Θοδωρής Παναγούλης: Μπαίνουν γεωτρύπανα σε Ιόνιο και Νότια Κρήτη μετά από 15 χρόνια απραξίας

 Στο «χορό» των πετρελαϊκών ερευνών, μετά από 15 χρόνια παντελούς απραξίας, ξαναμπαίνει η χώρα μας, με τη διενέργεια διαγωνισμού για «μη αποκλειστικές σεισμικές έρευνες» που σκοπεύει να προκηρύξει τις επόμενες εβδομάδες το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Η διαδικασία θα αφορά αρχικά περιοχές του Ιονίου πελάγους και του Πατραϊκού κόλπου για τις οποίες υπάρχουν παλαιότερες έρευνες και ενδείξεις ύπαρξης υδρογονανθράκων, και στη συνέχεια την περιοχή Νότια της Κρήτης.

Οι μη αποκλειστικές σεισμικές έρευνες (Non-exclusive seismic surveys), όπως αναφέρει μιλώντας στον ΚτΕ ο υφυπουργός Ενέργειας κ. Γιάννης Μανιάτης, «είναι μια διαδικασία που τα τελευταία χρόνια εφαρμόζουν σε μεγάλη έκταση όλες οι χώρες που έχουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο και πάρα πολύ την εφαρμόζουν οι χώρες της Μεσογείου. Αναθέτει το κράτος δηλαδή, σε μία ή περισσότερες - συνήθως περισσότερες - εταιρείες τη διενέργεια σεισμικών ερευνών, τα αποτελέσματα των οποίων ερμηνεύονται από τις ίδιες της εταιρείες και στη συνέχεια τα πωλούν αυτά τα δεδομένα σε πετρελαϊκές εταιρείες».

Η παραπάνω διαδικασία επιτρέπει στο ελληνικό Δημόσιο να εξερευνήσει ευρείες περιοχές του θαλάσσιου χώρου ανέξοδα αλλά και ταυτόχρονα προσποριζόμενο όφελος από τη συμμετοχή του στα κέρδη από τη διανομή των ερευνητικών δεδομένων από τον αδειούχο.

Νέοι Πρίνοι

Πρόκειται για το πρώτο βήμα μιας πορείας που φιλοδοξεί να δημιουργήσει και πάλι, μετά την ανακάλυψη του κοιτάσματος του Πρίνου στις αρχές της δεκαετίας του ΄70, ένα πετρελαϊκό πλουτοπαραγωγικό πόρο για τη χώρα.

Η εκτίμηση που κάνει το υπουργείο, βασισμένο στα στοιχεία των παλαιότερων ερευνών, είναι ότι τα επόμενα χρόνια, μόνο στη Δυτική Ελλάδα, μπορούν να εντοπισθούν τουλάχιστον άλλα 3-4 κοιτάσματα δυναμικότητας ανάλογης του Πρίνου. «Αυτοί οι 3-4 «Πρίνοι» σημαίνουν σε βάθος 15-20 ετών, τουλάχιστον 350 έως 500 εκατ. βαρέλια πετρελαίου» υποστηρίζει ο κ. Μανιάτης και συνεχίζει: «Με μία πολύ συντηρητική τιμή, της τάξης των 100 δολ. το βαρέλι, σημαίνουν έσοδα 35-50 δις δολάρια. Αφαιρώντας τις δαπάνες των επενδύσεων και γεωτρήσεων, καθώς και τα κέρδη των εταιριών εξόρυξης, είναι εύλογο να συζητούμε για δημόσια έσοδα πάνω από 10-15 δις. δολάρια».

Δεν είναι προσωπικές μου εκτιμήσεις, αλλά των Επιτροπών που έχουμε συγκροτήσει, ανθρώπων που γνωρίζουν πολύ καλά τα γεωτεκτονικά δεδομένα του Ιονίου και της Δυτικής Ελλάδας, δηλώνει ο υφυπουργός Ενέργειας.

Σύμφωνα πάντως με τους επιστήμονες, τίποτα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο πριν... ανακαλυφθεί. «Η απάντηση στην ερώτηση, εάν η Ελλάδα έχει δυνατότητες ανακάλυψης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, είναι κατηγορηματικά θετική. Η Ελλάδα θεωρείται υποσχόμενη περιοχή. Πλην όμως για να προχωρήσουμε πέρα από τη διαπίστωση της πιθανότητας και να πιστοποιηθεί η ύπαρξη υδρογονανθράκων, απαιτείται η πραγματοποίηση ερευνών, κάτι που δεν έχει συμβεί εξαιτίας της ανεπαρκούς νομοθεσίας και της διαχρονικής απροθυμίας των κυβερνήσεων», δηλώνει ο γεωλόγος πετρελαίων και ενεργειακός οικονομολόγος Ντίνος Νικολάου, παλαιός τεχνικός διευθυντής των Ελληνικών Πετρελαίων και ένας εκ των «νηφάλιων» επιστημόνων του κλάδου.

Οι άλλες περιοχές

Τα στοιχεία από τις παλαιότερες έρευνες στην ελληνική επικράτεια, «δείχνουν» 8 έως 10 περιοχές με πιθανότητα ύπαρξης πετρελαϊκών συστημάτων – σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία – της τάξης του 30 έως 40%. Όσον αφορά τη Δυτική Ελλάδα, δεδομένη είναι η ύπαρξη μικρού κοιτάσματος στο Κατάκολο, ενώ περιοχές με σημαντικό ενδιαφέρον χαρακτηρίζονται ο Πατραϊκός Κόλπος, ο Μεσσηνιακός Κόλπος, το Β. Ιόνιο, η Ήπειρος και η Αιτωλοακαρνανία. Στην υπόλοιπη Ελλάδα στοιχεία που προκαλούν ενδιαφέρον υπάρχουν για τα Γρεβενά, τη Θεσσαλονίκη καθώς και στην περιοχή της Δυτικής Θράκης, καθώς ήδη στην Ανατολική που εντάσσεται στην ίδια γεωλογική λεκάνη, η Τουρκία έχει εντοπίσει περίπου 20 μικρά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα αερίου.

Ξεχωριστές περιπτώσεις (με πολιτικού τύπου δυσκολίες που αφορούν τις σχέσεις μας με την Τουρκία) θεωρούνται οι εξής:

Η περιοχή του Αιγαίου που περικλείεται από τη Θάσο, τη Σαμοθράκη, τη Λήμνο και την Ιμβρο (θέση «Μπάμπουρας») για την οποία υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ύπαρξης μεγάλων αποθεμάτων υδρογονανθράκων.

Η λεγόμενη «λεκάνη του Ηροδότου» στα Νότια της Κρήτης που αποτελεί νέο δεδομένο και αφορά πιθανά κοιτάσματα αερίου, που σχετίζονται με τα διαπιστωμένα κοιτάσματα «Ταμάρ» και «Λεβιάθαν» του Ισραήλ και «Κύπρος Α» της Κύπρου.

Ποιοι ενδιαφέρονται

Το Ιόνιο, όπως αποκαλύπτει ο κ. Μανιάτης, «είναι η μοναδική περιοχή στην Ελλάδα όπου έχουν γίνει στο παρελθόν σοβαρές έρευνες, με περισσότερες από 100 γεωτρήσεις. Άρα, είναι η πιο εξερευνημένη περιοχή της χώρας μας και γι’ αυτό θα ξεκινήσουμε από εκεί. Έχουμε σαφείς ενδείξεις για ύπαρξη κοιτασμάτων».

Με βάση με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, ακόμα και εντός του Μαΐου μπορεί να προκηρυχθεί ο πρώτος διαγωνισμός. Εκείνο, δε, που δημιουργεί μεγαλύτερες ελπίδες είναι το γεγονός ότι υπάρχει ενδιαφέρον από πολύ σοβαρούς ξένους ομίλους που δραστηριοποιούνται στην έρευνα υδρογονανθράκων.

Μεταξύ αυτών, σύμφωνα με πληροφορίες, τρείς νορβηγικές εταιρείες μελετών, οι οποίες συγκαταλέγονται στις πλέον εξειδικευμένες στον παγκόσμιο πετρελαϊκό χάρτη, με τις οποίες είχε επαφές την προηγούμενη εβδομάδα στο Όσλο ο υφυπουργός περιβάλλοντος και ενέργειας. Πρόκειται για τις εταιρείες σεισμικών ερευνών:

PGS (Petroleum Geo-Services): Η εταιρεία έχει την τεχνογνωσία για τη υλοποίησης δισδιάστατων και τρισδιάστατων σεισμικών ερευνών που έχουν χρησιμοποιηθεί μεταξύ άλλων στην Κύπρο, τη Γροιλανδία, την Ανατολική Αφρική. Η PGS συμμετείχε πρόσφατα στο Λονδίνο σε εκδήλωση για την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, στην οποία μετείχαν επίσης η BP, η Hess, η OMV και η Eni.

TGS: Η εταιρεία παρέχει multi client γεωλογικά δεδομένα και υπηρεσίες για την έρευνα πετρελαίου και φυσικού αερίου, με δραστηριότητα μεταξύ άλλων στην Ινδονησία, τα νησιά Φερόε, τον κόλπο του Μεξικού, τη Δυτική Αφρική κλπ.

Spectrum: Η εταιρεία προοσφέρει multi client σεισμικές απεικονίσεις έχοντας παρουσία σε τέσσερις ηπείρους. Μεταξύ άλλων η Spectrum έχει συνεργαστεί με την PGS στις έρευνες που έγιναν στη λεκάνη του Λεβαντινίου, δηλαδή τη λεκάνη που εκτείνεται στην ανατολική Μεσόγειο όπου και εντοπίστηκε το περίφημο κοίτασμα Λεβιάθαν για λογαριασμό του Ισραήλ και της Κύπρου.

Εκτός από τις τρεις νορβηγικές εταιρείες, πηγές του ΥΠΕΚΑ εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι στην πρόσκληση που θα αναρτηθεί και θα τεθεί σε διαβούλευση για διάστημα 20 ημερών θα εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τουλάχιστον δύο ακόμη διεθνείς ερευνητικές εταιρείες.

Στην παρούσα φάση, οι συγκεκριμένες εταιρείες φέρονται να έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για να πραγματοποιήσουν έρευνες στην περιοχή του Ιονίου και του Πατραϊκού Κόλπου. Όσο για την περιοχή της Κρήτης, από μόνη της η αγορά – καθώς αυτές οι έρευνες στην ουσία χρηματοδοτούνται από τους πελάτες τους και άρα απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη επενδυτικού ενδιαφέροντος – θα αποφασίσει εάν υπάρχει αξία ή όχι.

Στο υπουργικό

Πρέπει να σημειωθεί ότι για τον πρώτο διαγωνισμό μέσω του οποίου θα ανατεθούν μη αποκλειστικές σεισμικές έρευνες στη χώρα μας, δεν θα χρειαστεί να προηγηθεί η ψήφιση του νέου θεσμικού πλαισίου. Οι δύο διαδικασίες θα κινηθούν παράλληλα. Σε μια από τις επόμενες συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου θα έρθει σε δεύτερη παρουσίαση το σχετικό νομοσχέδιο του ΥΠΕΚΑ, με το οποίο δημιουργείται ο φορέας έρευνας υδρογονανθράκων και καθορίζεται το πλαίσιο λειτουργίας του χώρου.

Τις επόμενες ημέρες ολοκληρώνεται και το Προεδρικό Διάταγμα για το καταστατικό λειτουργίας της εταιρίας με την επωνυμία «Ελληνική Διαχειριστική Εταιρία Υδρογονανθράκων ΑΕ.

Παράλληλα σε εξέλιξη, βρίσκεται η ανάπτυξη Συστήματος Πληροφοριών (M.I.S.) για τη συγκέντρωση, ταξινόμηση και αποθήκευση του σημαντικού πλούτου στοιχείων και δεδομένων που αποκτήθηκαν κατά την διάρκεια των ερευνητικών εργασιών των τελευταίων 30 ετών και η δημιουργία Εθνικής Τράπεζας δεδομένων κατά τα διεθνή πρότυπα, με τη συνδρομή εξειδικευμένων επιστημόνων της Ελλάδας.

Επίσης γίνεται αποκωδικοποίηση των κανονισμών και οδηγιών (τεχνικών, περιβαλλοντικών, ασφάλειας εργαζομένων κ.λπ.) που ισχύουν στη Νορβηγία, με στόχο την κατάρτιση αντίστοιχων σαφών και αυστηρών διαδικασιών που θα ενταχθούν στο εθνικό μας δίκαιο.

Παράγοντες του κλάδου, τέλος, αναφέρουν ότι η περίοδος αυτή είναι ευνοϊκή για χώρες όπως η δική μας για δύο λόγους. Πρώτον επειδή οι τιμές του πετρελαίου προβλέπεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα και δεύτερον επειδή οι μεγάλες εταιρείες έρευνας και παραγωγής (upstream) έχουν αναβαθμίσει στις αξιολογήσεις τους παράγοντες όπως το γεωπολιτικό ρίσκο και η πολιτική σταθερότητα.

Ταμείο... συντάξεων με τα έσοδα των πετρελαίων!

Πρόθεση της κυβέρνησης είναι το ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης της αγοράς πετρελαίου να βαδίσει σε παράλληλο δρόμο με το νορβηγικό μοντέλο και να δημιουργηθούν ανάλογες δομές. Οι νορβηγοί έχουν μεγάλη τεχνογνωσία στα θέματα των ερευνών, αλλά και το πλέον προχωρημένο θεσμικό πλαίσιο. Σε μεγάλο βαθμό το νομοσχέδιο που έχει ετοιμαστεί σχετικά με την ίδρυση του φορέα υδρογονανθράκων και το νομικό πλαίσιο που θα διέπει την έρευνα, θα ακολουθεί τη λογική και τη φιλοσοφία του νορβηγικού μοντέλου, το οποίο μάλιστα είχε την ευκαιρία να δεί από κοντά ο κ. Μανιάτης κατά την επίσκεψή του στο Όσλο.

Πρωτοποριακό, με ιδιαίτερα κοινωνική διάσταση, είναι το σύστημα φορολόγησης και ο τρόπος αξιοποίησης των εσόδων του Κράτους που προέρχονται από τη σχετική βιομηχανία και που ανέρχονται σήμερα στο 25% του συνολικού Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (Α.Ε.Π.) της Νορβηγίας. Οι ειδικοί αυτοί πόροι αξιοποιούνται προς όφελος της κοινωνίας, μέσα από τη δημιουργία Ταμείου Συντάξεων (Pension Fund) για την κάλυψη των πολιτών. Το Ταμείο αυτό διαθέτει σήμερα περιουσία που ξεπερνά τα 400 δισεκατομμύρια Ευρώ. Τα έσοδα συγκεντρώνονται από τη φορολογία, τα μερίσματα των πετρελαϊκών εταιριών και από τη διάθεση αδειών για έρευνες. Τα κεφάλαια επενδύονται σε ακίνητα, μετοχές και ομόλογα ανά τον κόσμο, ενώ η διαχείριση γίνεται εκτός από οικονομικά και με ηθικά κριτήρια (π.χ. δεν γίνονται επενδύσεις σε εταιρίες που δεν πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια), από την Κεντρική Τράπεζα της Νορβηγίας.

«Θεωρώ ότι το νορβηγικό παράδειγμα όπου με σοφία και υπευθυνότητα τα χρήματα που συγκέντρωσε το Δημόσιο δεν πήγαν για καταναλωτικές δαπάνες αλλά επενδύθηκαν σε όλο τον κόσμο σε υγιείς και ηθικά σωστές επενδυτικές πρωτοβουλίες, καθώς και σε κρατικά ομόλογα ανεπτυγμένων χωρών, αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για τη χώρα μας», δηλώνει μιλώντας στον «ΚτΕ» ο κ. Μανιάτης.

Τεχνογνωσία

Στη Νορβηγία ο κ. Μανιάτης συναντήθηκε με τον Υφυπουργό Πετρελαίου και Ενέργειας της Νορβηγίας κ. Per Rune Henriksen, ενώ είχε σειρά επαφών και ενημερώσεων από ανώτατα στελέχη του νορβηγικού κρατικού μηχανισμού: Υπουργείο Πετρελαίων και Ενέργειας, Διεύθυνση Πετρελαίων, Αρχή Ασφάλειας Περιβάλλοντος και Εργαζομένων στην πετρελαϊκή βιομηχανία. Με τις επαφές αυτές ο έλληνας υφυπουργός γνώρισε στις λεπτομέρειές του το λεγόμενο νορβηγικό μοντέλο, το οποίο, διεθνώς, θεωρείται ως το πλέον αξιόπιστο, σταθερό, διαφανές και ελκυστικό σύστημα, με ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα στα 45 χρόνια εφαρμογής και λειτουργίας του.

Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν η δομή και λειτουργία των αρμόδιων υπηρεσιών του κράτους, καθώς και των Φορέων που συνδράμουν τη βιομηχανία εξόρυξης υδρογονανθράκων. Η διασύνδεση των επιμέρους αρμοδιοτήτων, οδηγεί σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου και παρακολούθησης, ιδιαίτερα στα ζητήματα προστασίας του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος, καθώς και της υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων στις εξορύξεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαδικασία διαβούλευσης που ακολουθείται πριν την επίσημη ανακοίνωση των εργασιών με τοπικές κοινωνίες, καθώς και με ενώσεις άλλων παραγωγικών φορέων (με ιδιαίτερη έμφαση στην αλιεία, που αποτελεί τον δεύτερο σπουδαιότερο κλάδο της νορβηγικής οικονομίας, μετά το πετρέλαιο) που δυνητικά επηρεάζονται από τις εργασίες έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων και η επίτευξη κοινωνικής συναίνεσης. Επίσης η διαδικασία διαλόγου που ακολουθείται με τις ίδιες τις ενδιαφερόμενες εταιρείες πετρελαίου, μέσα από ένα αυστηρό, αλλά αδιάφθορο και απόλυτα διαφανές σύστημα.

(Ο Κόσμος του Επενδυτή, 07/05/2011)