή να αξιολογήσει και να εντοπίσει τα κενά και να αναπτύξει μέτρα, εάν χρειάζεται, για τη βελτίωση του πλαισίου διακυβέρνησης σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τον σχεδιασμό, την επιλογή και την υλοποίηση διασυνοριακών υποδομών.

Αναγνωρίζουν τις άνευ προηγουμένου επενδυτικές ανάγκες σε δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας τόσο σε επίπεδο μεταφοράς όσο και σε επίπεδο διανομής προκειμένου να διασφαλιστεί ένα εξαιρετικά διασυνδεδεμένο, ολοκληρωμένο και συγχρονισμένο ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας που είναι απαραίτητο για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα, την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Ως εκ τούτου, καλούν την Επιτροπή, μεταξύ άλλων, να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές επενδυτικές ανάγκες σε σχέση με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας –σε σύγκριση με τα κονδύλια που προορίζονται για αυτά– και να αναζητήσει τρόπους αύξησης των συνολικών επενδύσεων για υποδομές δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα χρήματα

Ενώ η Επιτροπή έχει θέσει έναν αριθμό για τις επενδυτικές ανάγκες του δικτύου, κανένα ίδρυμα δεν έχει ακόμη καθορίσει πόσο μεγάλο είναι το χάσμα μεταξύ της τρέχουσας προγραμματισμένης επένδυσης και των συνολικών αναγκών.

Η Επιτροπή θα πρέπει να παράσχει ένα ποσό, συμφωνούν οι χώρες της ΕΕ, ζητώντας «πραγματικές επενδυτικές ανάγκες σε σχέση με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με τα κονδύλια που προορίζονται για αυτά».

Όπως υπενθυμίζει το euractiv, οι βιομήχανοι της ΕΕ προσβλέπουν σε όγκο επενδύσεων 800 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2030 – ενώ η ενεργειακή ομάδα σκέψης Ember διαπίστωσε ότι τα σχέδια δικτύου περισσότερων από 10 χωρών της ΕΕ δεν λαμβάνουν υπόψη τις πρόσφατες εισροές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, γεγονός που ενδέχεται να διαστρεβλώσει τα στοιχεία.

Είτε έτσι είτε αλλιώς, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) καλείται να «ενισχύει τις πρωτοβουλίες χρηματοδότησης και απομάκρυνσης κινδύνου» για επενδύσεις δικτύου στο μέλλον.

Σχεδιασμός

Από τη δεκαετία του 1990, οι ευρωπαϊκές χώρες εργάζονται σκληρά για την ενοποίηση των εθνικών τους δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας. Παρά την αργή πρόοδο, οι ροές μεταξύ των χωρών της ΕΕ έχουν γίνει σημαντική πηγή σταθερότητας του δικτύου και χαμηλότερων τιμών καταναλωτή.

Η δεκαετία του 2020 θα αποδειχθεί άλλη μια κρίσιμη δεκαετία.

Πρώτον, η Ουκρανία συνδέθηκε με το ευρωπαϊκό δίκτυο, συνδέοντας τη χώρα με πάνω από 400 εκατομμύρια Ευρωπαίους σε 24 χώρες.

 Διασυνοριακές ροές

Ας μην ξεχνούμε ότι, μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν η ενεργειακή κρίση απείλησε την Ευρώπη, οι διασυνοριακές ροές βοήθησαν σημαντικά. Η Γαλλία βασιζόταν στις εισαγωγές γερμανικής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές εν μέσω προβλημάτων στα πυρηνικά εργοστάσια και σε αντάλλαγμα προμήθευε κάποιο φυσικό αέριο.

Η επόμενη σειρά θα είναι η σύνδεση του βορρά της Ευρώπης –όπου οι δυνατότητες για αιολική ενέργεια είναι μεγαλύτερες– με τον Νότο, που είναι πλούσιος σε ήλιο.

 Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η δεξαμενή σκέψης Bruegel υποστηρίζει ότι η βαθύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων υπόσχεται σημαντική εξοικονόμηση κόστους στους καταναλωτές ενώ αυξάνει τη σταθερότητα των δικτύων.

Για παράδειγμα, όταν ο ήλιος λάμπει στην Ιταλία αυτός ο ηλεκτρισμός θα μπορούσε να κατευθυνθεί προς τη Γερμανία - και το αντίστροφο. Οι ορεινές χώρες προσφέρουν τεράστιες φυσικές μπαταρίες σε σχήμα αντλίας αποθήκευσης – ο τομέας της υδροηλεκτρικής ενέργειας της Νορβηγίας καθιστά τη χώρα μια τεράστια δεξαμενή για τη Βόρεια Ευρώπη.

 Μετάβαση

Το 2030, η ενοποίηση των δικτύων θα μπορούσε να μειώσει τη χρήση καυσίμων κατά 21%, υποστηρίζει το Bruegel . Η αστάθεια των ημερήσιων τιμώ, που κυμαίνεται από τα αρνητικά έως τις εκατοντάδες ευρώ ανά μονάδα ισχύος, θα μπορούσε να μειωθεί κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, προσθέτουν οι αναλυτές του think tank.

Η ανάγκη για βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να μειωθεί τουλάχιστον κατά 25%.

Μάλιστα προ μηνών η Ditte Juul Jørgensen, διευθύντρια του τμήματος ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε τονίσει ότι η «καλύτερη αποθήκευση που έχουμε, η καλύτερη ευελιξία που έχουμε, είναι στην πραγματικότητα η διασυνοριακή και ολοκληρωμένη αγορά».