Αρωγός το Χρηματιστήριο Ενέργειας για την μετεξέλιξη της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού

Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας αποτελεί αρωγό της ενεργειακής μετάβασης της Ελλάδας σε μία απανθρακοποιημένη οικονομία, ενώ παράλληλα θέλει να συνδράμει στην εγκαθίδρυση της Ελλάδας ως πρωταγωνιστή στο ενεργειακό τοπίο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Διανύουμε το έτος ορόσημο για την μετεξέλιξη της αγοράς ηλεκτρισμού εν μέσω μίας πρωτοφανούς κατάστασης: της πανδημίας του covid-19. Ο κλάδος της ενέργειας καλείται να αντιμετωπίσει τόσο τις επιχειρηματικές αλλαγές που συνοδεύουν τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας, όσο και να προσαρμοστεί στις συνθήκες της πανδημίας υιοθετώντας διαφορετικά μοντέλα εργασίας και επικοινωνίας. 

Η αντιμετώπιση της πανδημίας και η λειτουργία της Ενεργειακής Χρηματοπιστωτικής Αγοράς εν μέσω αυτής

‘Ένα πρωτοφανές για τις γενιές μας γεγονός συμβαίνει το 2020: η επέλαση της πανδημίας του covid-19. Η αντιμετώπιση της πανδημίας στην χώρα μας υπήρξε υποδειγματική: τόσο ο εθνικός συντονισμός όσο και ο επιχειρηματικός κλάδος της χώρας επέδειξαν ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα και ευελιξία. Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας αποτέλεσε ένα τέτοιο πρότυπο ταχύτατης προσαρμογής. Το ΕΧΕ, στα πλαίσια λήψης περιοριστικών μέτρων, εφάρμοσε το μοντέλο της τηλε-εργασίας για την πλειοψηφία του προσωπικού. Η μετάβαση αυτή έγινε σε ελάχιστο χρόνο, με περιορισμένα μόνο προβλήματα κατά την ανάπτυξη των σχετικών υποδομών. Οι επιχειρησιακές λειτουργίες του ΕΧΕ, συνεχίστηκαν απρόσκοπτα. Η έλλειψη φυσικής παρουσίας για συντονισμό των καθημερινών εργασιών και των συναντήσεων τόσο εσωτερικά στην εταιρία όσο και με συνεργαζόμενους φορείς αντιμετωπίστηκε μέσω τηλεδιασκέψεων και άλλων τεχνολογικών μέσων εξ αποστάσεως επικοινωνίας. Η εξ αποστάσεως εργασία μάλιστα αξιοποιήθηκε και ως ευκαιρία για εκσυγχρονισμό κάποιων εσωτερικών διαδικασιών όπως, για παράδειγμα, η χρήση ηλεκτρονικής υπογραφής. Η πρόκληση που αντιμετωπίστηκε επιτυχώς αποτελεί παρακαταθήκη τόσο κατά τη σταδιακή επιστροφή στη νέα πραγματικότητα όσο και σε ενδεχόμενη επιβολή νέων περιοριστικών μέτρων τον χειμώνα του 2020-2021, ώστε η εταιρία να μπορεί  να λειτουργεί αποτελεσματικά  υπό διαφορετικές συνθήκες. 

Το ΕΧΕ απέδειξε ότι μπορεί να προχωράει στην υλοποίηση των υφιστάμενων έργων χωρίς σημαντική καθυστέρηση παρά τις απρόσμενες δυσκολίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έναρξη της λειτουργίας της Αγοράς Παραγώγων του ΕΧΕ τον Μάρτιο του 2020, εν μέσω της εξέλιξης της πανδημίας και μάλιστα έξι μήνες νωρίτερα από το αρχικό προγραμματισμό, μετά από κοινή έγκριση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας. Προς το παρόν, προσφέρονται παράγωγα ενέργειας με δυνατότητα μόνο χρηματικού διακανονισμού, ενώ στη συνέχεια, με την έναρξη λειτουργίας των Αγορών σύμφωνα με το Μοντέλο-Στόχο, θα ενεργοποιηθεί και η δυνατότητα προαιρετικού φυσικού διακανονισμού των σχετικών ποσοτήτων ενέργειας. 

Μοντέλο Στόχος, Σύζευξη Αγορών & Ενδοημερήσια Αγορά

Το 2020 αποτελεί έτος ορόσημο, λόγω της ενσωμάτωσης της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο Ευρωπαϊκό Μοντέλο-Στόχο. Η έναρξη της λειτουργίας του Μοντέλου-Στόχου στην Αγορά Ηλεκτρισμού θα είναι το αποτέλεσμα μία συντονισμένης προσπάθειας διαφόρων φορέων: του ΕΧΕ, ΑΔΜΗΕ και της ΡΑΕ καθώς και των εργολάβων που έχουν αναλάβει την ανάπτυξη των αντίστοιχων τεχνικών υποδομών. Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς καταβάλουν τις μέγιστες προσπάθειας ώστε να αντιμετωπίζονται οι συνέπειες της πανδημίας. 

Πέρα από το Μοντέλο-Στόχο, για το 2020 έχουν προδιαγραφεί και άλλες αλλαγές: Μέσα στο τελευταίο τρίμηνο του 2020 αναμένεται η ολοκλήρωση της σύζευξης της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με την Ιταλική, ενώ βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη οι διαδικασίες για την σύζευξη και με τη βουλγαρική αγορά στις αρχές του 2021. Τα οφέλη της σύζευξης  που θα προκύψουν από την αποτελεσματικότερη διαχείριση των διασυνδέσεων είναι αναμφισβήτητα για όλους τους Συμμετέχοντες. 

Επιπλέον, δεδομένων των σχεδιαζόμενων έργων διασύνδεσης της Κρήτης και της αναμενομένης ένταξής της στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα Μεταφοράς, μελετάται η προσθήκη μιας νέας Ζώνης Προσφορών που θα ανοίξει ακόμη περισσότερο τη δυναμική της αγοράς και το εύρος των συναλλαγών. Ως αποτέλεσμα, οι Συμμετέχοντες θα έχουν πλέον πρόσβαση σε μια διευρυμένη ελληνική αγορά αλλά και σε όλες τις Ευρωπαϊκές αγορές με τα ίδια εργαλεία και τους ίδιους όρους με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς παίκτες, ενισχύοντας το γενικότερο σκοπό της βελτιστοποίησης της Ευρωπαϊκής (και αμεσότερα της Ελληνικής) κοινωνικής ευημερίας. 

Η ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας συνδυάζεται με τη θέση σε λειτουργία των Συμπληρωματικών Περιφερειακών Ενδοημερήσιων Δημοπρασιών και την ενεργοποίηση της Συνεχούς Συναλλαγής. Η Ενδοημερήσια Αγορά, δίνοντας τη δυνατότητα σε Συμμετέχοντες να διορθώνουν τη θέση τους από την Αγορά Επόμενης Ημέρας, θα συμβάλει στην σύγκλιση των τιμών της Αγοράς Επόμενης Ημέρας με τις τιμές αποκλίσεων. Αυτό αποτελεί μια ουσιώδη παρέμβαση στην καθημερινότητα όλων των συμμετεχόντων που μόνο θετικά αποτελέσματα έχει να φέρει, τόσο για την ενεργειακή ισορροπία, όσο και για την προάσπιση του ουσιαστικού ρόλου του ΕΧΕ ως εγγυητή της λειτουργίας των μηχανισμών της αγοράς.

Η Αγορά Φυσικού Αερίου

Ο κεντρικός ρόλος του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο με την έναρξη λειτουργίας της βάθρου συναλλαγών της αγοράς του φυσικού αερίου του οποίου η ανάπτυξη αναμένεται να ξεκινήσει άμεσα. Η στρατηγική γεωγραφική-γεωπολιτική θέση της Ελλάδας μπορεί να την καταστήσει κεντρικό άξονα  ροής φυσικού αερίου για την εξυπηρέτηση των αγορών της Νοτιοανατολικής  Ευρώπης. Στη σημερινή κατάσταση απουσιάζει μια οργανωμένη χονδρεμπορική αγορά για το φυσικό αέριο καθώς οι εμπορικές συναλλαγές βασίζονται κυρίως σε Διμερή Συμβόλαια με φυσική παράδοση μεταξύ παραγωγών και προμηθευτών. Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας σκοπεύει, σε συνεργασία με το Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ) και μέσω της λειτουργίας μιας σύγχρονης Πλατφόρμας Συναλλαγών, να παράσχει τις προϋποθέσεις δημιουργίας μια εύρωστης αγοράς, όπου η τιμή φυσικού αερίου θα καθορίζεται από την προσφορά και τη ζήτηση, σε ένα διαφανές περιβάλλον που θα εμπνέει εμπιστοσύνη σε όλους.

Προκλήσεις για τον ενεργειακό κλάδο και η επόμενη μέρα

Όπως οι περισσότεροι κλάδοι της οικονομίας, έτσι κι ο ενεργειακός δεν έμειναν αλώβητοι από τις επιπτώσεις της πανδημίας. Η μείωση της ζήτησης, σε συνδυασμό με τις μεταβολές στις τιμές των καυσίμων, οδήγησε σε  σημαντική πτώση της Οριακής Τιμής Συστήματος της χονδρικής αγοράς ηλεκτρισμού. Η αλλαγή αυτή έχει πολλαπλές επιπτώσεις σε όλο τα φάσμα των Συμμετεχόντων, όπως ενδεικτικά η εκτόπιση των λιγνιτικών μονάδων στον προγραμματισμό του ΗΕΠ και οι αλλαγές στις ποσότητες ανταλλαγών ενέργειας. Οι προκλήσεις διερύνονται και στην λιανική αγορά ηλεκτρισμού, τόσο από τη μείωση της ζήτησης όσο και από τη μειωμένη εισπραξιμότητα. Θεωρούμε ότι σταδιακά η ζήτηση θα επανέρχεται σε πιο «φυσιολογικά» επίπεδα. Εντούτοις, τόσο το 2020 όσο και το 2021, είναι πιθανό ότι οι επιπτώσεις θα παραμείνουν σε κάποιο βαθμό. 

Αναμφισβήτητα τόσο το εθνικό όσο και το διεθνές τοπίο είναι ιδιαίτερα ρευστά και οι προβλέψεις για το μέλλον δύσκολες. Το ΕΧΕ, εντούτοις, διατηρεί αμείωτη την προσήλωσή του στην υλοποίηση των βασικών του έργων. Αν και όλα τα εγχειρήματα είναι πεπλεγμένα και ενέχουν πολλές προκλήσεις, είναι πραγματικά ευκταίο αλλά και δυνατό να στεφθούν με επιτυχία, ακολουθώντας απαρέγκλιτα τον υφιστάμενο σχεδιασμό, εδραιώνοντας τη συνεργασία με όλους του εμπλεκόμενους φορείς και ενστερνίζοντας τη δέσμευση της πολιτικής ηγεσίας για επίτευξη των στόχων τόσο σε ουσία όσο και σε χρόνους. Το 2020 θα είναι η χρονιά ενός επιτυχημένου πειράματος αλλαγής σε έναν χώρο που αποτελεί τη βάση για την ευημερία αλλά και ίσως και την ύπαρξη της κοινωνίας μας: τον ηλεκτρισμό και την ενέργεια σε όλες τις εκφάνσεις της!

- Ο κ. Γιώργος Ιωάννου είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΧΕ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2020 που εκδίδει για ένατη χρονιά το επιτελείο του energypress