Ο δεκάλογος του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για την αντιμετώπιση των πετρελαϊκών κρίσεων – Όχι στις οριζόντιες επιδοτήσεις, έμφαση στον περιορισμό της ζήτησης

Σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και με τις αγορές πετρελαίου να δοκιμάζονται από τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία τους, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) δημοσιοποίησε σήμερα μια κρίσιμη έκθεση-οδηγό για τη διαχείριση των επιπτώσεων της κρίσης.

Η έκθεση με τίτλο Sheltering from Oil Shocks υπογραμμίζει ότι η σχεδόν πλήρης διακοπή των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ – απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου – έχει οδηγήσει τις τιμές πάνω από τα 100 δολάρια/βαρέλι και έχει εκτοξεύσει το κόστος προϊόντων όπως το ντίζελ, τα καύσιμα αεροπορίας και το LPG.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΙΕΑ δεν περιορίζεται σε παρεμβάσεις από την πλευρά της προσφοράς – όπως η ιστορική απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα – αλλά εστιάζει για πρώτη φορά με τόσο σαφήνεια στη διαχείριση της ζήτησης ως άμεσο εργαλείο αντιμετώπισης της κρίσης.

Όπως επισημαίνεται, ακόμη και τα πιο επιθετικά μέτρα ενίσχυσης της προσφοράς δεν επαρκούν για να καλύψουν το κενό που δημιουργεί η κρίση.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποιεί ότι πρόκειται για «τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου», τονίζοντας ότι οι επιπτώσεις θα ενταθούν εάν δεν υπάρξει άμεση δράση.

Η απάντηση, σύμφωνα με τον Οργανισμό, βρίσκεται σε έναν δεκάλογο άμεσων μέτρων που μπορούν να εφαρμοστούν από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά μέσα σε εβδομάδες.

Ο δεκάλογος του ΙΕΑ

Ο ΙΕΑ καταγράφει δέκα παρεμβάσεις που εστιάζουν κυρίως στις μεταφορές – οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου – αλλά και στη βιομηχανία, τις αερομεταφορές και την κατανάλωση LPG.

1. Τηλεργασία όπου είναι εφικτό

Η αύξηση της τηλεργασίας μπορεί να μειώσει τη ζήτηση καυσίμων έως και 2%-6% σε εθνικό επίπεδο, ενώ για τον μέσο οδηγό η μείωση μπορεί να φτάσει έως και 20%.

2. Μείωση ορίων ταχύτητας

Η μείωση κατά 10 χλμ./ώρα μπορεί να περιορίσει την κατανάλωση έως 10% ανά όχημα και έως 6% σε επίπεδο χώρας.

3. Ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών

Η στροφή από το ΙΧ σε μέσα μαζικής μεταφοράς μπορεί να μειώσει τη ζήτηση καυσίμων κατά 1%-3%.

4. Κυκλοφοριακοί περιορισμοί στις πόλεις

Συστήματα εναλλάξ κυκλοφορίας (μονά-ζυγά) μπορούν να περιορίσουν την κατανάλωση έως 5%.

5. Συνεπιβατισμός και οικολογική οδήγηση

Ο συνδυασμός car sharing και «eco-driving» οδηγεί σε εξοικονόμηση έως 8%.

6. Βελτιστοποίηση μεταφορών και logistics

Στον τομέα των εμπορευματικών μεταφορών, οι βελτιώσεις μπορούν να μειώσουν τη χρήση ντίζελ κατά 3%-5%.

7. Περιορισμός χρήσης LPG στα οχήματα

Η μετατόπιση της χρήσης LPG από τις μεταφορές προς κρίσιμες χρήσεις, όπως η μαγειρική, αποτελεί βασική προτεραιότητα.

8. Μείωση αεροπορικών ταξιδιών

Η αντικατάσταση επαγγελματικών ταξιδιών με τηλεδιασκέψεις μπορεί να μειώσει τη ζήτηση καυσίμων αεροπορίας έως και 15%.

9. Εναλλακτικές λύσεις για το μαγείρεμα

Η μετάβαση από LPG σε ηλεκτρικές λύσεις μπορεί να περιορίσει την πίεση στις αγορές και να προστατεύσει τα ευάλωτα νοικοκυριά.

10. Ευελιξία στη βιομηχανία

Η αλλαγή πρώτων υλών και η βελτιστοποίηση διαδικασιών μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση πετρελαίου έως 5%.

Στόχος: άμεση ανακούφιση καταναλωτών και αγορών

Ο κοινός παρονομαστής όλων των μέτρων είναι η άμεση εφαρμογή και  απόδοση. Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, τα περισσότερα μπορούν να αποδώσουν αποτελέσματα μέσα σε λίγες εβδομάδες, μειώνοντας την πίεση στις τιμές και διασφαλίζοντας την επάρκεια για κρίσιμες χρήσεις.

Ωστόσο, ο Οργανισμός ξεκαθαρίζει ότι ακόμη και η πλήρης εφαρμογή τους δεν μπορεί να υποκαταστήσει την απώλεια προσφοράς. Η επαναλειτουργία των ροών μέσω Ορμούζ παραμένει καθοριστική για την εξομάλυνση της αγοράς.

Παρεμβάσεις κυβερνήσεων: στοχευμένες και όχι οριζόντιες

Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον σχεδιασμό των μέτρων στήριξης.

Οι κυβερνήσεις καλούνται να αποφύγουν τις οριζόντιες επιδοτήσεις και να στραφούν σε στοχευμένα μέτρα για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, καθώς τα γενικευμένα μέτρα αποδεικνύονται δημοσιονομικά δυσβάσταχτα και λιγότερο αποτελεσματικά.

Ήδη, περίπου 40 χώρες έχουν ανακοινώσει ή εξετάζουν παρεμβάσεις, όπως επιδοτήσεις, φορολογικές μειώσεις ή πλαφόν τιμών.

Πέρα από τα άμεσα μέτρα, ο ΙΕΑ προτείνει και έναν «οδικό χάρτη» για τη μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο:

• επιτάχυνση ηλεκτροκίνησης
• αυστηρότερα standards κατανάλωσης
• αντικατάσταση καυστήρων πετρελαίου με αντλίες θερμότητας
• ενίσχυση ενεργειακής αποδοτικότητας στη βιομηχανία
• ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων

Το κρίσιμο συμπέρασμα

Η έκθεση του ΙΕΑ εκπέμπει  «σήμα κινδύνου» και ταυτόχρονα λειτουργεί ως πρακτικός οδηγός δράσης.

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, όπου η έμφαση δινόταν κυρίως στην προσφορά, σήμερα καθίσταται σαφές ότι η διαχείριση της ζήτησης είναι εξίσου κρίσιμη για τη σταθερότητα των αγορών.

Και όπως προκύπτει από τον «δεκάλογο» του Οργανισμού, η λύση δεν βρίσκεται μόνο στις κυβερνήσεις ή στις αγορές, αλλά και στην καθημερινή συμπεριφορά επιχειρήσεων και πολιτών.