Είναι η Ουκρανία, ξανά...

Πράγματι, θα πρέπει να είναι η Ουκρανία που έχει βγει στους δρόμους διαδηλώνοντας ότι έχει αποκτήσει τη δική της εθνική ταυτότητα και γνωρίζει ποιά πορεία θέλει να ακολουθήσει. 

Εδώ παρατίθενται ορισμένα σημεία, όπως μερικές πινελιές από τον απόηχο της διάσκεψης στο Βίλνιους. 

Την περασμένη εβδομάδα, έλαβα μέρος σε μια συζήτηση στο Βίλνιους που διοργανώθηκε από το Jerzy Giedroyc Forum και το Ίδρυμα Bronislaw Geremek, με τίτλο «Εμείς στην Ευρώπη ή η Ευρώπη, χωρίς εμάς;». Συζητήσαμε περί της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και, φυσικά, η Ουκρανία ήταν ένα από τα βασικά θέματα. Το Βίλνιους ήταν γεμάτο με υποστηρικτές της Ευρωπαϊκής Ουκρανίας. Η άσκηση πιέσεων, όμως, δεν βοήθησε. Ξέρουμε πως έληξε η σύνοδος κορυφής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης - ο Viktor Yanukovych αρνήθηκε να υπογράψει τη συμφωνία σύνδεσης. Αναλύοντας τις πρόσφατες εξελίξεις καταλήγω στο συμπέρασμα ότι αυτός από την αρχή μπλόφαρε και δεν επρόκειτο να υπογράψει. 

Κάποιος, για να κατανοήσει το μετά Βίλνιους τοπίο πρέπει να βάλει στην άκρη το θέμα νικητών και ηττημένων σε αυτή την ιστορία, αν και αυτό είναι το ζήτημα που ενδιαφέρει τους πάντες. Οι τάσεις και οι επιπτώσεις τους που τονίζονται από το Βίλνιους είναι πολύ πιο σημαντικές. Η διαδικασία στο  Βίλνιους ξεκαθάρισε πλήρως τις τάσεις και τις προκλήσεις που προηγουμένως ήταν αδιευκρίνιστες και αυτό ήταν το πιο σημαντικό από τα αποτελέσματά της. 

Τώρα μπορούμε να καταλάβουμε «το Δόγμα Putin» που προέκυψε ως αποτέλεσμα του νεοσυσταθέντος ρωσικού πολιτικού καθεστώτος που επιδιώκει να δημιουργήσει το δικό του γαλαξία κρατών-δορυφόρων. Ο γαλαξίας αυτός είναι απαραίτητος για την επιβίωση του Κρεμλίνου. Ουσιαστικά πρόκειται για μια τροποποίηση του δόγματος Brezhnev, για να ταιριάζει στους νέους καιρούς. Η Ουκρανία είναι το κόσμημα στην κορώνα της Ρωσίας. Μέσα από τις σχέσεις της με την Ουκρανία, η Μόσχα έχει ήδη αποδείξει ποιους μηχανισμούς μπορεί να χρησιμοποιήσει για την εφαρμογή αυτού του δόγματος. Ο εμπορικός πόλεμος του Αυγούστου ήταν ένα σαφές παράδειγμα της προσέγγισης του Κρεμλίνου. 

Ωστόσο, ο κρίσιμος παράγοντας είναι η συμπεριφορά του Yanukovych. Φυσικά, ο ίδιος προσπαθεί να εξασφαλίσει την επανεκλογή του το 2015. Αυτό το πρωταρχικό κίνητρο είναι που καθοδηγεί τις πράξεις του τις τελευταίες εβδομάδες. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν θα του εγγυόταν τη νίκη και αποφάσισε να επιστρέψει στην φόρμουλα του Putin, δηλαδή στη διατήρηση της εξουσίας του με την προσφυγή στις παραδοσιακές αρχές. Η διαδικασία αυτή απαιτεί  μια ένωση με τη Ρωσία και τη διατήρηση των παλαιών κανόνων του παιχνιδιού, οι οποίοι μπορεί να καταργηθούν, εφόσον η Ουκρανία στραφεί  προς τη Δύση. Φυσικά, το ρόλο τους έπαιξαν, επίσης και οι πιέσεις από τη Μόσχα. Αλλά δεν ήταν αυτές ο κύριος παράγοντας που καθόρισε την επιλογή του Κιέβου. 

Αντίθετα, η επιλογή εκπλήρωσε τις φιλοδοξίες του Ουκρανού Προέδρου και η πίεση από τον Putin ήταν απλώς ένα πρόσθετο επιχείρημα υπέρ της επιλογής, καθώς και ένα πρόσχημα για την αιτιολόγησή της. «Η Μόσχα με πιέζει», γκρίνιαξε σε όλους στο Βίλνιους. Ναι, όντως υπήρξαν πιέσεις από την πλευρά της Μόσχας, αλλά το Κρεμλίνο απλώς βοήθησε τον Yanukovych να κάνει μια επιλογή που είναι πιο πιθανό να διατηρήσει το καθεστώς που δεν είναι σε καμία περίπτωση συμβατό με τους ευρωπαϊκούς κανόνες του παιχνιδιού.

Τέλος, η έκταση της παράλυσης της Δύσης και η αποτυχία της αποστολής της έγιναν αισθητές. Η συμπεριφορά του Yanukovych σόκαρε τις απροετοίμαστες δυτικές πρωτεύουσες, γεγονός το οποίο αναδεικνύει το πόσο λίγο κατανοούν τις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στην Ουκρανία (καθώς και στη Ρωσία). Πέρα από την παροχή ανεπαρκών κινήτρων για τον εκσυγχρονισμό (θέμα για το οποίο μίλησε στη συνάντηση του Βίλνιους ο πρώην πρόεδρος της Ουκρανίας Viktor Yushchenko), το μοντέλο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης δεν περιλαμβάνει κάποιο μηχανισμό που θα εξουδετέρωνε πιθανές πιέσεις που θα προέρχονται από το Κρεμλίνο. 

Ελπίζω να έχει γίνει πλέον σαφές πως μια από τις βασικές θέσεις της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης είναι λανθασμένη. Πολλοί στις Βρυξέλλες και γενικά στην Ευρώπη εξακολουθούν να πιστεύουν ότι αυτή η εταιρική σχέση χρησιμεύει ως γέφυρα μεταξύ της Ευρώπης και της Ρωσίας. Συνεχίζουν να ισχυρίζονται ότι η εταιρική σχέση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος και ότι τα μέλη της μπορούν να συμμετέχουν σε συμμαχίες με τη Ρωσία. Προσπαθούν να μην δώσουν σημασία στα λεγόμενα του Κρεμλίνου. Ισχυρίζονται ότι η Ρωσία είναι ένας «μοναδικός πολιτισμός!». Αυτό συνεπάγεται ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος με την Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, δεν μιλάμε μόνο για μια γεωπολιτική επιλογή για την Ουκρανία , αλλά και για μια πολιτισμική. 

Εν ολίγοις, ο εξαναγκασμός της Ουκρανίας να κάνει μια επιλογή δεν είναι σφάλμα της Ευρώπης. Η Ευρώπη υπέπεσε σε σφάλμα επειδή δεν κατάφερε να πείσει την Ουκρανία να κάνει τη σωστή επιλογή και παρέλειψε να δώσει στο Κίεβο επιπλέον κίνητρα, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών, για να το βοηθήσει να κάνει αυτή την επιλογή. 

Με πολλούς τρόπους, η συμπεριφορά του Κιέβου ήταν επίσης αποτέλεσμα της απουσίας μιας σαφούς θέσης στην Ουάσιγκτον. Η αντίδραση των ΗΠΑ στην άρνηση του Κιέβου να υπογράψει τις συμφωνίες ήρθε πολύ αργά και δεν ήταν αρκετά ισχυρή για να επηρεάσει την απόφαση του Κιέβου. 

Τέλος, επιτρέψτε μου να σχολιάσω τις Euromaidan ως μια ακόμη συνέπεια του ουκρανικού έπους. Μόλις μέχρι και την περασμένη εβδομάδα, κάποιος θα μπορούσε να συμπεράνει το πόσο καλός είναι ο Yanukovych στο παιχνίδι πόκερ που έπαιζε ταυτόχρονα με την Ευρώπη και τη Ρωσία. Αλλά στις 30 Νοεμβρίου, όταν οι αρχές της Ουκρανίας διέλυσαν βίαια το ειρηνικό πλήθος των φοιτητών στο Κίεβο κλιμακώνοντας το νέο κύμα θυμού, ήταν σαφές ότι ο Yanukovych έσκαβε τον πολιτικό του τάφο. Η λαϊκή απογοήτευση με την στρατηγική πορεία του Yanukovych μετετράπη στην απόρριψή του ως προέδρου. Επιπλέον, η νέα ουκρανική εξέγερση είναι η αντίδραση στην κρατική βία, είναι πιο επιθετική από ό,τι στην Πορτοκαλί Επανάσταση του 2004. 

Σήμερα μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η Ουκρανία δεν είναι Ρωσία και ότι η ουκρανική κοινωνία επιδεικνύει περισσότερα από ακτιβισμό και θέληση. Μεγάλα τμήματα αυτής της κοινωνίας έχουν  απαλλαγεί από το Σοβιετικό  και μετασοβιετικό λήθαργο και ξέρουν τί θέλουν. Μπορούμε να παρατηρήσουμε στην Ουκρανία όλες τις κύριες προϋποθέσεις της νέας επανάστασης: μια αυξανόμενη διάσπαση του κυβερνώντος κόμματος, έλλειψη πίστης στον ηγέτη από τις δομές εξουσίας, συμπεριλαμβανομένων των ΜΑΤ στην πρωτεύουσα, ισχυρές «εστίες» περιφερειακών διαμαρτυριών, ανεξάρτητο ρόλο των τοπικών αρχών που τολμούν να επαναστατήσουν εναντίον του προέδρου, την ετοιμότητα της «παλιάς» ολιγαρχίας για την υποστήριξη του κράτους και του κράτους δικαίου, την ύπαρξη μιας δυναμικής αντιπολίτευσης (καθώς και στο κοινοβούλιο), καθώς και η εμφάνιση νέων ηγετών της αντιπολίτευσης. Πράγματι, η ουκρανική εξέγερση θα μπορούσε να τελειώσει με δραματικό τρόπο. Ο «Τυπάς από το Ντόνετσκ» θα μπορούσε να καταφύγει στη χρήση βίας και να προσπαθήσει να διασπάσει τη χώρα εδραιώνοντας το σοβιετικό εκλογικό σώμα του. Η αντιπολίτευση θα μπορούσε να διασπαστεί ή να αποτύχει να προσφέρει στην κοινωνία τον οδικό χάρτη εξόδου από τη σημερινή κρίση. Αλλά στην περίπτωση αυτή, το «διάλειμμα» δεν θα διαρκέσει πολύ, η επόμενη παλίρροια θα έρθει. Απλά επειδή η νέα ουκρανική κοινωνία έχει εμφανιστεί και θεωρεί ότι έχει εδραιωθεί και ότι έχει γίνει «Εξουσία». 

Η τωρινή ουκρανική αφύπνιση είναι μια δοκιμασία για την Ευρώπη και για την ικανότητά της να αναζωογονεί τον εαυτό της και να αναλαμβάνει μια αποστολή. Η αποστολή της σήμερα είναι να  βοηθήσει την Ουκρανία στην εύρεση μιας ειρηνικής λύσης για την αποφυγή της σύγκρουσης. Η νέα Ουκρανική επανάσταση αποτελεί επίσης και μια προειδοποίηση προς το ρωσικό καθεστώς - στο τέλος η Ρωσία θα μπορούσε να αποδείξει ότι μπορεί να ακολουθήσει την ίδια οδό, αλλά πολύ  αργότερα ... 

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ:http://www.carnegie.ru/eurasiaoutlook/?fa=53759

(capital.gr)