Η Αυτοπαραγωγή ως πυλώνας της δημοκρατικής μετάβασης

Η εντυπωσιακή δυναμική της ελληνικής αγοράς φωτοβολταϊκών αναμένεται να συνεχιστεί για τα επόμενα χρόνια. Το 2023, συνδέθηκαν στο δίκτυο 1,5 GW νέων φωτοβολταϊκών έργων, με αποτέλεσμα η συνολική εγκατεστημένη ισχύς να ανέλθει σε  περίπου 7,2 GW και το μερίδιο παραγωγής να αυξηθεί περίπου στο 17% αντίστοιχα. Το ΕΣΕΚ προβλέπει ισχύ 13,4 GW το 2030, αυξάνοντας δραστικά τον στόχο των 7,7 GW,και προβλέποντας επιπλέον 6,2 GW από τα ήδη υπάρχοντα, χωρίς όμως να παρέχει σαφή κατανομή μεταξύ Φ/Β στέγης και utility grade.

Όπως φάνηκε το 2022-2023, η συμμετοχή των καταναλωτών στην ενεργειακή μετάβαση είναι τόσο θέμα ενεργειακής δημοκρατίας, όσο και διαχείρισης ρίσκου. Το έτος που πέρασε επιτεύχθηκε υπερδιπλασιασμός της αγοράς αυτοκατανάλωσης, από τα 230 στα 450 περίπου MW, καταλαμβάνοντας πλέον το 7% της εγκατεστημένης ισχύος. Τα οικιακά ΦΒ τριπλασιάστηκαν, φτάνοντας αισίως τα 62MW από σχεδόν 10.000 συστήματα, παραμένοντας όμως στο 1% της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος. 

Η δέσμευση 2,5GW ηλεκτρικού χώρου για έργα αυτοπαραγωγής, και τα προγράμματα «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη» και «Φωτοβολταϊκά για Επιχειρήσεις» δίνουν τον ρυθμό στην μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη του κλάδου. Μαζί με το πρόβλεψη του RRF για τις ενεργειακές κοινότητες, ο κλάδος της αυτοκατανάλωσης θα ενισχυθεί συνολικά κατά περίπου 500 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, αλλά και ένα σημαντικό ανάχωμα στις εξωτερικές διαταραχές. Μακροπρόθεσμα, όμως, εκκρεμούν ακόμα πολλά ζητήματα αλλά και ευκαιρίες.

Αυτοπαραγωγή στην Ευρώπη

Το 2022 η Ολλανδία εγκατέστησε πάνω από 2 GW οικιακών ΦΒ, 40% αύξηση Year on Year, φέρνοντας τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ στα 7GW ή περίπου 1 στα 5 σπίτια στη χώρα. Η Ολλανδία έχει επίσης 8 περιφερειακούς DSO (Διαχειριστές δικτύου διανομής), με ότι αυτό συνεπάγεται για τον εκσυγχρονισμό του τοπικού δικτύου. 

Έχει όμως φτάσει και αυτή μάλλον τα όρια της για τώρα. Τις ηλιόλουστες μέρες σχετικά χαμηλής ζήτησης, και με τις διασυνοριακές συνδέσεις να είναι επίσης κορεσμένες, η DAM έφτασε αρκετές φορές τα – €500/MWh με την αγορά εξισορρόπησης να έχει επίσης προβλήματα στην εκκαθάριση. Με αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση στην Ολλανδία ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο ότι επίσης θα κάνει phase out το σχήμα του net metering, και θα προωθήσει την αποθήκευση και την ταυτοχρονισμένη ιδιοκατανάλωση. 

Μια λιγότερο ανεπτυγμένη αγορά αυτοπαραγωγής, η Ιταλία, θα διαθέσει 5,7 δισ. ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, για τη χρηματοδότηση παραγωγής και αυτοκατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ. έως 1 MW με σειρά προτεραιότητας στον ηλεκτρικό χώρο. Τα μέτρα περιλαμβάνουν λειτουργική ενίσχυση με διάρκεια τα 20 χρόνια, καθώς και επενδυτική ενίσχυση έως και 40%, με ορίζοντα λειτουργίας το 2026.

Όπως φαίνεται από τα παραπάνω παραδείγματα, η τάση προς την αυτοπαραγωγή βαίνει αυξανόμενη σε χώρες διαφορετικής προσέγγισης και εμβάθυνσης στις υποστηριζόμενες επενδύσεις ΑΠΕ. Η τάση αυτή αντανακλά μία στροφή προς την ενεργειακή ανεξαρτησία και την δίκαιη μετάβαση μέσα από την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας. 

Η ελληνική αυτοπαραγωγή σήμερα

Στην Ελλάδα, η διεσπαρμένη αυτοπαραγωγή έχει ακόμα περιθώριο ανάπτυξης μέσα αλλά και πέριξ των αστικών κέντρων, στα υπάρχοντα αλλά και καινούργια logistic center, στην επαρχία και τα ΜΔΝ, καθώς αυτά θα συνδέονται στο ηπειρωτικό δίκτυο.

Η εκτίμηση του ΣΕΦ για το δυναμικό των ΦΒ σε στέγες στη χώρα μας ανέρχεται συνολικά σε 24 γιγαβάτ, εκ των οποίων 12,1 σε οικιακές και 11,2 σε βιομηχανικές ή εμπορικές στέγες. Εν αντιθέσει, η ελληνική αυτοπαραγωγή αριθμεί σήμερα σε σχεδόν 450MW, με την κατανομή μεγεθών που φαίνεται στο παρακάτω γράφημα.

Αυτοπαραγωγή για τη βιομηχανία 

Όποιο κι αν είναι το μέλλον στον χώρο της ενέργειας, οι ελληνικές επιχειρήσεις θα πρέπει να εξασφαλιστούν απέναντι στη αβεβαιότητα και μεταβλητότητα των ενεργειακών αγορών. Είναι προφανές ότι οι επιχειρήσεις ενεργειακής έντασης, για τις οποίες το κόστος της ενέργειας επηρεάζει άμεσα ή και αναλογικά την κοστολόγηση των προϊόντων και υπηρεσιών τους, έχουν σημαντικό όφελος από την επένδυση στην αυτοπαραγωγή.

Για τη σταθεροποίηση και μείωση του κόστους στις επιχειρήσεις, φαίνεται πως η αυτοπαραγωγή θα συνεχίσει να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο όπλο στην φαρέτρα των επίλογων που αφορούν τους στόχους βιωσιμότητας των επιχειρήσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις, που δημοσιεύουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις μέσα από τις εκθέσεις ESG έχουν επενδύσει αποφασιστικά στην αυτοπαραγωγή, από την οποία προκύπτει και το μεγαλύτερο τμήμα της μείωσης εκπομπών Scope 2. 

Ευκαιρίες και προκλήσεις

Όσο πιο γρήγορα κινηθούμε σε θέματα αναβάθμισης δικτύων, αποθήκευσης και ευελιξίας, αλλά και εκσυγχρονισμού των ΦΟΣΕ, τόσο πιο γρήγορα και εκτεταμένα μπορούμε να κινηθούμε στην διεσπαρμένη παραγωγή. Μαζί με την αποθήκευση, το νέο σχήμα αποζημίωσης net billing στα ΦΒ ισχύος έρχεται επίσης σε σωστή στιγμή, καθώς αποζημιώνει τα όποια πλεονάσματα πιο κοντά στο σταθμισμένο κόστος ενέργειας (LCOE) μειώνοντας έτσι τις στρεβλώσεις.

H ενεργειακή μετάβαση εξαρτάται απόλυτα από την ευρεία ανάπτυξη των δικτυακών υποδομών. Σημαντικότατη ανάσα θα έρθει από την αποθήκευση και την ευελιξία, εργαλεία που τώρα ξεκινάνε, ενώ σημαντικότατη θα είναι και η άμεση υλοποίηση της αύξησης του ορίου βραχυκύκλωσης στο δίκτυο διανομής. Πολλά μεγάλα project θα επιλέξουν επίσης την συνεγκατάσταση με μπαταρίες behind the meter για να βελτιστοποιήσουν πιθανές περικοπές, αλλά και τη συμμετοχή τους στην αγορά. Πρέπει, επίσης, έργα τα οποία δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν να μην καταλαμβάνουν ηλεκτρικό χώρο.

Κρίνεται σημαντικό η ΡΑΑΕΥ να δώσει στους διαχειριστές τα κατάλληλα κίνητρα και εφόδια, προκειμένου να προχωρήσουν γρήγορα σε αναβαθμίσεις υποδομών. Οφείλει, όμως, παράλληλα και ο τρόπος που αυτοί αντιλαμβάνονται νομοθετικά τον κορεσμό να γίνει πιο στοχαστικός και δυναμικός, τόσο στην Μέση όσο και στην Υψηλή Τάση. Αυτό ασφαλώς προϋποθέτει ταυτόχρονη και ευρεία ψηφιοποίηση.

Ως εσωτερικές προκλήσεις ανάπτυξης του κλάδου είναι πολύ σημαντική η τυποποίηση και αυτοματοποίηση των διαδικασιών εγκατάστασης και συντήρησης  και η εκπαίδευση νέων εγκαταστατών. 

Στόχος και ευχή είναι να μπορέσει η χώρα μας να επωφεληθεί συνολικά από την ενεργειακή μετάβαση και να μετατραπεί σε εξαγωγέα καθαρής ενέργειας.

------------------------

* Ο κ. Παναγιώτης Μουρτοπάλλας είναι Διευθύνων Σύμβουλος της MGD Energy

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2024.