Έκθεση ΕΚ: Το αέριο της Μεσογείου εναλλακτική στη ρωσική εξάρτηση

Τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου μπορούν να αποτελέσουν μια από τις πιο αξιόπιστες εναλλακτικές για να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια της Ε.Ε. και να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές από τη Ρωσία. Αυτό τονίζεται σε έκθεση του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου που εκπονήθηκε με αφορμή την κρίση στην Κριμαία. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση «Οι στρατιωτικές και πολιτικές εντάσεις αναγκάζουν την ΕΕ να ενισχύσει τους μηχανισμούς ενεργειακής ασφάλειας και να αναζητήσει βραχυπρόθεσμες αλλά και μακροπρόθεσμες εναλλακτικές στο ρωσικό αέριο».

Ποιες είναι αυτές οι εναλλακτικές; Συνολικά η έκθεση της Ε.Ε. εξετάζει 12 πιθανές εναλλακτικές στο ρωσικό αέριο, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι πιο αξιόπιστες και ρεαλιστικές λύσεις είναι το Αζερμπαϊτζάν, το αέριο από τις ΗΠΑ και το Τουρκμενιστάν. Σε αυτές τις πηγές μπορεί υπό προϋποθέσεις να προστεθεί και το αέριο της Ανατολικής Μεσογείου, για το οποίο η έκθεση εκτιμά ότι υπάρχει παράγων αβεβαιότητας σε σχέση με τις εντάσεις της περιοχής.  Αντίθετα λιγότερο ρεαλιστικές ή αβέβαιες πιθανές πηγές είναι το Ιράν, το Κατάρ, το Καζακστάν η Νιγηρία και η Μοζαμβίκη.

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα και σε περίπτωση όξυνσης της κρίσης με την Ουκρανία, η ΕΕ θα μπορούσε να υποκαταστήσει τις ρωσικές εισαγωγές από την Αλγερία, το Ιράν, τη Νορβηγία και το Κατάρ, σε υψηλότερες ωστόσο τιμές. 

Πιο αναλυτικά η έκθεση αναφέρει για την Ανατολική Μεσόγειο, ότι με τα αποθέματα που ανακαλύφθηκαν το 2009, η περιοχή έχει γίνει παραγωγός φυσικού αερίου και πιθανός ενεργειακός εταίρο για την Ε.Ε. Εκτιμάται ότι μέχρι το 2020 μπορεί να είναι διαθέσιμη προς εκμετάλλευση ποσότητα 35 δις κυβικών μέτρων ετησίως. Σύμφωνα με τους αναλυτές του ΕΚ η κυριότερη αβεβαιότητα εντοπίζεται στις τοπικές διαφορές και στα συμφέροντα των ξένων πολυεθνικών ενεργειακών εταιρειών (από τη Ρωσία και τις ΗΠΑ). Η κατάσταση ωστόσο έχει αναλυθεί από την Κομισιόν, η οποία εκτιμά ότι με τη δημιουργία ενός ή δύο μονάδων LNG μπορούν να εξάγονται προς την ΕΕ 7 έως 14 δις κυβικά μέτρα ετησίως μέχρι το 2020, ενώ εναλλακτικά με μεγαλύτερο κόστος μπορεί να κατασκευαστεί αγωγός με χωρητικότητα 30 – 40 δις κυβικά μέτρα, που μπορεί να είναι διαθέσιμος μετά το 2020. Αν και δεν αναφέρεται ρητά, η έκθεση υπονοεί ότι για τον αγωγό θα πρέπει να εντοπιστούν και άλλες ποσότητες αερίου. 

Ως προς τις άλλες εναλλακτικές πηγές που μπορούν να βοηθήσουν την ΕΕ να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια αυτές είναι:

ΗΠΑ: Αν και ακόμη οι υποδομές (τερματικά εξαγωγών) είναι ελλιπείς και υπάρχουν και νομοθετικά εμπόδια, σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα το αμερικανικό shale gas εμφανίζεται ως μια από τις πιο πολλά υποσχόμενες εναλλακτικές, χωρίς όμως να μπορεί να ειπωθεί ότι από μόνο του το αμερικανικό αέριο μπορεί να αλλάξει δραματικά το σκηνικό της ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη.

Αζερμπαϊτζάν: Αυτή τη στιγμή δεν γίνονται στην Ευρώπη εισαγωγές αερίου από το Αζερμπαϊτζάν. Ωστόσο από το 2018 μέσω του TAP θα ξεκινήσουν εξαγωγές αρχικά 10 δις κυβικά μέτρα, με τη δυναμικότητα να μπορεί να αυξηθεί μέχρι το 2026 (έως και τα 31 δις κυβικά). Έτσι αν και άμεσα δεν μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική, σε σχετικά κοντινό χρονικό ορίζοντα το αζέρικο αέριο μπορεί να είναι «game changer» για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.

Τουρκμενιστάν: χωρίς εξαγωγές προς τη Ευρώπη η συνολική παραγωγή αερίου φτάνει τα 69,78 δις κυβικά μέτρα με τα 45,47 δις κυβικά να κατευθύνονται σε εξαγωγές. Και για το Τουρκμενιστάν, που κατέχει την έκτη θέση παγκοσμίως ως προς τα αποθέματα αερίου,  το πρόβλημα είναι δεν έχει απευθείας σύνδεση με την Ευρώπη, αλλά ούτε και δυνατότητα εξαγωγής LNG. Μια εναλλακτική θα μπορούσε να έρθει μέσω του αγωγού προς το Ιράν, ώστε μέσω Τουρκίας να κατευθυνθεί προς την Ευρώπη. Παράλληλα υπάρχουν σχέδια για υποθαλάσσιο αγωγό μέσω Κασπίας, που όπως αντιμετωπίζει προβλήματα. Εάν ξεπεραστούν ή βρεθεί άλλη λύση το τουρκμενικό αέριο θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξαιρετική εναλλακτική πηγή.

Σε πιο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, σε περίπτωση που υπάρξουν φέτος ή το 2015 προβλήματα στη ροή του ρωσικού αερίου οι εναλλακτικές σύμφωνα με την έκθεση περιορίζονται στο αέριο από την Αλγερία και τη Νορβηγία (μέσω αγωγών) αλλά και από το Καταρινό LNG σε ακριβότερες ωστόσο τιμές.

Αντίθετα παραγωγοί αερίου όπως το Ιράν, το Καζακστάν, η Νιγηρία και η Λιβύη για λόγους που σχετίζονται είτε με το πολιτικό περιβάλλον και τη σταθερότητα ή με την έλλειψη υποδομών, εκτιμάται ότι δύσκολα μπορούν να παίξουν ρόλο στο ευρωπαϊκό ενεργειακό παιχνίδι.

Κάτι που ίσως συμβεί με τη Μοζαμβίκη, ένα νέο «Ελντοράντο» αερίου που ανακαλύφθηκε πρόσφατα και το οποίο εφόσον υπάρξουν επενδύσεις σε νέες εξαγωγικές υποδομές μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον μια πολύ ενδιαφέρουσα επιλογή προμήθειας για την Ευρώπη.

Αλληλεξάρτηση

Η Ρωσία εξάγει το 65% του αερίου της στην Ευρώπη, ενώ οι ρωσικές εισαγωγές στην ΕΕ αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των καταναλωτικών αναγκών της γηραιάς ηπείρου. Δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής της Ευρώπης είναι η Νορβηγία με συνολικές εξαγωγές 96,45 δις κυβικά μέτρα. Η Αλγερία προμήθευσε με 45,87 δις κυβικά μέτρα αερίου την Ευρώπη, κυρίως μέσω αγωγών αλλά και με LNGΟ μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG προς την Ευρώπη είναι το Κατάρ , με 38,57 δις κυβικά μέτρα. Ακόμη 15 δις κυβικά μέτρα εισήχθησαν από την Νιγηρία, ενώ μόλις 2,4 δις κυβικά ήρθαν από τη Λιβύη.