Γιατί η ουκρανική κρίση δεν… φοβίζει τους Ευρωπαίους

Η επικίνδυνη κλιμάκωση της γεωπολιτικής αστάθειας τόσο στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, όσο κυρίως στην Ουκρανία, προκαλεί ανησυχίες καθώς απειλείται η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Ωστόσο, οι μέχρι στιγμής ενδείξεις από την τρίτη κατά σειρά κρίση στην Ουκρανία -η πρώτη ήταν το 2006 και η δεύτερη το 2009- δε φαίνεται να προκαλούν ανησυχία ότι θα επαναληφθούν τα προ τετραετίας φαινόμενα όταν η Ευρώπη αντιμετώπισε σοβαρότατο πρόβλημα τροφοδοσίας εξαιτίας της διένεξης Ρωσίας και Ουκρανίας.

Πάντως όπως επισημαίνουν οι ειδικοί της αγοράς αερίου, η φετινή κρίση δεν είναι η ίδια και η πιθανότητα να επαναληφθούν γενικευμένα φαινόμενα έλλειψης αερίου είναι μάλλον μικρή. Ο πρώτος λόγος είναι διότι μετά το 2009 η Ρωσία φρόντισε να διαχωρίσει με νέους αγωγούς τα συστήματα τροφοδοσίας της Ουκρανίας, από το σύστημα των αγωγών transit διέλευσης. Ο δεύτερος λόγος είναι διότι η περίοδος που ξέσπασε φέτος η κρίση, δηλαδή τέλη άνοιξης αρχές καλοκαιριού, συμπίπτει χρονικά με τον περιορισμό της ζήτησης, λόγω καιρικών συνθηκών.

Επιπλέον λόγω της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, οι αποθήκες αερίου είναι γεμάτες, που σημαίνει ότι ακόμη και εάν υπήρχε διακοπή της ροής, υπάρχει δυνατότητα χρήσης των αποθηκευμένων αποθεμάτων. Επίσης ένας ακόμη παράγοντας είναι ότι Ευρώπη και Ρωσία δεν είναι τόσο εξαρτημένες από την Ουκρανία, όσο το 2009 καθώς υπάρχει σε λειτουργία ο αγωγός Nord Stream μέσω του οποίου μπορούν να γίνουν παραδόσεις στην κεντρική Ευρώπη με παράκαμψη των ουκρανικών αγωγών.

Βέβαια ο κυριότερος λόγος για τον οποίο ένα σενάριο διακοπής της ροής του ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη, δεν θεωρείται πιθανό είναι το γεγονός ότι Ρωσία και Ευρώπη έχουν απόλυτη ανάγκη ο ένας τον άλλο: Η Ευρώπη είναι ένας μακροχρόνιος πελάτης που υποδέχεται το μεγαλύτερο ποσοστό των ρωσικών εξαγωγών αερίου (65%) την ίδια στιγμή που η Ευρώπη αποτέλεσε επί χρόνια -πριν την ουκρανική κρίση- έναν αξιόπιστο προμηθευτή.

Gazprom

Αξίζει να σημειωθεί ότι από την πλευρά της Gazprom δίνονται διαβεβαιώσεις προς τους καταναλωτές ότι δεν πρόκειται να επηρεαστούν οι παραδόσεις ρώσικου αερίου, τουλάχιστον με ευθύνη της Ρωσίας, η οποία προκαταβολικά για όποιο πρόβλημα προκύψει επιρρίπτει τις ευθύνες στην Ουκρανία. Όπως έχει διαμηνύσει και στη ΔΕΠΑ η ρωσική εταιρεία, ο εφοδιασμός της Ελλάδας με αέριο δεν πρόκειται να επηρεαστεί από την κρίση.

Ανεξάρτητα από τις διαβεβαιώσεις αυτές, πάντως η πλευρά της η ΔΕΠΑ έχει ήδη προχωρήσει στην κατάρτιση πλάνου αντιμετώπισης της κρίσης με κύριο μέλημα να υπάρχουν διαθέσιμα αποθέματα ασφάλειας LNG, στον τερματικό σταθμό της Ρεβυθούσας. Πρόσφατα η ΔΕΠΑ παρέλαβε έκτακτο φορτίο LNG γεμίζοντας τις αποθήκες του σταθμού, ενώ και στο επόμενο διάστημα προγραμματίζονται παραδόσεις νέων φορτίων, ώστε σε περίπτωση προβλήματος, με τα αποθέματα της Ρεβυθούσας να υπάρχει η δυνατότητα να καλυφθεί η ζήτηση για αέριο σε διάστημα 12 ημερών, με πλήρη διακοπή της παροχής τόσο από Ρωσία όσο και από Τουρκία.

Αυτή τη στιγμή η ζήτηση καλύπτεται με αέριο αγωγών από την Τουρκία και τη Ρωσία, ενώ γίνεται ευέλικτος προγραμματισμός για παραλαβές LNG ώστε να μπορεί να υπάρχει κάλυψη της ζήτησης. Σημειώνεται ότι κάθε φορά που υπάρχει πρόβλημα τροφοδοσίας από το βορά (ρωσικό αέριο από Βουλγαρία) συνήθως διακόπτεται ή μειώνεται δραματικά η παροχή και από τα ελληνοτουρκικά σύνορα (Botas), που σημαίνει ότι το ελληνικό σύστημα σε μια δυσμενή τέτοια εξέλιξη μπορεί να «ποντάρει» μόνο στην τροφοδοσία από τη Ρεβυθούσα.

Εξάλλου πρέπει να τονιστεί ότι σε περιόδους κρίσης, ενεργοποιείται  συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης που περιλαμβάνει και το κομμάτι της κατανάλωσης και προβλέπει :

α) την αναγκαστική αλλαγή καυσίμου (diesel) σε όσες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής έχουν αυτή τη δυνατότητα

β) την επίσπευση παραλαβής φορτίων LNG από την Αλγερία και την αναζήτηση άλλων φορτίων από τη spot αγορά

γ) τη διακοπή τροφοδοσίας όλων των μεγάλων καταναλωτών αερίου (μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, ενεργοβόρα βιομηχανία κλπ.)

Με τα έκτακτα μέτρα σε πλήρη εφαρμογή, η Ρεβυθούσα για να καλύψει τις ανάγκες της χώρας για ακόμη μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Αλληλεξάρτηση

Το να δημιουργηθούν προβλήματα στην ομαλή ροή του αερίου της Ρωσίας προς την Ε.Ε. είναι πάντως μια εξέλιξη που δεν επιθυμεί καμία πλευρά τουλάχιστον επισήμως. Από τη μια πλευρά η Ρωσία θα έχανε τεράστια έσοδα και θα δεχόταν ακόμη ένα σοβαρό πλήγμα στο κύρος της ως αξιόπιστος προμηθευτής μετά τα γεγονότα του 2009. Από την άλλη η Ευρώπη δύσκολα θα μπορούσε να αντέξει τις οικονομικές επιπτώσεις μιας ενεργειακής κρίσης, μεσούσης της οικονομικής κρίσης που πλήττει την ευρωζώνη τα τελευταία χρόνια. Για να γίνει αντιληπτή η αλληλλένδετη σχέση ΕΕ Ρωσίας σημειώνεται ότι:

- Η Gazprom προμηθεύει περίπου το 30% των αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο, το οποίο καταναλώνεται από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, βιομηχανίες αλλά και νοικοκυριά.

- Η ευρωπαϊκή αγορά είναι η πλέον επικερδής για τη Gazprom και εμφανίζει τα μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους

- Η Gazprom έχει αυξήσει τα τελευταία χρόνια το μερίδιό της στις ευρωπαϊκές αγορές, (στα μέσα της περασμένης δεκαετίας ήταν κάτω από 25%) καθώς η εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου της Ευρώπης από χώρες όπως η Βρετανία και η Νορβηγία κινείται πτωτικά. Το 2012 έφτασε το 30% καθώς παραδόθηκαν 162,7 δισ. κυβικά μέτρα.

- Η ΕΕ έχει αναγάγει σε βασικό πυλώνα της ενεργειακής της στρατηγική την πολιτική διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας με στόχο την ασφάλεια προμήθειας

- Εκτός του φυσικού αερίου η Ευρώπη αγοράζει περίπου το ένα τρίτο της παραγωγής πετρελαίου της Ρωσίας, περίπου 4,2 εκατ. βαρέλια που προμηθεύει η OAO Ronseft.

Στον πίνακα που ακολουθεί αποτυπώνεται η πορεία των ρωσικών εξαγωγών στην Ευρώπη, μέσω Ουκρανίας.

Πηγή: Ε.Ε. - Gazprom