Παρά την ηρεμία στις αγορές, η Ευρώπη προσπαθεί να λύσει την ενεργειακή εξίσωση του επερχόμενου χειμώνα εν μέσω δύο πολέμων – Σταθερές και μεταβλητές

Η Ευρώπη έχει μπει και επισήμως στη χειμερινή περίοδο, και παρά το γεγονός ότι αυτό δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί στις θερμοκρασίες, οι ανησυχίες για μία ακόμα ενεργειακή κρίση δεν έχουν παρέλθει.

Κι αυτό γιατί οι όποιοι σχεδιασμοί πλέον γίνονται με γνώμονα δύο πολέμων, που μαίνονται αυτή τη στιγμή στην ευρωπαϊκή γειτονιά, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Μέχρι στιγμής οι μάχες στη Γάζα και, σε μικρότερο βαθμό, στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ με τον Λίβανο έχουν περιορισμένο αντίκτυπο στις αγορές πετρελαίου.

Αν και οι τιμές αρχικά εκτινάχθηκαν με την είδηση της επίθεσης της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου και τη μαζική απάντηση του Ισραήλ, ο βασικός δείκτης αναφοράς του αργού πετρελαίου Brent βρίσκεται κοντά στα 80 δολάρια ανά βαρέλι, περίπου στα επίπεδα πριν από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.

Και αρκετοί αναλυτές υπογραμμίζουν ότι οι αγορές φαίνεται ότι αποφεύγουν την επανάληψη του 1973, όταν ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ μεταξύ του Ισραήλ και των γειτόνων του ώθησε τους μεγάλους Άραβες παραγωγούς, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, να διακόψουν τις εξαγωγές τους στους συμμάχους του Ισραήλ.

Και βέβαια οι σχέσεις των χωρών του Κόλπου με το Ισραήλ έχουν βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία 50 χρόνια: Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν αναγνώρισαν την κυριαρχία τους βάσει των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020, ενώ η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για να κάνει το ίδιο.

Παράλληλα, με δεδομένη την περσινή εμπειρία, αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν πραγματοποιήσει σωρεία συναντήσεων με πετρελαιοπαραγωγά κράτη τις τελευταίες εβδομάδες, τόσο με παλιούς φίλους όπως η Νορβηγία όσο και αναδυόμενοι εταίροι όπως η Αλγερία και η Νιγηρία, για να προλάβουν τυχόν αναταραχές.

Απειλές

Δεδομένο είναι ότι η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς απειλεί να διαταράξει τις σχέσεις της Ευρώπης με τη Μέση Ανατολή ή ακόμη και να φέρει το Ιράν σε άμεση αντιπαράθεση με το Ισραήλ και τους δυτικούς εταίρους του.

Αν και οι αγορές είναι σχετικά ήρεμες προς το παρόν, οποιοδήποτε από αυτά τα σενάρια θα μπορούσε να προκαλέσει χάος.

Η Ευρώπη είναι «εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει τη στενότητα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και ντίζελ», καθησυχάζει με δηλώσεις στης στο Politico η Επίτροπος Ενέργειας Κάντρι Σίμσον.

Ρωσικά μαθήματα

Οι αξιωματούχοι έχουν διδαχθεί από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και εργάζονται για να οικοδομήσουν «μια καλή κατανόηση όλων των τρωτών μας σημείων για την καλύτερη αντιμετώπισή τους και πώς μπορούμε να είμαστε προετοιμασμένοι για τυχόν περιστατικά ή έκτακτες ανάγκες».

«Πλέον είμαστε αντιμέτωποι με δύο συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή γειτονιά. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι ένα σημαντικό θέατρο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, καθώς η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι μπλεγμένη σε γεωπολιτικές αβεβαιότητες» τόνισε η Σίμσον, αποδίδοντας τη σχετική ηρεμία που παρατηρείται στις αγορές στην «ετοιμότητα και τη διαχείριση κρίσεων που έθεσε σε εφαρμογή η ΕΕ για να απαντήσει στον ενεργειακό εκβιασμό της Ρωσίας».

Ο παράγοντας Ιράν

Από την πλευρά του ο Βίκτορ Κατόνα, επικεφαλής αναλυτής αργού στην εταιρεία ενεργειακών πληροφοριών Kpler, υποστηρίζει ότι οι traders στοιχηματίζουν ότι όσο η σύγκρουση δεν επεκτείνεται, οι προμήθειες πετρελαίου θα παραμείνουν λίγο-πολύ σταθερές. Ο κίνδυνος πηγάζει περισσότερο από το Ιράν, είπε. Στη χειρότερη περίπτωση, μια επέκταση της σύγκρουσης θα μπορούσε να προκαλέσει το Ιράν να διακόψει τη ναυτιλία από τις αραβικές χώρες του Κόλπου μέσω του Στενού του Ορμούζ. Το αργό πετρέλαιο του ίδιου του Ιράν, ενώ υφίσταται κυρώσεις από τη Δύση, εξάγεται σε μεγάλες ποσότητες στην Κίνα.

«Εάν το Ισραήλ αρχίσει να χτυπά το ιρανικό έδαφος και ως συνέπεια το Ιράν χρειάζεται να εξάγει λιγότερα, τότε η Κίνα δεν έχει αρκετό αργό και χρειάζεται να αγοράσει από κάπου αλλού», εκτοξεύοντας τις παγκόσμιες τιμές, είπε ο Κατόνα. «Είναι μια ολόκληρη σπείρα που πυροδοτείται αμέσως».

Ενώ η θεοκρατική ηγεσία του Ιράν έχει ορκιστεί σταθερά να καταστρέψει το κράτος του Ισραήλ και ενέκρινε δημόσια τις επιθέσεις της Χαμάς τον περασμένο μήνα, αρνείται ότι εμπλέκεται στον σχεδιασμό και την εκτέλεσή τους. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις λένε ότι έχουν πραγματοποιήσει πλήγματα σε μαχητικές ομάδες στη Συρία με στενούς δεσμούς με το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν πλήξει στόχους εντός του ίδιου του Ιράν.

Διδάγματα

Όπως υπογραμμίζει το Politico, πιο άμεσο αντίκτυπο από τον πόλεμο «αισθάνθηκαν» oι αγορές φυσικού αερίου. Το Ισραήλ έκλεισε τις στρόφιγγες στο υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου Tamar τις ώρες μετά την αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς, εν μέσω αναφορών ότι ήταν στόχος επιθέσεων με ρουκέτες.

Ενώ το Ισραήλ παράγει σχετικά μικρές ποσότητες φυσικού αερίου —περίπου 21 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα πέρυσι, σε σύγκριση με τα 618 δισεκατομμύρια της Ρωσίας— είναι βασικός εξαγωγέας στη γειτονική Αίγυπτο, όπου σημειώθηκαν τακτικές διακοπές ρεύματος. Έκτοτε, η ροή επανήλθε, αν και σε μικρότερες ποσότητες.

Το Στενό του Ορμούζ

Οποιαδήποτε κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει τις αγορές φυσικού αερίου καθώς και πετρελαίου, δεδομένου ότι το ένα τρίτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και το ένα έκτο του πετρελαίου του μεταφέρεται μέσω του Στενού του Ορμούζ .

Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που αναφέρουν ότι εάν τα πράγματα παραμείνουν ως έχουν, δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά στη διαμάχη εμπλακεί το Ιράν, μπλοκάρονταςτο Στενό του Ορμούζ, τότε οι τιμές θα ανέβουν σίγουρα. Ως εκ τούτου όλοι οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς θέλουν να αποφύγουν την κλιμάκωση, κάτι το οποίο φαίνεται να απεύχεται και το ίδιο το Ιράν , υπό τον φόβο των κυρώσεων.

Περιορισμένες επιπτώσεις

Χωρίς αυτό το τρομερό σενάριο, ο αντίκτυπος στις αγορές φυσικού αερίου της ΕΕ είναι πιθανό να είναι περιορισμένος, αναφέρει ο Tom Marzec-Manser, επικεφαλής ανάλυσης αερίου στην εταιρεία πληροφοριών εμπορευμάτων ICIS.

«Από την οπτική της ευρωπαϊκής τιμολόγησης φυσικού αερίου, εξακολουθούμε να φαινόμαστε σχετικά εντάξει και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό από την αδύναμη ζήτηση. Πολλοί βιομηχανικοί καταναλωτές συνεχίζουν να χρησιμοποιούν σημαντικά λιγότερο φυσικό αέριο από ό,τι πριν από την ενεργειακή κρίση πέρυσι, επομένως η κατανάλωση στην Ευρώπη παρέμεινε χαμηλά», είπε στο Politico.

Ενεργειακό μείγμα

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη μείωσαν συλλογικά σχεδόν το 20% από τη χρήση φυσικού αερίου πριν από τον περασμένο χειμώνα, με τη βιομηχανία να επιβραδύνει την παραγωγή και την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές να παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παρόλα αυτά, η κατανάλωση στην πραγματικότητα αυξήθηκε τον Οκτώβριο για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, σε ένα πρώιμο σημάδι ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν τη χαμένη παραγωγικότητα.

Υψηλές τιμές

Όμως, παρόλο που οι αποθήκες φυσικού αερίου του μπλοκ είναι γεμάτες κατά περισσότερο από 99% νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα, οι τιμές εξακολουθούν να παραμένουν πεισματικά υψηλές σε όλη την ήπειρο σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Αυτό σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι κινδυνεύουν περισσότερο από βραχυπρόθεσμες αιχμές στο κόστος της ενέργειας, με τη βιομηχανία ενδεχομένως να πρέπει να επιβραδύνει ξανά εάν οι λογαριασμοί καταστούν δυσβάσταχτοι.

«Είμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ό,τι το 2022», δήλωσε ο Georg Zachmann, ανώτερος συνεργάτης στο ενεργειακό think tank Bruegel. «Έχουμε περισσότερες αντλίες θερμότητας, οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής είναι ξανά διαθέσιμες και έχουμε κατασκευάσει περισσότερους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου».

Ωστόσο, προειδοποίησε, εάν τα κράτη μέλη χάσουν την εστίασή τους στη μείωση της ζήτησης και προσπαθήσουν να δώσουν στις δικές τους βιομηχανίες το προβάδισμα με επιδοτήσεις, αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν σπάταλο αγώνα «που είναι ουσιαστικά εις βάρος όλων».

Σύμμαχος ο καιρός

Την ίδια στιγμή, ο χειμώνας στην Ευρώπη δεν είναι αυτός που ήταν. Θερμοκρασίες ρεκόρ καταγράφηκαν σε όλη την υδρόγειο τους τελευταίους τέσσερις μήνες, σύμφωνα με έκθεση του Copernicus της ΕΕ που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα, ενώ ο περασμένος χειμώνας ήταν ο δεύτερος θερμότερος που καταγράφηκε ποτέ στην ήπειρο. Ενώ αυτά μπορεί να είναι καλά νέα για τις προμήθειες ορυκτών καυσίμων που είναι επιρρεπείς σε συγκρούσεις βραχυπρόθεσμα, είναι πιθανώς κακά νέα για σχεδόν οτιδήποτε άλλο σε όχι και τόσο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.