ΕΕ: Σχέδιο απαγόρευσης μικτών ροών φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας για να κοπεί ο «ομφάλιος λώρος» με τη Ρωσία

Με την ώρα της οριστικής απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο να πλησιάζει –βάσει του σχεδίου της Κομισιόν για πλήρη διακοπή έως την 1η Ιανουαρίου 2028– οι χώρες της ΕΕ εξετάζουν μία από τις πιο περίπλοκες και τεχνικά ευαίσθητες προτάσεις: την απαγόρευση των μικτών ροών φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας, όταν αυτές περιλαμβάνουν ρωσικές ποσότητες.

Πρόκειται για μια απόπειρα να «κλείσει η στρόφιγγα» όχι μόνο στα ευθέως αναγνωρίσιμα ρωσικά φορτία, αλλά και στις έμμεσες οδούς τροφοδοσίας – τα λεγόμενα “blended flows” που φτάνουν στην Ευρώπη μέσω δικτύων όπως ο αγωγός TurkStream. Οι ποσότητες που μεταφέρονται μέσω αυτού υπολογίζονται σε περίπου 40 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως και αποτελούνται από αέριο ρωσικής, αζερικής και –σε μικρότερο βαθμό– ιρανικής προέλευσης.

Το αδιέξοδο της ιχνηλασιμότητας

Ο τεχνικός σκόπελος είναι τεράστιος: το αέριο που περνάει στο τουρκικό δίκτυο παύει να είναι διακριτό ως προς την ακριβή του προέλευση. Δεν υπάρχουν μηχανισμοί ιχνηλάτησης που να αποδεικνύουν ποιο μόριο προέρχεται από ποιο κράτος παραγωγής. Αυτό καθιστά την «εκκαθάριση» της ρωσικής προέλευσης πρακτικά αδύνατη, σύμφωνα με αναλυτές. Και φυσικά δημιουργεί το τέλειο παραθυράκι για τη συνέχιση των ρωσικών εξαγωγών στην ευρωπαϊκή αγορά, μέσω μιας ενδιάμεσης χώρας όπως η Τουρκία, η οποία δεν υπόκειται στους περιορισμούς της ΕΕ.

Μικτό ή καθαρό; Το δίλημμα των Βρυξελλών

Η πρόταση που έπεσε στο τραπέζι των τεχνικών διαβουλεύσεων της ΕΕ προβλέπει δύο εναλλακτικές:

Την πλήρη απαγόρευση κάθε εισαγωγής μικτής προέλευσης φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας, εφόσον περιέχει ρωσικά φορτία, ανεξαρτήτως ποσοστού.

Τη μερική εξαίρεση, εφόσον υπάρχει δυνατότητα «ξεκάθαρης και επαληθεύσιμης τεκμηρίωσης» της μη ρωσικής προέλευσης.

Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος είναι ένας: να αποτραπεί η καταστρατήγηση του ευρωπαϊκού σχεδίου απεξάρτησης μέσω επαναδρομολόγησης ή ανάμιξης αερίου.

Νομικά κενά και ορισμοί

Κατά τις διαβουλεύσεις, αρκετά κράτη-μέλη επισήμαναν και ένα νομικό θολό σημείο: ενώ ο οδικός χάρτης της ΕΕ περιλαμβάνει ορισμό για το τι είναι «εισαγωγέας», δεν υπάρχει σαφής ορισμός για τις ίδιες τις «εισαγωγές». Το γεγονός αυτό αφήνει περιθώριο για παρερμηνείες, ιδίως όταν πρόκειται για ποσότητες που διακινούνται διαμέσου τρίτων χωρών, όπως η Σερβία, οι οποίες δεν είναι μέλη της ΕΕ.

Η ανάγκη για αυστηρότερο νομικό πλαίσιο, που θα περιλαμβάνει και τις «μεταβατικές» ροές και τον ακριβή ορισμό του τι θεωρείται εισαγωγή σε κοινοτικό έδαφος, είναι πλέον επιτακτική.

Χρονοδιάγραμμα και επιφυλάξεις

Τα κράτη-μέλη είχαν προθεσμία έως τις 22 Αυγούστου για την κατάθεση τροπολογιών επί του σχεδίου της Κομισιόν. Ο στόχος είναι να υπάρξει κοινό ευρωπαϊκό κείμενο μέχρι τις 20 Οκτωβρίου, ωστόσο τίποτα δεν είναι βέβαιο. Ήδη αρκετές κυβερνήσεις προετοιμάζουν αιτήματα για παράταση των προθεσμιών ή εξαιρέσεις (derogations), επικαλούμενες είτε τεχνικές δυσκολίες είτε ζητήματα ασφάλειας εφοδιασμού.

Κατά πάσα πιθανότητα, το τελικό σχέδιο δεν θα αποκτήσει δεσμευτικό χαρακτήρα πριν τα τέλη Ιανουαρίου 2026.

Η σκληρή πραγματικότητα των αριθμών

Παρά τα φιλόδοξα σχέδια και τις πολιτικές διακηρύξεις, τα δεδομένα είναι αμείλικτα: η ΕΕ εξακολουθεί να εισάγει περί τα 100 εκατ. κυβικά μέτρα την ημέρα σε ρωσικό φυσικό αέριο και LNG. Οι ροές από τον αγωγό TurkStream καλύπτουν το 40% αυτής της ποσότητας, με το μεγαλύτερο μέρος να παραμένει ρωσικής προέλευσης, παρά τη «μεικτή» ταυτότητα.

Αν δεν υπάρξει σαφής και αυστηρά ελεγχόμενη ρύθμιση, η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία θα συνεχιστεί πίσω από μια οθόνη «τεχνικής δυσκολίας». Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι πλέον αν η ΕΕ θέλει να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο – αυτό έχει ήδη απαντηθεί πολιτικά. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να το καταφέρει, με όρους ρεαλιστικούς, λειτουργικούς και με νομική επάρκεια.