Η συμφωνία της Μολδαβίας με τη Ρωσία για το αέριο: Δαυίδ εναντίον Γολιάθ

Τον προηγούμενο μήνα, όλη η Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με υψηλές τιμές ενέργειας, μια ενεργειακή κρίση που ανάγκασε τη μικροσκοπική Μολδαβία να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η ρωσική εταιρεία Gazprom αύξησε την τιμή του αερίου με το οποίο προμήθευε τη χώρα, στα 790 δολάρια ανά 1000 κυβικά μέτρα, και μείωσε τις παραδόσεις κατά το ένα τρίτο. Η Ρωσία μίλησε για σύνδεση των παραχωρήσεων για τις τιμές του αερίου, με τις διαπραγματεύσεις πο έχει με τη Μολδαβία για την περιοχή της Υπερδνειστερίας, την εφαρμογή του Τρίτου Πρόγραμμα Ενέργειας της ΕΕ (η οποία απείλησε τόσο το μονοπώλιο που έχει η Gazprom από το 1991 όσο και την κυρίαρχη θέση της Moldovagaz, η οποία ανήκει κατά το ήμισυ στην Gazprom), ακόμη και το εμπόριο με την ΕΕ. Ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ, Josep Borrell, μίλησε για εργαλειοποίηση από την πλευρά της Ρωσίας, των προμηθειών αερίου. Ευρύτερα, η Μόσχα δοκίμαζε την ικανότητα της νέας προέδρου της Μολδαβίας, Maia Sandu, και την φιλοευρωπαϊκή της κυβέρνηση.

Αλλά στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας, οι δύο πλευρές έφθασαν σε συμφωνία για τη λήξη της κρίσης. Η Μολδαβία εξασφάλισε ένα πενταετές συμβόλαιο με μια φαινομενικά χαμηλότερη τιμή και η Gazprom μια δέσμευση για συνομιλίες αναφορικά με το χρέος άνω των 700 εκατ. Δολαρίων. Η χώρα φαίνεται να έχει αποφύγει τις πολιτικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία για τις ευρύτερες σχέσεις με την ΕΕ. Θα συνεχίσει να εφαρμόζει γενικές μεταρρυθμίσεις στην ενεργειακή της αγορά με βάση το Τρίτο Πρόγραμμα Ενέργειας, αλλά θα αποφύγει την αναδιάρθρωση της Moldovagas, της οποίας το μονοπώλιο είναι η βάση για το ζήτημα του ανταγωνισμού. Επομένως, ποιος έκανε πρώτος πίσω;

Η νέα κυβέρνηση της Μολδαβίας, διαφοροποίησε επιδέξια τις επιλογές της στην προμήθεια φυσικού αερίου. Η χώρα προμηθεύτηκε φυσικό αέριο έκτακτης ανάγκης για να διατηρήσει την πίεση στους αγωγούς, από τη Ρουμανία, την Πολωνία και την Ουκρανία. Η Naftogaz, η ουκρανική κρατική εταιρεία ενέργειας, δάνεισε στη Μολδαβία 15 εκατ. Κυβικά μέτρα αέριο. Όταν θα λήξει το πενταετές συμβόλαιο, ένας νέος αγωγός 150 χλμ που παρέχει αντίστροφη τροφοδοσία από τη Ρουμανία -και που διασχίζει το Ιάσιο, το Ουνγκένι, το Κισινάου- θα είναι πλήρως λειτουργικός. Ο βασικός αγωγός είναι ολοκληρωμένος, αλλά η Ρουμάνια πρέπει ακόμη να κατασκευάσει έναν σταθμό πίεσης από τη δική της πλευρά των συνόρων, ενώ η Μολδαβια πρέπει να δημιουργήσει συνδέσεις από το Κισινάου με άλλα μέλη της επικράτειάς της, κυρίως αυτά στον Βορρά. Τον Οκτώβριο, η ΕΕ παρείχε στη Μολδαβία επιδότηση 60 εκατ. Ευρώ για τους λογαριασμούς της φυσικού αερίου, καθώς και τεχνικές συμβουλές. Αυτό της αγόρασε χρόνο, επιτρέποντας στη χώρα να αποφύγει τις υποχωρήσεις πανικού προς τη Ρωσία. Η Μολδαβία έχει αποκαταστήσει την παροχή πριν από τη χειμερινή περίοδο θέρμανσης. Αναμφισβήτητα όμως, η χώρα είχε περισσότερο χρόνο για να υπογράψει μια συμφωνία -μόλις οι εταίροι της έδειξαν αλληλεγγύη- και το έκανε πολύ γρήγορα.

Με τη Μολδαβία να έχει δημιουργήσει προηγούμενο στη διαφοροποίηση των προμηθειών, η κυβέρνηση Sandu είναι τώρα πιθανό να εργαστεί πιο σκληρά από ό,τι οι προκάτοχοι της για την ενεργειακή ασφάλεια και απόδοση. Παρόλα αυτά, η νέα συμφωνία θα οδηγήσει σε μια καθυστέρηση στην εφαρμογή των βασικών στοιχείων του Τρίτου Προγράμματος Ενέργειας.

Αφότου η Μολδαβία κυκλοφόρησε μονομερώς το πρωτόκολλο της συμφωνίας, φάνηκε ότι οι λεπτομέρειες της συμφωνίας ήταν σχετικά δυσμενείς για τη χώρα (αν και τρέχουσες μεταφράσεις του πρωτοκόλλου στα αγγλικά είναι ατελείς). Η Ρωσία και η Μολδαβία θα ξεκινήσουν τις διαπραγματεύσεις για μια διακυβερνητική συμφωνία (IGA) για την ενέργεια, αυτόν τον μήνα. Το προοίμιο του πρωτοκόλλου δηλώνει ότι "η εφαρμογή της Ενεργειακής Νομοθεσίας του Τρίτου Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι μια διεθνής δέσμευση που έχει αναλάβει η Μολδαβία, αλλά επίσης αναφέρει και την ανάγκη να προστατεύσει "τα συμφέροντα των επενδυτών”, σε μια αναφορά στην Gazprom. Το πρωτόκολλο επίσης διευκρινίζει "την ανάγκη να μην επιβληθούν κυρώσεις στη Moldovagaz JSC μέχρι η IGA να τεθεί σε ισχύ μέχρι το τέλος του 2022”, και "την μη εφαρμογή της αναγκαστικής αναδιάρθρωσης της Moldovagaz JSC”, μέχρι την πλήρη διευθέτηση των χρεών της Μολδαβίας, κάτι που θα ήταν δύσκολο για το Κισινάου.

Οι αρχές στο Κισινάου ομολογουμένως έδωσαν μεγάλη προσοχή στην τιμή του αερίου, δεδομένης της πιθανής τρύπας στον προϋπολογισμό της Μολδαβίας, σε βάρος των διαρθρωτικών πτυχών της συμφωνίας. Η Μολδαβία θα πληρώσει 450 δολάρια για 1000 κυβικά μέτρα αερίου τον Νοέμβριο. Οι Μολδαβοί αναμένουν η τιμή να υποχωρήσει στη συνέχεια. Η Gazprom αναμένει ότι θα ανέβει λίγο (για την ώρα η αντίστοιχη τιμή στην spot αγορά κυμαίνεται μεταξύ 900-940 δολαρόων). Θα υπάρξει ανεξάρτητος έλεγχος του συσσωρευμένου χρέους της Μολδαβίας στην Gazprom, όπως υπολογίζεται από τη Moldovagaz, ακολουθούμενος από μια "συζήτηση” για αναδιάρθρωση αυτού του χρέους. Ο τελικός έλεγχος θα εγκριθεί από το συμβούλιο της Moldovagaz, το οποίο ελέγχεται από την Gazprom. Από τον Μάιο του 2022, η ΜΟλδαβία πρέπει να διευθετήσει "την αποπληρωμή του συνόλου των καθυστερούμενων οφειλών, συμπεριλαμβανομένων των ποινών για πέντε χρόνια”.

 Το 2022 θα μπορούσε να ξεσπάσει μια νέα διαμάχη μεταξύ των δύο πλευρών. Αλλά η Μολδαβία είναι απίθανο να εκτραπεί από την φιλοευρωπαϊκή της πορεία. Η ΕΕ έδειξε αλληλεγγύη στη Μολδαβία -όπως έκανε και η Ρουμανία και η Τσεχία, οι οποίες βοήθησαν σε προηγούμενες κρίσεις, καθώς και η Πολωνία, η οποία δεν βοήθησε στο παρελθόν.

Παρόλα αυτά, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ενεργειακές προμήθειες της Ρωσίας συνεχίζουν να αποτελούν μια ευρύτερη πρόκληση. Ο Nord Stream 2 ίσως να μην ανησυχήσει τη Μολδαβία, αλλά θεωρείται ως μια τεράστια στρατηγική οπισθοδρόμηση από άλλα κράτη διέλευσης και εκτροπής ενέργειας -ιδιαίτερα από την Ουκρανία και την Πολωνία. Και η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει πραγματικά τον ρόλο της Ρωσίας στην αύξηση των τιμών ενέργειας.

Η Sandu έδωσε μια κάπως αμφιλεγόμενη συνέντευξη στη ρωσική Kommersant την 1η Νοεμβρίου. Διέψευσε δημοσίευμα των Financial Times ότι η Ρωσία είχε προσπαθήσει να εξάγει εμπορικές και πολιτικές παραχωρήσεις από τη Μολδαβία, υποστηρίζοντας ότι "δεν υπήρξαν τέτοιες συζητήσεις σε αυτές τις διαπραγματεύσεις για το αέριο”. Τόσο η Μολδαβία όσο και η ΕΕ πρέπει να αποφύγουν την παγίδα της διαπραγμάτευσης με τη Ρωσία για όλα σε μια συζήτηση -ενέργεια, εμπορική πολιτική και εσωτερική πολιτική, είναι ξεχωριστοί τομείς. Η ΕΕ δεν θα πρέπει να συνδέει τα συμφέροντα της με εκείνα κανενός άλλου. Διαφορετικά, η Ρωσία θα αποδυναμώσει την μετασχηματιστική ισχύ της ΕΕ στην Ανατολική Ευρώπη. Πράγματι, η Ρωσία προσπάθησε να υπονομεύσει την αλληλεγγύη της ΕΕ στη διάρκεια της κρίσης της Μολδαβίας, αρνούμενη να προμηθεύσει τη Ρουμανία με επιπλέον αέριο, και ως εκ τούτου περιορίζοντας την ικανότητα της να βοηθήσει τη Μολδαβία. Οι εμπορικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Μολδαβίας αφορούν μόνο στις δύο πλευρές -όχι στην απρόσκλητη επέμβαση της Ρωσίας.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://ecfr.eu/article/moldovas-gas-deal-with-russia-david-draws-with-g...

(capital.gr)