Περικοπές ΑΠΕ: Νομική Αποτίμηση και Έννομη Προστασία των Παραγωγών ΑΠΕ

12 05 2025 | 10:03

Η αυξανόμενη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.) στην Ελλάδα συνοδεύεται πλέον από ένα διαρκώς εντεινόμενο αρνητικό φαινόμενο: τις εκτεταμένες περικοπές στην απορρόφηση της παραγόμενης πράσινης ενέργειας. Ειδικότερα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, οι περικοπές για το έτος 2025 ενδέχεται να υπερδιπλασιαστούν σε σχέση με το προηγούμενο έτος, αγγίζοντας το 8% έως 10% της συνολικής παραγωγής Α.Π.Ε.

Στο περιβάλλον αυτό, με την υπ’ αριθ. 337/14/26.3.2025 τροπολογία που εντάχθηκε στον Ν. 5188/2025 (ΦΕΚ Α’ 49/28.3.2025) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με τίτλο «Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/868 (Πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων)» και με ημερομηνία ψήφισης την 27.3.2025, προστέθηκαν ρυθμίσεις ενεργειακού χαρακτήρα. Ειδικότερα, με την τροπολογία αυτή αντικαταστάθηκε η παρ. 4 και προστέθηκαν οι παράγραφοι 5 έως 9 στο άρθρο 9Α του ν. 4951/2022, ενώ τροποποιήθηκε και η παρ. 6 του άρθρου 10Β του ίδιου νόμου. Πιο συγκεκριμένα, στην παρ. 4 του άρθρου 9Α του ν. 4951/2022, ως ισχύει, προβλέφθηκε ότι οι κάτοχοι σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. με εγκατεστημένη ισχύ άνω των 400 kW οφείλουν να εγκαταστήσουν και να θέσουν σε λειτουργία συστήματα τηλεποπτείας και τηλεδιαχείρισης. Σε περίπτωση εκπρόθεσμης συμμόρφωσης επιβάλλεται μηνιαία χρηματική χρέωση ανά παραγόμενη MWh, η οποία προσαυξάνεται ανά μήνα καθυστέρησης συμμόρφωσης. Η εν λόγω χρέωση υπολογίζεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 5 και δεν δύναται να υπερβαίνει το είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) της συνολικής εγχεόμενης παραγωγής εκάστου σταθμού. Επιπλέον, σύμφωνα με τις παρ. 8 και 9 του άρθρου 9Α του ν. 4951/2022, ως ισχύει, προβλέπεται ότι το μέτρο της αποσύνδεσης εφαρμόζεται και σε περίπτωση υποβολής υπεύθυνης δήλωσης συμμόρφωσης, εφόσον διαπιστωθεί σε δοκιμές πιστοποίησης και ελέγχου, που πραγματοποιούνται από τον αρμόδιο Διαχειριστή, η αδυναμία συμμόρφωσης με τις εντολές περιορισμού που λαμβάνει ο σταθμός Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α., από τον ίδιο ή μέσω του Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) του ή απευθείας, σε περίπτωση απευθείας συμμετοχής στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

Βάσει της παρ. 6 του άρθρου 10Β του ίδιου νόμου, αντίστοιχο κίνδυνο αποσύνδεσης αντιμετωπίζουν και οι κάτοχοι σταθμών παραγωγής ενέργειας από Α.Π.Ε. & Σ.Η.Θ.Υ.Α., ομάδες σταθμών Α.Π.Ε. & Σ.Η.Θ.Υ.Α., αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας ή Ιδιωτικά Δίκτυα Μέσης Τάσης (ΜΤ), με εγκατεστημένη ισχύ μεγαλύτερη του ενός μεγαβάτ (1 MW), καθώς και οι Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) που τους εκπροσωπούν στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που δεν διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές, εντός της οριζόμενης προθεσμίας, για τον περιορισμό της ισχύος που εγχέουν μετά από εντολή του Διαχειριστή του Ε.Σ.Μ.Η.Ε. ή του αρμόδιου Διαχειριστή Δικτύου.

Παράλληλα, με την ίδια τροπολογία προστέθηκε το άρθρο 10Γ, στην παρ. 1 του οποίου προβλέπεται η απαλλαγή ευθύνης των αρμόδιων Διαχειριστών (ΕΔΔΗΕ και ΕΣΜΗΕ), συμπεριλαμβανομένης της αποζημιωτικής ευθύνης (θετικής και αποθετικής), έναντι των Παραγωγών, για τις περικοπές έγχυσης ή απορρόφησης ηλεκτρικής ενέργειας που επιβάλλονται σε περιπτώσεις «ανωτέρας βίας». Ως τέτοιες αναφέρονται η διατήρηση αναγκαίων εφεδρειών ή άλλοι λόγοι απτόμενοι της ασφαλούς λειτουργίας του συστήματος ή του δικτύου, καθώς και περιπτώσεις τοπικής συμφόρησης. Αντίστοιχη απαλλαγή προβλέπεται και στην παρ. 2, για την περίπτωση σταθμών που δεν διαθέτουν την τεχνική δυνατότητα λήψης εντολών περιορισμού, είτε από τους Διαχειριστές, είτε μέσω των Φορέων Σωρευτικής Εκπροσώπησης (Φο.Σ.Ε.) που τους εκπροσωπούν στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου του άρθρου 9Α ή και μετά τη λήξη της, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Περαιτέρω δε, εν σχέσει με το πλαίσιο απαλλαγής ευθυνών των Διαχειριστών για τις περικοπές ισχύος, περιλαμβάνεται διάταξη, στην οποία προβλέπεται ρητώς ότι: «Οι παρ. 1 έως 3 δεν θίγουν δικαιώματα που απορρέουν από την παρ. 7 του άρθρου 13 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019 σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (L 158).». Η διάταξη αυτή λειτουργεί ως ρήτρα επιφύλαξης υπέρ της ενωσιακής αρχής αποζημίωσης παραγωγών σε περιπτώσεις μη δικαιολογημένων ή δυσανάλογων περιορισμών έγχυσης.

Λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω πλαίσιο, κρίθηκε απαραίτητη η υιοθέτηση μεταβατικών ρυθμίσεων άμεσης εφαρμογής έως την πλήρη ανάπτυξη του τεχνικού και ρυθμιστικού περιβάλλοντος για τη λειτουργία των μέτρων ανακατανομής. Στο πλαίσιο αυτό, εκδόθηκε η Απόφαση υπ’ αριθ. Ε-52/2025 της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. (ΦΕΚ Β’ 1544/31.03.2025), κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 23, 128 του ν. 4001/2011 και του άρθρου 13 παρ. 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, με την οποία καθορίστηκε η μεθοδολογία εφαρμογής των περιορισμών έγχυσης σε σταθμούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. Πέραν των λοιπών ειδικών ρυθμίσεων της εν λόγω Απόφασης, η μεθοδολογία προβλέπει τη διάκριση των σταθμών ανάλογα με την τεχνική δυνατότητα συμμόρφωσης και τον τρόπο εφαρμογής των εντολών, καθώς και τον υπολογισμό της χρηματικής χρέωσης (€/MWh) επί της ενέργειας που δεν περιορίστηκε. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται από τη Ρ.Α.Α.Ε.Υ., όπως προκύπτει από το σκεπτικό της εν λόγω Απόφασης, στην ενσωμάτωση στην εν λόγω μεθοδολογία των κανόνων του ενωσιακού δικαίου − ιδίως του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 − ο οποίος προβλέπει την αποζημίωση των παραγωγών σε περιπτώσεις περιορισμών που συνιστούν «καθοδική ανακατανομή».

Επίσης, όσον αφορά την ανάθεση αρμοδιοτήτων που σχετίζονται με την παραλαβή, εκτέλεση ή/και διαβίβαση των εντολών περιορισμών έγχυσης στους ΦοΣΕ ΑΠΕ, προβλέπεται ότι: «[…] η εκτέλεση ή/και διαβίβαση των εντολών περιορισμών, […] σύμφωνα με το ισχύον νομικό και κανονιστικό πλαίσιο η δραστηριότητα των ΦοΣΕ ΑΠΕ σύμφωνα και με τη σχετική άδεια που έχουν λάβει από την Αρχή […] κατά τα οριζόμενα στον ν. 4414/2016, ν. 4425/2016 και ν. 4001/2011, δεν περιλαμβάνει καθήκοντα που σχετίζονται με τη διαχείριση των μέτρων ανακατανομής σε πραγματικό χρόνο. Για την ανάληψη του ρόλου διαχείρισης και λειτουργίας των σταθμών ΑΠΕ που εκπροσωπούν οι ΦοΣΕ για λογαριασμό των κυρίων των εν λόγω εγκαταστάσεων απαιτούνται αφενός πρόσθετα νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα για τη διεύρυνση του ρόλου και της δραστηριότητας των ΦοΣΕ ΑΠΕ συμπεριλαμβανομένης και της σχετική αδειοδότησης της νέας ενεργειακής δραστηριότητας, αφετέρου περαιτέρω ενέργειες ως προς την εγκατάσταση και πιστοποίηση των απαιτούμενων συστημάτων καθώς και άλλων ρυθμίσεων που απαιτούνται να διαμορφωθούν ανάλογα στο πλαίσιο της ιδιωτικής σχέσης ΦοΣΕ ΑΠΕ και παραγωγού ή/και τρίτων μερών για την τροποποίηση των όρων που διέπουν τις εν λόγω σχέσεις όπως για παράδειγμα των συμβάσεων εκπροσώπησης ΦοΣΕ ΑΠΕ - παραγωγού ΑΠΕ ή/και των χρηματοδοτικών και εξασφαλιστικών συμβάσεων που ενδέχεται να έχουν καταρτιστεί με τρίτους χρηματοδοτικούς φορείς. Συνεπώς, δεδομένου ότι στην παρούσα φάση δεν υφίσταται ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο που καθορίζει το εύρος της εν λόγω δραστηριότητας και τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την αδειοδότηση και άσκηση αυτής, και δεδομένου ότι σε κάθε περίπτωση δεν επιβεβαιώθηκε η τεχνική ετοιμότητα και επάρκεια των υφιστάμενων ΦοΣΕ ΑΠΕ για την ανάληψη αυτού του ρόλου επί του παρόντος, κρίνεται σκόπιμο οι ΦοΣΕ ΑΠΕ να μην αναλάβουν επί του παρόντος ενεργό ρόλο για την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στην παρούσα μεθοδολογία.»

Τα ζητήματα που σκιαγραφήθηκαν ανωτέρω παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον από νομικής και ρυθμιστικής σκοπιάς, ειδικώς μάλιστα ενόψει και της οριστικής μορφής που καλείται να λάβει το πλήρες θεσμικό πλαίσιο των περικοπών το συντομότερο. Γεγονός είναι ότι καθίσταται αναγκαίο να παρέχεται πλήρης διαφάνεια από τους αρμόδιους Διαχειριστές σε καθημερινή βάση ανά εκάστη περιοχή αλλά και να διευκρινίζεται και στοιχειοθετείται υπό ποιες συγκεκριμένες συνθήκες «ανωτέρας βίας» ελήφθησαν ή λαμβάνονται εντολές περιορισμού έγχυσης κατά περίπτωση, ώστε να τεκμηριώνεται με επάρκεια και διαφάνεια η νομιμότητα και τεχνική αναγκαιότητα των σχετικών παρεμβάσεων. Η διάκριση μεταξύ των περιορισμών που εντάσσονται στο αποδεκτό πλαίσιο ασφαλείας του συστήματος και εκείνων που ενδέχεται να υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο, είναι επίσης κρίσιμη για την εμπέδωση της ασφάλειας δικαίου. Επισημαίνεται ότι η εναρμόνιση των θεσπιζόμενων ρυθμίσεων με τις διατάξεις του υπερκείμενου ενωσιακού δικαίου, αλλά και η ανάγκη διασφάλισης της βιωσιμότητας των επενδύσεων στις ΑΠΕ αναδεικνύεται ως μία σύνθετη πρόκληση, καθότι αρκετές εκ των θεσπισθεισών ρυθμίσεων (κατεξοχήν δε αυτές που απαλλάσσουν τους Διαχειριστές του Ε.Σ.Μ.Η.Ε. και του Δικτύου Διανομής (Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) της σχετικής τους ευθύνης) φαίνεται να τελούν σε πλαίσιο προβληματικής συμβατότητας με κανόνες υπερνομοθετικής ισχύος άμεσης εφαρμογής. Νομικά προβληματική είναι καθεαυτή και η έλλειψη σαφούς και πλήρους ρυθμιστικού πλαισίου που θα διέπει το σημαντικότατο ζήτημα των περικοπών πριν -και όχι κατόπιν εορτής, ως εν προκειμένω συμβαίνει- αυτό αρχίσει να προσλαμβάνει τις διαστάσεις που έχει σήμερα. Τα σχετικά αντανακλαστικά υπήρξαν όλως ασθενή και αργοπορημένα και συγκροτούν ένα φαινόμενο επιγενόμενης, καθυστερημένης ρυθμιστικής και κανονιστικής παρέμβασης που δεν προάγει τη διαφάνεια και την ασφάλεια δικαίου τραυματίζοντας την αγορά και τις προοπτικές της. Αυτό δεν συνιστά μια θεωρητική συζήτηση, καθότι παραγωγοί ΑΠΕ έχουν ήδη υποστεί σημαντικότατη ζημία αιτιωδώς σχετιζόμενη με τις προαναφερόμενες παθογένειες και πλημμέλειες.

Τούτων όλων δοθέντων, αν και το παρόν δεν μπορεί να συνιστά κείμενο κατατείνον στην καταγραφή και ανάλυση των κατ΄ιδίαν μέσων νομικής προστασίας των παραγωγών ΑΠΕ στη δεδομένη συγκυρία, τα οποία ούτως ή άλλως δεν μπορεί να είναι ενιαία για όλους, είναι σαφές ότι οι θιγόμενοι παρανόμως ζημιούμενοι παραγωγοί ΑΠΕ δύνανται να διερευνήσουν έγκαιρα τις δυνατότητες εννόμου προστασίας των επενδύσεών τους με βάση τις εξειδικευμένες πρόνοιες της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας.