Οι ρυθμίσεις του Ν. 4759/2020 για το έλλειμμα του ΕΛΑΠΕ: Οι νομικές παράμετροι των (εκ νέου) αναδρομικών νομοθετικών παρεμβάσεων

Δημοσιεύθηκε επισήμως (ΦΕΚ Α΄245/09.12.2020) ο Ν. 4759/2020 («Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδομικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις»), στο Κεφάλαιο ΙΓ του οποίου περιλαμβάνονται με τίτλο «Ενεργειακές Ρυθμίσεις» τα νέα μέτρα που θέσπισε ο νομοθέτης για τον «περιορισμό του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179)», μεταξύ των οποίων και η (εκ νέου) επιβολή έκτακτης εισφοράς σε υφιστάμενα έργα ΑΠΕ. 

    Δίχως ωραιοποιήσεις και παρά τις κατά καιρούς ορολογικές λειάνσεις αλλά και τους εναλλασσόμενους νομοτυπολογικούς τρόπους, που υιοθετεί ο νομοθέτης για να περιενδύσει λεκτικά δικαιοκρατικά έκθετες αναδρομικές παρεμβάσεις στο σύστημα «εγγυημένων» τιμών, οφείλει κανείς να επισημάνει ότι πρόκειται για την τρίτη (!!) φορά που επιφυλάσσεται νομοθετικά αναδρομική μείωση του «εγγυημένου» εσόδου των παραγωγών ΑΠΕ. 

Καθότι σκοπός του παρόντος είναι η στοχευμένη καταγραφή των θεσπισθεισών κρίσιμων ρυθμίσεων και όχι η διεξοδική νομική κριτική τους αποτίμηση, η ακόλουθη ανάλυση περιορίζεται στην εν λόγω στόχευση. 

Τα βασικά σημεία των νέων μέτρων που θεσπίσθηκαν και εξειδικεύθηκαν στο Κεφ. ΙΓ του ανωτέρω νομοθετήματος έχουν, συνεπώς, ως ακολούθως: 

1. Επιβολή έκτακτης εισφοράς σε έργα Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. 

Με τη διάταξη της παρ. 1 περ. α) του άρθρου 157 του ν. 4759/2020 («Επιβολή έκτακτης εισφοράς σε έργα Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. - Χρέωση εκπροσώπων φορτίου ηλεκτρικής ενέργειας - Τροποποίηση του άρθρου 143 του ν. 4001/2011») προβλέπεται η άπαξ επιβολή έκτακτης εισφοράς στους παραγωγούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. που έχουν τεθεί σε λειτουργία έως και την 31η.12.2015. Ουδεμία στοιχειοθέτηση παρέχει ο νομοθέτης για την τυχόν αντικειμενική δικαιολόγηση της επιλογής του συγκεκριμένου ημερολογιακού οροσήμου. Το ποσό της έκτακτης εισφοράς υπολογίζεται σε ποσοστό 6% επί του τιμήματος ηλεκτρικής ενέργειας που έλαβε χώρα κατά το έτος 2020, ήτοι αφορά στα τιμολόγια πώλησης του διαστήματος 1/1/2020 έως και 31/12/2020).

    Περαιτέρω, καθορίζεται η διαδικασία και ο τρόπος απόδοσης της ως άνω ορισθείσας έκτακτης εισφοράς. Συγκεκριμένα, έως την 31η Ιανουαρίου 2021 ο κατά περίπτωση αρμόδιος διαχειριστής του συστήματος  (ΔΑΠΕΕΠ Α.Ε. για το Διασυνδεδεμένο Σύστημα /ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. για τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά) οφείλει να εκδώσει και να αποστείλει στον υπόχρεο παραγωγό Α.Π.Ε. ενημερωτικό σημείωμα, με την κατά μήνα ανάλυση του ποσού της έκτακτης εισφοράς. 

Τα ποσά της έκτακτης εισφοράς για τους μήνες του 2020, υπολογίζονται επί του επί τιμολόγηση μηνιαίου ποσού εκάστου μήνα του έτους 2020, παρακρατούνται δε και συμψηφίζονται εντός του 2021 με τις πληρωμές από τον αρμόδιο Διαχειριστή προς τον παραγωγό Α.Π.Ε. των τιμολογίων των αντιστοίχων μηνών.

Επιπλέον, για την περίπτωση των φ/β σταθμών που εμπίπτουν στο Ειδικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις (λεγόμενα «οικιακά φωτοβολταϊκά»), προβλέπεται ότι το ποσοστό της έκτακτης εισφοράς υπολογίζεται επί της κατά αναλογία παραγωγής του σταθμού με βάση τα αντίστοιχα χρονομερίδια της περιόδου από την 1η.1.2020 έως και την 31η.12.2020, κατόπιν υπολογισμών της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. Η τελευταία δε ενημερώνει τον τρέχοντα προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας (εκπρόσωπο φορτίου του πελάτη), ο οποίος εφαρμόζει και συμψηφίζει την παραπάνω έκτακτη εισφορά με τις μελλοντικές χρεοπιστώσεις προς τους δικαιούχους του ειδικού προγράμματος βάσει της παραγωγής του φωτοβολταϊκού συστήματος της αντίστοιχης περιόδου του έτους 2020, μειώνοντας αντίστοιχα τις απαιτήσεις του από τον Ειδικό Λογαριασμό του άρθρου 143 του ν. 4001/2011 (Α΄ 179). Συνεπώς, καταλαμβάνονται πλήρως από την εν λόγω θεσπιζόμενη επαχθή ρύθμιση και οι ιδιοκτήτες οικιακών φωτοβολταϊκών στέγης.   

2. Χρέωση εκπροσώπων φορτίου ηλεκτρικής ενέργειας

    Περαιτέρω,  σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 2 περ. α) του άρθρου 157 του ως άνω νόμου, επιβάλλεται έκτακτη χρέωση για το έτος 2021 σε κάθε εκπρόσωπο φορτίου (προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας και αυτοπρομηθευόμενο πελάτη), η οποία καθορίζεται σε 2 ευρώ/MWh, για μεν το Διασυνδεδέμενο Σύστημα επί των ποσοτήτων των δηλώσεων φορτίου των εκπροσώπων φορτίου που εντάχθηκαν στον ημερήσιο ενεργειακό προγραμματισμό για τον μετρητή ή τους μετρητές που εκπροσωπούν στο διασυνδεδεμένο σύστημα και δίκτυο για τις ημέρες κατανομής από την 1η.1.2020 μέχρι και την 31.10.2020 και βάσει της καθαρής θέσης των εκκαθαρισθεισών εντολών αγοράς και πώλησης των εκπροσώπων φορτίου στην αγορά επόμενης ημέρας και την ενδοημερήσια αγορά για τις ημέρες εκπλήρωσης φυσικής παράδοσης από την 1η.11.2020 μέχρι και την 31.12.2020. Ομοίως, για τα Μ.Δ.Ν. ο υπολογισμός γίνεται επί της παραγόμενης ενέργειας που του αναλογεί κατά το ποσοστό εκπροσώπησής του, σύμφωνα με τις μηνιαίες εκκαθαρίσεις του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε., ως Διαχειριστή Μ.Δ.Ν., κατά το έτος 2020.

3. Αναστολή της υπογραφής συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης

Με τη διάταξη του άρθρου 159 του ν. 4759/2020, από την 1η Ιανουαρίου 2021, και έως την έκδοση της Yπουργικής Απόφασης της παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4414/2016, περί καθορισμού των τεχνολογιών και κατηγοριών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. που εντάσσονται στην ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών, αναστέλλεται η υπογραφή συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης για:

α) τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α., πλην των αιολικών και φ/β σταθμών εγκατεστημένης ή μέγιστης ισχύος μεγαλύτερης ή ίσης του 1 MW,

β) τους αιολικούς σταθμούς εγκατεστημένης ή μέγιστης ισχύος παραγωγής μεγαλύτερης των 3 ΜW, και ειδικά για αιολικούς σταθμούς Ενεργειακών Κοινοτήτων με εγκατεστημένη ή μέγιστη ισχύ μεγαλύτερης των 6 ΜW,

γ) τους φ/β σταθμούς μέγιστης εγκατεστημένης ισχύος μεγαλύτερης ή ίσης των 500 kW, και ειδικά για τις Ε.Κοιν. μεγαλύτερης του 1ΜW.

H ανωτέρω αναστολή δεν ισχύει στις περιπτώσεις σύναψης συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης για τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που: α) που έχουν επιλεγεί ή θα επιλεγούν μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών του άρθρου 7 του ν. 4414/2016 ή β) που έχουν αποδεχθεί την οριστική προσφορά σύνδεσης και έχουν συνυποβάλει την απαραίτητη εγγυητική επιστολή έως και την 31η.12.2020 και γ) της παρ. 2 του άρθρου 23 του ν. 4643/2019 (Α΄ 193).

Περαιτέρω, μέχρι την έκδοση της απόφασης της παρ. 1 του άρθρου 21 του ν. 4414/2016, αναστέλλεται η έκδοση οριστικών προσφορών σύνδεσης και τροποποιήσεων οριστικών προσφορών σύνδεσης λόγω αύξησης ισχύος, για υβριδικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά (Μ.Δ.Ν.).

4. Συμμετοχή σε ανταγωνιστικές διαδικασίες

Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 160 του ν. 4759/2020 (Ανταγωνιστικές διαδικασίες Α.Π.Ε. - Τροποποίηση του άρθρου 7 του ν. 4414/2016 και του άρθρου 2 του ν. 4513/2018), για τις νέες αιτήσεις χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης για φ/β σταθμούς που υποβάλλονται από την 1η.1.2021 και εφεξής, καθώς και για τις εκκρεμείς αιτήσεις χορήγησης προσφορών σύνδεσης που καθίστανται πλήρεις για χορήγηση και κατάταξή τους σε σειρά προτεραιότητας μετά την 1η.1.2021, συνάπτονται συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης μόνο μετά τη συμμετοχή τους σε ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών.

Οι αρμόδιοι διαχειριστές είναι υποχρεωμένοι να δημοσιεύσουν έως την 28η Φεβρουαρίου 2020 λίστα με τις υποβληθείσες αιτήσεις χορήγησης προσφορών σύνδεσης που έχουν υποβληθεί προς της 31ης Δεκεμβρίου 2020, με την επισήμανση ότι οι αιτήσεις αυτές εμπίπτουν στην υποχρέωση συμμετοχής στις ανταγωνιστικές διαδικασίες.

Επιπλέον ορίζεται ρητώς ότι μετά την 1η.1.2022 δεν δύναται να υπογραφεί σύμβαση λειτουργικής ενίσχυσης για φ/β σταθμούς, χωρίς την προηγούμενη συμμετοχή αυτών σε ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. 

Από τα ανωτέρω εξαιρούνται οι σταθμοί του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις.

Περαιτέρω, σημαντική ρύθμιση εισάγεται για τους φ/β σταθμούς που αναπτύσσονται από Ενεργειακή Κοινότητα. Ειδικότερα, η ίδια Ε.Κοιν. δεν θα δύναται, μετά την 1η.7.2021, να συνάψει πάνω από δύο (2) συμβάσεις λειτουργικής ενίσχυσης για φ/β σταθμούς και για συνολική εγκατεστημένη ισχύ πάνω από ένα (1) μεγαβάτ (MW), χωρίς την προηγούμενη συμμετοχή της σε ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. Ειδικά δε, για τις Ε.Κοιν. στις οποίες συμμετέχουν Ο.Τ.Α. Α΄και Β΄βαθμού, και για τις Ε.ΚΟΙΝ. με περισσότερα από 60 μέλη, εκ των οποίων τα 50 τουλάχιστον είναι φυσικά πρόσωπα, εφαρμόζεται μόνο η υποχρέωση συμμετοχής σε ανταγωνιστική διαδικασία από την 1η.1.2022.

5. Ρυθμίσεις που αφορούν τα κριτήρια ένταξης στο καθεστώς Στρατηγικών Επενδύσεων

Με το άρθρο 161 του ν. 4759/2020 τροποποιούνται τα κριτήρια ένταξης επενδύσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. στο καθεστώς των στρατηγικών επενδύσεων.

Συγκεκριμένα, για να χαρακτηρίζεται πλέον μια επένδυση Α.Π.Ε. ως στρατηγική θα πρέπει να πληροί σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 

α) Να αποτελεί έργο καινοτόμων εφαρμογών και τεχνολογιών που αξιοποιούν ενεργειακές τεχνολογίες και εφαρμογές για την ενίσχυση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε., που έχουν προϋπολογισμό κατ’ ελάχιστον πενήντα εκατομμύρια (50.000.000) ευρώ και κοινό σημείο σύνδεσης στο Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας

β) Η σκοπούμενη επενδυτική πρόταση να αφορά έργα που χρησιμοποιούν μια από τις παρακάτω τεχνολογίες: συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας ή παραγωγή «πράσινου» υδρογόνου ή εγκατάσταση θαλάσσιων αιολικών πάρκων και πλωτών φ/β πάρκων ή εν γένει έργα Α.Π.Ε. που διασυνδέουν τις περιοχές της επικράτειας με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας μέσω  υποβρυχίου καλωδίου ή έργα Α.Π.Ε. πλήρως ελεγχόμενης ηλεκτροπαραγωγής ή τέλος, υβριδικά έργα Α.Π.Ε. σε Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά. Ο δε, προϋπολογισμός της σκοπούμενης επένδυσης θα πρέπει κατ’ ελαχιστο να ανέρχεται στα 50.000.000 ευρώ.

γ) Να αποτελούν έργα ΑΠΕ με ελάχιστο προϋπολογισμό 100.000.000 ευρώ και κοινό σημείο σύνδεσης με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Τα συγκεκριμένα, ωστόσο, συμβατικά έργα δεν λαμβάνουν προτεραιότητα στην χορήγηση προσφοράς σύνδεσης, όπως προβλεπόταν στο άρθρο 13 του νόμου για τις Στρατηγικές Επενδύσεις.

*Επιμέλεια: «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)