Η ευρωπαϊκή πολιτική της ΕΕ: Ανάκαμψη από την ενεργειακή κρίση και επιτάχυνση προς την πράσινη μετάβαση

Στην Ευρώπη βγήκαμε από το δεύτερο χειμώνα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία χωρίς τις ελλείψεις ενέργειας ή τις περικοπές εφοδιασμού που πολλοί φοβόντουσαν. Αντίθετα, πέρασε ο χειμώνας με τις αποθήκες φυσικού αερίου σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση να φτάνουν σε πληρότητα το 60%. Αυτό το αποτέλεσμα ρεκόρ είναι ένα αξιοσημείωτο ορόσημο για τον ενεργειακό μας τομέα και μια καλή βάση για την προετοιμασία της επόμενης χειμερινής περιόδου.

Αυτή η επιτυχία της ΕΕ οφείλεται στην ενότητα των κρατών μελών της και στην κοινή δέσμευση στο Σχέδιο REPowerEU. Οφείλεται επίσης, στη στρατηγική της ΕΕ για διαφοροποίηση της προμήθειας φυσικού αερίου εκτός Ρωσίας, στην αποτελεσματικότερη διαχείριση της δικής μας ενέργειας και στην επιτάχυνση της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια με πρωταρχική έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, η ΕΕ και τα κράτη μέλη θέσπισαν επείγουσα νομοθεσία, για να υποστηρίξουν αυτήν τη στρατηγική και να μειώσουν τους κινδύνους για την εφοδιαστική ασφάλεια και τις τιμές ενέργειας.

Ως αποτέλεσμα, η βιομηχανία της ΕΕ και τα νοικοκυριά κατάφεραν συλλογικά να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά σχεδόν 20% τους τελευταίους 18 μήνες, υπερβαίνοντας τον στόχο  του 15%. Αυτό είναι επίσης αποτέλεσμα των αυξημένων επενδύσεων της ΕΕ και των λιγότερων διοικητικών εμποδίων για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πέρυσι, προσθέσαμε περίπου 56 GW νέας εγκατεστημένης ισχύος ηλιακής ενέργειας και 17 GW αιολικής ενέργειας στην Ευρώπη. Εργαζόμαστε επίσης για να επιταχύνουμε ακόμη περισσότερο την εξάπλωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Είναι επίσης αποτέλεσμα μιας πολύ επιτυχημένης διαφοροποίησης των προμηθειών εκτός Ρωσίας, με αποτέλεσμα τη μείωση του μεριδίου των εισαγωγών φυσικού αερίου από αγωγούς της Ρωσίας, από περίπου 45% πριν από τον πόλεμο σε 10% τώρα.

Καθώς πλησιάζουμε στο τέλος της τρέχουσας θητείας αυτής της Επιτροπής, μπορούμε να αναλογιστούμε τον τρόπο με τον οποίο διαχειριστήκαμε, μαζί με τις χώρες της ΕΕ και τους ενδιαφερόμενους φορείς, την πρωτοφανή ενεργειακή κρίση. Συλλογικά στην Ευρώπη, καταφέραμε να χαλαρώσουμε τον έλεγχο που είχε η Ρωσία στον ενεργειακό τομέα της ΕΕ. Η ΕΕ έχει αναδειχθεί ισχυρότερη και με μεγαλύτερη αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών για την επίτευξη ενεργειακής ασφάλειας, καθαρότερου ενεργειακού μείγματος και επιστροφή των τιμών στα επίπεδα που ίσχυαν πριν την εισβολή.

Παράλληλα, μπορούμε να κάνουμε απολογισμό της σημαντικής προόδου που σημειώθηκε στους διάφορους νομοθετικούς φακέλους που υπέβαλε η Επιτροπή για να επιταχύνει τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. Για παράδειγμα, λίγο πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Επιτροπή πρότεινε ένα ολοκληρωμένο πακέτο νομοθεσίας «Fit-for-55» με ευρείας εμβέλειας μέτρα για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η ισχύουσα πλέον νομοθεσία θέτει ακόμη πιο φιλόδοξους στόχους για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση, την απανθρακοποίηση του κτιριακού αποθέματος, τις εκπομπές υδρογόνου, απανθρακωμένου αερίου και μεθανίου, και αναθεωρεί το σχεδιασμό της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, έτσι ώστε οι καταναλωτές να προστατεύονται καλύτερα.

Πετύχαμε επίσης πολύ καλά αποτελέσματα αναφορικά με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια. Η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης για την αιολική ενέργεια τον περασμένο Οκτώβριο, για να βοηθήσει στη διατήρηση μιας βιώσιμης και ανταγωνιστικής εφοδιαστικής αλυσίδας στην αιολική ενέργεια. Ακολούθησε η σύσταση και καθοδήγηση της ΕΕ το Μάιο για την επιτάχυνση της χορήγησης αδειών για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και συναφών υποδομών.

Επιπλέον, ορίσαμε δράσεις για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ παγκοσμίως  και της παραγωγής αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Καθώς η καθαρή τεχνολογία θα υποστηρίξει τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, μεγιστοποιούμε την υποστήριξή μας για την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα αυτού του τομέα, ιδίως με το νόμο Net Zero Industry Act και  Critical Raw Materials Act.

Κράτη μέλη όπως η Ελλάδα σημειώνουν εντυπωσιακή πρόοδο, ιδιαίτερα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το 2023, η Ελλάδα σημείωσε υψηλό ρεκόρ στην παραγωγή αιολικής, ηλιακής και υδροηλεκτρικής ενέργειας με ετήσια αύξηση 8,5% το 2022.

Το τροποποιημένο ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με κεφάλαια από το REPowerEU αποτιμάται σε περίπου 36 δισεκατομμύρια ευρώ. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το πρώτο νομικό πλαίσιο της χώρας για την ανάπτυξη υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, με περίπου 38% των διαθέσιμων κεφαλαίων να αφιερώνονται σε αυτήν.

Η Ελλάδα έπαιξε επίσης κρίσιμο ρόλο στην ενεργειακή κρίση συνεργαζόμενη με άλλα κράτη μέλη της ΕΕ για επενδύσεις σε διασυνδέσεις για την ενίσχυση της εφοδιαστικής ασφάλειας της ευρύτερης περιοχής. Η Ελλάδα έχει φιλόδοξα σχέδια να επεκτείνει ακόμη περισσότερο τις διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες.

Τα κοινά επιτεύγματα της ΕΕ μιλούν από μόνα τους και υπογραμμίζουν την αξία της συνεργασίας στην Ευρώπη για την επίτευξη κοινών στόχων. Ταυτόχρονα όμως, δεν μπορούμε να εφησυχάσουμε. Οι κίνδυνοι παραμένουν: οι αγορές εξακολουθούν να είναι ασταθείς, η χρήση της ενέργειας ως όπλο από την Ρωσία δεν έχει εξαλειφθεί και πρέπει να συνεχίσουμε με σοβαρότητα το έργο της ανάπτυξης ενός ασφαλούς, προσιτού και βιώσιμου ενεργειακού συστήματος στην ΕΕ.

- Ditte Juul Jørgensen, Γενική Διευθύντρια της DG ENER, Ευρωπαϊκή Επιτροπή

(Αναδημοσίευση και Απόδοση στα Ελληνικά από το Experts’ Views της Ελληνικής Εταιρείας Ενεργειακής Οικονομίας - ΗΑΕΕ)