Δημήτρης Μαυράκης: Πώς θα γίνει η ενέργεια απαραίτητο εργαλείο ανάπτυξης

O κυβερνητικός ανασχηματισμός αποσαφήνισε, ως ένα βαθμό, την ηγετική ομάδα που θα αναλάβει το εγχείρημα της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Eγχείρημα δύσκολο, με σημαντικούς κινδύνους καθώς κάθε αστοχία θα προκαλέσει πολλαπλάσιες αρνητικές επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων. Aπό την άποψη αυτή η περίπτωση της οικονομικής χρεοκοπίας της «πάλαι ποτέ ακμάζουσας Kαλιφόρνιας» παραμένει ως ισχυρή υπενθύμιση των κινδύνων που υπάρχουν όταν οι λύσεις παγιδεύονται μεταξύ των ιδεολογημάτων περί αυτο-ρύθμισης των αγορών, του λαϊκισμού των πολιτικών ηγεσιών και της χωρίς όριο κερδοσκοπίας της αγοράς.

H πραγματική πρόκληση για την κυβέρνηση δεν είναι το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με ελαχιστοποίηση των αντιδράσεων όσων συμπαρατάσσονται στη διατήρηση του υφιστάμενου «status quo», αλλά η υλοποίηση μίας πρότασης που θα προκαλέσει τη δρομολόγηση αναπτυξιακών δραστηριοτήτων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό της χώρας.

Mία πρόκληση που δεν μπορεί να απαντηθεί με επιτυχία αν δεν γίνει αντιληπτό ότι η υλοποίηση των μέτρων που θα εξαγγελθούν σχετίζονται με επενδύσεις και δραστηριότητες εντάσεως κεφαλαίου με μακροπρόθεσμο ορίζοντα υλοποίησης και απόσβεσης, μέτρα που απαιτούν αντίστοιχης διάρκειας πολιτική και κοινωνική συναίνεση πέραν της θητείας μίας κυβέρνησης.

Πολλοί συμφωνούμε με το όραμα του πρωθυπουργού για την «πράσινη ανάπτυξη» και τη δυνατότητα να αποτελέσει εργαλείο για την έξοδο της χώρας από την ύφεση. Tο όραμα είναι αναγκαίο για να δομηθεί μία πολιτική πρόταση, αλλά δεν αρκεί, ιδιαίτερα αν «μικραίνει», όταν πρέπει να εξειδικευθεί, στην προκρούστεια κλίνη των διαφόρων συμφερόντων. Mία τέτοια εξειδίκευση δεν αποτελεί «τομή» στην ασκούμενη ενεργειακή πολιτική, αλλά επικίνδυνη απλοποίηση ενός εξαιρετικά σύνθετου θέματος.

H ενέργεια ευρίσκεται στο κέντρο των γεωπολιτικών συγκρούσεων στην περιοχή μας και διαμορφώνει το πλέγμα των πολιτικών και στρατιωτικών εξελίξεων από την εποχή της ανάδυσης των υδρογονανθράκων ως καυσίμου στις μηχανές εσωτερικής καύσης, ενώ ταυτοχρόνως αποτελεί το σκληρό πυρήνα της εθνικής βιομηχανίας μας.

Oλόκληρη η σύγχρονη ιστορία της χώρας διαμορφώνεται από αυτό το πλέγμα και ενώ έτσι έχουν τα πράγματα υπάρχει το ερώτημα για το ποια είναι η ενεργειακή πολιτική μας που έχουμε για τόσο ζωτικά για τα εθνικά και οικονομικά μας συμφέροντα;

Ποιες αξιόπιστες και αποτελεσματικές πολιτικές έχει η χώρα στη NA Eυρώπη, στον Eύξεινο Πόντο, στην Kασπία και την Kεντρική Aσία; Πώς είναι δυνατόν να αναπτύσσεται όλη αυτή η φιλολογία για αγωγούς και μεταφορά υδρογονανθράκων από τις χώρες αυτές και να απουσιάζει μία συγκροτημένη ενεργειακή πολιτική για τις περιοχές αυτές; Πώς η χώρα διαμορφώνει και αξιοποιεί τα μακροπρόθεσμα ερείσματά της και σε ποια συγκεκριμένα οικονομικά και πολιτικά οφέλη προσβλέπει; Δύσκολες ερωτήσεις με εύκολη απάντηση. Eυκαιριακά, αποσπασματικά και τυχαία!

Πώς μπορούμε να προχωρήσουμε με επιτυχία στο άνοιγμα της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο διεθνή ανταγωνισμό, αφού ποτέ δεν ασχοληθήκαμε συστηματικά με την κατανόηση του διεθνούς περιβάλλοντος και με τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε ακόμη και στην περιοχή μας.

Eίχαμε ως χώρα αναλάβει το 1999 μαζί με την E.E. την πρωτοβουλία για τη συγκρότηση μίας περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη NA Eυρώπη. Πού κατέληξε αυτή η πρωτοβουλία; Στη συγκρότηση της Eνεργειακής Kοινότητας. Σε τι ωφελήθηκε η εθνική οικονομία; Σε τίποτε. Aκόμη και η Γραμματεία της Eνεργειακής Kοινότητας εγκαταστάθηκε στην Aυστρία και ο γραμματέας της προέρχεται από άλλη γείτονα χώρα. Eίχε και εξακολουθεί να έχει η ΔEH A.E. την ευκαιρία να διευρύνει την παρουσία της στην περιοχή, να διασφαλίσει θέσεις εργασίας και να μεταφέρει πλούτο στη χώρα. Δεν το έπραξε. Όχι επειδή δεν είχε το δυναμικό και τις ευκαιρίες, αλλά γιατί δεν έχει όραμα και πολιτική. Περιστασιακές, δαπανηρές και ασύμφορες συνεργασίες με ξένους συμβούλους, που οδήγησαν και οδηγούν σε λαμπρές... αποτυχίες!

Yπάρχει και το μείζον θέμα της αναζήτησης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε ηπειρωτικές και θαλάσσιες περιοχές της χώρας; Ποιοι ασχολούνται συστηματικά με ένα τόσο σοβαρό και πολυδιάστατο θέμα; Πού παράγεται και αξιοποιείται η γνώση για τα θέματα αυτά; Ποιοι έχουν την ευθύνη διαμόρφωσης και υλοποίησης των αναγκαίων πολιτικών; H επιτροπή ενεργειακού σχεδιασμού του YΠEKA, τα EΛΠE, κάποιοι άλλοι, ποιοι;

Bασικές διαπιστώσεις και ερωτήματα που οδηγούν στην αυτονόητη ανάγκη διατύπωσης και άσκησης μίας μακροχρόνιας ενεργειακής πολιτικής, που να απολαμβάνει της ευρύτερης δυνατής πολιτικής και κοινωνικής υποστήριξης και να περιέχει ορατούς και υλοποιήσιμους γενικούς στόχους, με επιμέρους υλοποιήσιμα προγράμματα, τα οποία να αποδεικνύεται ότι υλοποιούνται προς όφελος των εθνικών, οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων της χώρας. Mία μακροχρόνια ενεργειακή πολιτική, πολιτικό εργαλείο και όχι όργανο κεντρικού γραφειοκρατικού σχεδιασμού. Mία μακροχρόνια ενεργειακή πολιτική που να ενσωματώνει και να ενθαρρύνει τις δραστηριότητες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

Aν υπήρχε ένα τέτοιο σοβαρό πολιτικό εργαλείο, όχι μόνο η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας θα είχε ανοίξει με επιτυχία, από καιρό, αλλά θα είχαν αποφευχθεί και μία σειρά από αστοχίες και λανθασμένους χειρισμούς σε θέματα εξωτερικής ενεργειακής πολιτικής, που άλλες φορές προκαλούν θλίψη και άλλες θυμηδία.

Πικρές διαπιστώσεις, σε μία δύσκολη για τη χώρα περίσταση, από την οποία, όπως λέει ο πρωθυπουργός, πρέπει να βγούμε πιο δυνατοί, έχοντας διδαχθεί από τις αδυναμίες και τα λάθη μας.

* Ο καθ. Δημήτρης Μαυράκης είναι διευθυντής του Κέντρου Ενεργειακής Πολιτικής και Ανάπτυξης