Το μοντέλο της Στρατηγικής Ευθυγράμμισης-Αλληλεπίδρασης στην απολιγνιτοποίηση και στη χάραξη στρατηγικής αποκατάστασης των ορυχείων

Διεθνώς η στρατηγική της απολιγνιτοποίησης και το συνεπακόλουθο κλείσιμο των ορυχείων συνεχίζει να επισύρει σοβαρούς περιβαλλοντικούς, υγειονομικούς και οικονομικούς κινδύνους: θερμική συσσώρευση, αναθυμιάσεις αερίων, πτητική τέφρα, μόλυνση υδάτων και εδαφών από βαρέα μέταλλα και άλλα χημικά που δύναται να περάσουν στην τροφική αλυσίδα, ανεργία κλπ.

Παράλληλα, η πίεση που έχει υποστεί το έδαφος, από όλα τα χρόνια λειτουργίας, συνήθως το καθιστά ακατάλληλο για την ανάπτυξη ακόμα και της τοπικής χλωρίδας και πανίδας. Υπάρχει ένας μεγάλος όγκος επιστημονικής αρθρογραφίας από συγκεκριμένα είδη χλωρίδας που μπορούν να αναπτυχθούν στα επιβαρυμένα εδάφη, ώστε να απορροφήσουν και να προστατεύσουν από την συσσωρευμένη μόλυνση. Η ερευνητικά ενδεδειγμένη χλωρίδα δύναται να επιτύχει την βιοσυσσώρευση βαρέων μετάλλων, να αποτελέσει δείκτη βελτίωσης αλλά και ανάχωμα για την εξάπλωση της μόλυνσης, αφού αρχικά εκτιμηθεί η επιβάρυνση που υπάρχει.

Επομένως, απαιτείται ένα σχέδιο σταδιακής αποκατάστασης, η οποία να ευθυγραμμίζεται-αλληλεπιδρά με τις εκάστοτε συνθήκες της περιοχής (περιβαλλοντικές, οικονομικές, νομικές κλπ) αλλά και με τις στρατηγικές επιλογές της εκάστοτε ενδεδειγμένης τελικής χρήσης. Απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση με την συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων και επιστημών: Βιολόγων, Φυσικών, Χημικών, Μηχανολόγων, Γεωλόγων και φυσικά Οικονομολόγων.

Ο σχεδιασμός αυτός μπορεί να επιτευχθεί με το μοντέλο της Στρατηγικής Αλληλεπίδρασης, το οποίο ευθυγραμμίζει παράγοντες και ενδεχόμενα για την επίτευξη της μέγιστης αποτελεσματικότητας του επιχειρήματος της αποκατάστασης. Το μοντέλο εξετάζει όλες τις δυνατές στρατηγικές επιλογές σε σχέση με όλα τα μοντέλα οργάνωσης (και των σταδίων αποκατάστασης των ορυχείων) ώστε να ευθυγραμμίζονται με όλα τα περιβαλλοντικά, νομικά και οικονομικά ενδεχόμενα (τοπική χλωρίδα πανίδα, βαθμός μόλυνσης, οικονομική περιφερειακή ανάπτυξη κλπ) για την επίτευξη της μέγιστης αποτελεσματικότητας.

Το ποσοτικό μέρος του μοντέλου περιλαμβάνει μαθηματικό προγραμματισμό και αλγόριθμους βελτιστοποίησης για την εκτίμηση των βέλτιστων σχέσεων μεταξύ των προαναφερθέντων παραγόντων στη βάση συναρτήσεων προσαρμογής (strategic fit - alignment). Ενώ το ποιοτικό μέρος περιλαμβάνει ερωτηματολόγιο σε likert scales για τις απόψεις των εμπλεκομένων και των έμπειρων επιστημόνων. To μοντέλο αναπτύχθηκε την δεκαετία του ‘90 και έκτοτε έχει βρει μεγάλη εφαρμογή, από τους επιστήμονες που το ανέπτυξαν, σε μια ευρεία γκάμα προβλημάτων που προέκυψαν κυρίως από τις εφαρμογές της πληροφορικής: α) στην εφοδιαστική αλυσίδα (https://www.igi-global.com/article/dss-model-aligns-business-strategy/44575), β) στη βιομηχανία ρούχου (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S030504830500174X), γ) στα παράγωγα του πετρελαίου κ.ά. Στα θέματα αποκατάστασης των ορυχείων οι επιλογές που προκύπτουν σε γενικές γραμμές αφορούν την αξιολόγηση της κατάστασης του υπεδάφους, τις γεωλογικές και υδρολογικές συνθήκες, τις επιλογές αναβάθμισης, την αντιδιαβρωτική στρατηγική, την αξιοποίηση του εξοπλισμού, τη διαχείριση υπόγειων υδάτων, θέματα χρηματοοικονομικής φύσης όπως τιμές καυσίμων και ενέργειας (όπως πρόσφατα το θέμα με τις τιμές του Φ.Α), νομικά κλπ. 

Συμπερασματικά, η αναβάθμιση, η ανακύκλωση και η αναδιάρθρωση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας απαιτεί ένα ολιστικό σύστημα διαχείρισης των κινδύνων στη βάση του κύκλου ζωής τους. Η εξέταση των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, γεωθερμίας, αποθηκών ενέργειας και θερμότητας, αποθηκών πεπιεσμένου αέρα ή άντλησης νερού κλπ απαιτούν μια ολιστική προσέγγιση που μόνο στα πλαίσια του μοντέλου Στρατηγικής Ευθυγράμμισης μπορεί να γίνει. Το μοντέλο αυτό προσφέρει μια μεθοδολογία εκτίμησης των κινδύνων από κάθε επιλογή με τρόπο που να ευθυγραμμίζει την ευρύτερη στρατηγική, οργάνωση με τους μακροχρόνιους αναπτυξιακούς στόχους.

- Πέτρος Θεοδώρου Ph.D, P.Dct.