Α. Μεταξάς: Ποιες είναι οι ακριβείς νομικές συνέπειες της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το New Deal

Τις νομικές επιπτώσεις της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφορικά με το New Deal, σχολιάζει ο καθηγητής Αντώνης Μεταξάς, Διευθύνων Εταίρος της Δικηγορικής Εταιρείας “Μεταξάς & Συνεργάτες” και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ενεργειακής Ρύθμισης με κείμενο που απέστειλε στο energypress:

"Κατ’ αρχάς η συμβατότητα του New Deal με διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος κρίνεται από δικαιοδοτικά όργανα και όχι από κατ’ ουσίαν πολιτικά, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Συνεπώς η Επιτροπή δεν δύναται εξ΄ αντικειμένου να «νομιμοποιεί» με τη νομική έννοια του όρου απολύτως τίποτε, είτε πρόκειται περί εθνικής νομοθετικής διάταξης είτε ρυθμιστικής παρέμβασης.

Το ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνυπολογίζει στις εκτιμήσεις της εξωνομικές παραμέτρους, γεγονός που δεν θα εδικαιούτο να πράξει αν ήταν δικαιοδοτικό όργανο εις βάρος της δογματικής θεμελίωσης του συλλογισμού της, είναι παγκοίνως γνωστό στους γνωρίζοντες τη λειτουργία της. Αυτή η εξωνομική θεώρηση καθίσταται όλως εμφανής κατά την ανάγνωση της εν λόγω απόφασης, εξού, για τους γνωρίζοντες ενωσιακό δίκαιο, οι αποφάσεις της Επιτροπής γενικώς, και αυτή ειδικώς, υπόκεινται σε έλεγχο νομιμότητας ενώπιον των ενωσιακών δικαιοδοτικών οργάνων.

Το ζήτημα όμως της νομιμότητας του New Deal εκκρεμεί εκεί που όντως μπορεί να αξιολογηθεί, ήτοι ενώπιον των αρμοδίων εθνικών δικαστηρίων αλλά και του ιδίου του Συμβουλίου της Επικρατείας, η απόφαση του οποίου επί του θέματος, ως γνωστόν, δεν έχει εκδωθεί. Με κάθε συστολή που μου επιβάλλει το γεγονός ότι συμμετέχω προσωπικά ως πληρεξούσιος στην εν λόγω δίκη, δεν θα ήθελα να εκλάβω την -επί τη βάσει στρεβλής μάλιστα νομικής της ανάγνωσης- θέρμη για την επικοινωνιακή διάδοση της απόφασης ως συνδεόμενη με την εν λόγω εκκρεμή δικαστική διαδικασία.

Αν πάντως όντως συνδέεται, θα πρότεινα να αναγνωσθεί εκ νέου η απόφαση της Επιτροπής από τους ενδιαφερόμενους και να αξιολογηθούν με τη βοήθεια όντως εξειδικευμένου νομικού επιτελείου και όχι “νομικών κύκλων” ή άλλων νομικών γεωμετρικών σχημάτων που σου λένε αυτό που γνωρίζουν ή αυτό που επιθυμείς να ακούσεις, οι έννομες συνέπειες που οφείλει δεσμευτικά να συναγάγει ο εθνικός δικαστής βάσει παγίας νομολογίας του Δικαστηρίου της Ένωσης για το σύνολο του επίδικου νομοθετήματος (του Ν. 4254/14) από τα όσα παρατηρεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην απόφαση, για την οποία επιχαίρουν (;) οι “νομικοί κύκλοι”. Εγώ με το όποιο βάρος της επώνυμης υπογραφής μου, καθότι αυτό μου επιβάλλει και η ακαδημαϊκή μου ιδιότητα, θα συνιστούσα σε όλους την επιβαλλόμενη συστολή, σοβαρότητα και επιστημονική επίγνωση των λεγομένων τους.

Να αναφέρω δε τέλος και κάτι γενικότερο, άκρως σημαντικό όμως για μια ευρύτερη θεώρηση της ενεργειακής αγοράς και, κυρίως, υποβοηθητικό για να δούμε κάποια πράγματα ευκρινέστερα και για το μέλλον, καθότι το ζήτημα του New Deal κάποτε με τον ένα ή άλλο τρόπο θα κλείσει, αλλά τα διδάγματα, εκτός του προφανούς, ότι δηλαδή ο εμπνευστής δικαιοκρατικά έκθετων ρυθμίσεων θα πρέπει να αναμένει (όχι πάντα, αλλά σε κάθε περίπτωση και) σοβαρή συγκροτημένη νομική ανάσχεση στα πλάνα του όποτε εκ νέου θα θελήσει να τα υλοποιήσει, οφείλουν να μείνουν και να τύχουν δημιουργικής αξιολόγησης από όλους: Εξωνομικής συλλογιστικής «διευκολύνσεις» όντως ενίοτε (κακώς ενδεχομένως) μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι μπορεί να παρέχονται σε κράτη μέλη και θεσμικούς φορείς που δεν κάνουν ορθά την εργασία που τους έχει ανατεθεί και –εν προκειμένω - δεν προέβησαν εξαρχής στον ορθό σχεδιασμό της ελληνικής αγοράς ΑΠΕ (και της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο σύνολό της) με απώτερη συνέπεια την, παρουσιαζόμενη ως «αδήριτη ανάγκη», λήψη δικαιοκρατικά έκθετων μέτρων όπως αυτό του New Deal.

Νομοθετικών δε μέτρων, τα οποία και κατ΄ουσίαν να τα αποδεχθεί κανείς, είναι εξόχως προβληματικά ως προς την κατ΄ ιδίαν νομοτεχνική τους διαμόρφωση (ας αναφέρουμε ενδεικτικά εδώ την υποχρέωση των παραγωγών ΑΠΕ της κατηγορίας ΜΕ να επιστρέψουν, ελέω διατάξεων του Ν. 4254/14, κατά περίπτωση στο τριπλάσιο πίσω την ενίσχυση που έλαβαν από τον Αναπτυξακό).

Κατ΄ αυτή την έννοια, θεσμικός φορέας της ενεργειακής αγοράς, ο οποίος τυχόν επιχαίρει για την όποια «διευκόλυνση» θεωρεί ότι του παρέχεται εν προκειμένω από την Επιτροπή (πράγμα που κατ’ επιστημονική ουσία εδώ δεν συντρέχει, όπως θα μπορούσε να του επεξηγηθεί από εξειδικευμένους νομικούς επιστήμονες), μάλλον δεν έχει ορθώς κατανοήσει α) το ακριβές περιεχόμενο και τις συνέπειες των γραφομένων της Επιτροπής στην επιστημονική τους ονομαστική αξία και β) το πόσο κατ’ ουσίαν απέτυχε στο θεσμικό του ρόλο, πάντα εννοείται στη διάσταση της θεσμικής συνέχειας, πέραν προσώπων και κυβερνήσεων, που οφείλει να έχει η Δημόσια Διοίκηση μιας στοιχειωδώς σοβαρής χώρας ειδικά όταν είναι επιφορτισμένη με τη ρυθμιστική συγκρότηση σοβαρών και ευαίσθητων από κάθε άποψη αγορών, όπως η ενεργειακή.

Αν θεωρεί δε ο αναγιγνώσκων την τελευταία μου διατύπωση ως ρήση «ρομαντικού επιστήμονα», ας το σκεφθεί εκ νέου, όταν θα δύναται να αποτιμήσει σε βάθος χρόνου -και να το τονίσω, για όλους τους ενεργειακούς παίκτες - τις τραγικές συνέπειες της αθέτησης συμβατικών όρων και υποχρεώσεων στην ενεργειακή αγορά. Ο μη «ενοχλούμενος» εν προκειμένω είναι μόνο εκείνος ο οποίος θεωρεί ότι στο διηνεκές θα έχει «το πάνω χέρι» και θα δύναται να επικαθορίζει τα πράγματα διασφαλίζοντας ότι η ισχύς του θα του εξασφαλίζει πάντα ότι αυτός που δεν θα αδικηθεί θα είναι ο ίδιος και όχι ο «περιορισμένων δυνατοτήτων» ταπεινός φωτοβολταϊκός παραγωγός.

Η στρατηγική σκέψη σε βάθος χρόνου εν προκειμένω επιβάλλει τη συνειδητοποίηση ότι αυτές οι προσεγγίσεις μακροπρόθεσμα δεν κατισχύουν ή έστω δεν κατισχύουν υπέρ όλων που τις υιοθετούν. Εμπειρία και σφαιρική, θα τολμούσα ας μου επιτραπεί να πω, γνώση της ελληνικής ενεργειακής αγοράς με οδηγεί στην πρόβλεψη ότι μείζονες «συμμαχίες» θα διαλυθούν στα εξ’ ων συνετέθησαν και μάλιστα λίαν συντόμως, το αργότερο δε όταν θα εκλείψει η ταύτιση και θα αντικατασταθεί από μείζονα απόκλιση συμφερόντων για τη διαμόρφωση και νομή της «μετά τη ΔΕΗ» επόμενης μέρας, η οποία, δυστυχώς ή ευτυχώς, καταφθάνει, αν δεν έχει ήδη φθάσει.

Ενόψει αυτού ας κρατήσουν όλοι κάτι το οποίο δεν το εκστομίζει, ας το επαναλάβω, κάποιος ρομαντικός θεωρητικός του ενεργειακού δικαίου, αλλά ένας (και) δικηγόρος της πράξης που συνομιλεί καθημερινά και με ξένους θεσμικούς επενδυτές που «βλέπουν» την ελληνική ενεργειακή αγορά: Μόνο η τήρηση -από όλους και έναντι όλων- σαφών, εκ προοιμίου ορθά σχεδιασμένων κανόνων σε βάθος χρόνου συνιστά μια υγειή βάση για τη δόμηση μιας σοβαρής και αξιόπιστης ενεργειακής αγοράς.