Καύσιμα : Στο ίδιο "βαρετό" έργο θεατές δύο χρόνια μετά...

"Ζουν και βασιλεύουν" οι στρεβλώσεις στην αγορά καυσίμων δύο χρόνια μετά τη δημοσίευση του πορίσματος της Επιτροπής Ανταγωνισμού το 2008, το δεύτερο μέσα στα τρία τελευταία χρόνια, αφού από τα συνολικά 23 μέτρα και προτάσεις που εισηγούνταν, ζήτημα είναι αν μέχρι σήμερα έχουν εφαρμοσθεί τα μισά, κυρίως εκείνα με το λιγότερο πολιτικό κόστος.

Τα όσα διαδραματίζονται τις ημέρες αυτές στην αγορά καυσίμων έχουν την απάντησή τους σε εκείνο το κείμενο, όπως για παράδειγμα η κατάργηση των "υποστηρικτικών" εκπτώσεων που ποτέ δεν καταργήθηκαν και οι συμβάσεις αποκλειστικής συνεργασίας εταιρειών- πρατηριούχων που ποτέ δεν άλλαξαν.

Τι εισηγούνταν η Επιτροπή; Άμεση κατάργηση των ρυθμιζόμενων κομίστρων στα ΔΧ βυτιοφόρα ώστε να μειωθεί το τελικό κόστος (δεν εφαρμόστηκε λόγω πολιτικού κόστους), άρση περιορισμών ως προς την έκδοση νέων αδειών ΙΧ βυτιοφόρων (δεν ίσχυσε για τον ίδιο λόγο), όπως επίσης η πλήρης απελευθέρωση του ωραρίου λειτουργίας των πρατηρίων και η αναθεώρηση της νομοθεσίας για τη δυνατότητα λειτουργίας πρατηρίων σε υπεραγορές, μέτρα με κοινό στόχο να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός και τα οποία ισχύουν σε πλήθος ευρωπαϊκών χωρών.

Δεν εφαρμόστηκαν ούτε μέτρα χωρίς πολιτικό κόστος

Ακόμη και μέτρα χωρίς εμφανές πολιτικό κόστος, όπως για παράδειγμα η τοποθέτηση ειδικών ηλεκτρονικών πινάκων σε "κλειστούς" αυτοκινητοδρόμους προς ενημέρωση των διερχόμενων οδηγών για τη τιμή στα επόμενα δύο πρατήρια αλλά και τη χιλιομετρική τους απόσταση, ώστε να έχει κίνητρο ο οδηγός να αναζητήσει καλύτερη τιμή, δεν εφαρμόστηκαν παρά την θετική ευρωπαϊκή εμπειρία. Επίσης στο ράφι έμεινε και η πρόταση για αναθεώρηση των συμβάσεων των πρατηρίων των εθνικών οδών με το Ταμείο Εθνικής Οδοποιίας και τους διαχειριστές των κλειστών αυτοκινητοδρόμων, με σκοπό να μειωθούν τα υψηλά ενοίκια που επιβάλλονται στους βενζινοπώλες, και τα οποία επηρεάζουν αυξητικά τις τιμές πώλησης καυσίμων στις εθνικές οδούς.

Τι εφαρμόστηκε ;

Το μόνο στην ουσία αποτελεσματικό μέτρο που εφαρμόσθηκε από τα όσα εισηγούνταν η Επιτροπή, είναι ο εφοδιασμός των πρατηρίων με ταμειακές μηχανές για την πάταξη του λαθρεμπορίου, βήμα κι αυτό ημιτελές αφού έχει παραπεμφθεί για το μέλλον η εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου εισροών- εκροών στα πρατήρια, βάσει του οποίου θα γνωρίζει επακριβώς η πολιτεία τι ποσότητες αγοράζουν και τι πωλούν.

Κι όλα αυτά τη στιγμή που έχουμε αναλογικά ένα από τους μεγαλύτερους αριθμούς πρατηρίων στην Ευρώπη, πάνω από 8.000 (παρόμοιο αριθμό έχει η Ισπανία αλλά με τετραπλάσιο πληθυσμό), γεγονός που από μόνο του αποτελεί έναν παράγοντα αύξησης των τιμών σε γειτονιές ή περιοχές όπου οι πελάτες δεν είναι αρκετοί για να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα των πρατηρίων.

Αδιαφάνεια στην τιμολόγηση

Στο επίκεντρο βρίσκεται πάντα η αδιαφάνεια στη τιμολόγηση τόσο από τη διύλιση προς την εμπορία όσο και από την εμπορία στα πρατήρια (με αναλυτική αναγραφή των εκπτώσεων που χορηγούν) ώστε να είναι σαφές κάθε στιγμή στον ελεγκτικό μηχανισμό πόσο ακριβώς κερδίζει ο κάθε κρίκος της αλυσίδας. Κι ας επιβλήθηκε το 2008 με απόφαση του τότε υπ. Ανάπτυξης Χρ. Φώλια υποχρέωση στις εταιρείες εμπορίας που χορηγούν εκπτώσεις (επί "τιμολογίου" και οι "απολογιστικές", αυτές δηλαδή που δίνουν στο τέλος του έτους) να τις αναγράφουν τόσο στα τιμολόγια που εκδίδουν όσο και το κυριότερο στις νέες συμφωνίες που συνάπτουν με πρατηριούχους.

Τι απ' όλα αυτά έγινε ; Καταρχήν, το κουβάρι με τις εκπτώσεις είναι μπερδεμένο, γιατί εκτός από τις παραπάνω υπάρχουν και οι "υποστηρικτικές" εκπτώσεις, εκείνες δηλαδή που χορηγούν οι εταιρείες για να επιβραβεύσουν ένα πελάτη τους. Άλλοι υποστηρίζουν ότι στα τιμολόγια αναγράφεται το σύνολό τους, και άλλοι ότι δεν φαίνονται ούτε οι απολογιστικές, ούτε οι υποστηρικτικές. Άλλωστε οι τελευταίες θα έπρεπε να είχαν καταργηθεί σύμφωνα με το πόρισμα της Επιτροπής Ανταγωνισμού από το Μάρτιο του 2009, αλλά στην πράξη συνεχίζουν και δίνονται...

Ποιός κερδίζει τι...

Τι κερδίζει λοιπόν, με βάση τουλάχιστον τα όσα "φαίνονται" στα τιμολόγια, ο κάθε ένας από τους κρίκους της αλυσίδας; Σήμερα σε ένα λίτρο αμόλυβδης βενζίνης, το 64,47% είναι φόροι, το 29,5% η τιμή διυλιστηρίου, το 4,2% το περιθώριο κέρδους των εταιρειών και το 1,7% το περιθώριο κέρδους των πρατηρίων. Βέβαια στο τελευταίο θα πρέπει κανείς να προσθέσει κάποιο επιπλέον μικρό ποσοστό (1%-2%) για εκπτώσεις, που δεν εμφανίζονται.

Χέρι στις συμβάσεις αποκλειστικής συνεργασίας

Άλλο σοβαρό πρόβλημα αφορά στις συμβάσεις αποκλειστικής συνεργασίας που συνάπτουν οι εταιρείες με τους πρατηριούχους και που αφορούν σε άνω του 70% του συνόλου των πρατηρίων. Αν και εκδόθηκε και δεύτερη υπ. απόφαση το Μάρτιο του 2009, εντούτοις πολλές εταιρείες συνεχίζουν να μην αναγράφουν το επίπεδο των εκπτώσεων στις συμβάσεις με τους πρατηριούχους. Οι συμβάσεις αυτές είναι πενταετείς και δεν ορίζουν τον ακριβές τρόπο καθορισμού της τιμής χονδρικής. Δεν υπάρχει δηλαδή μια τιμή αναφοράς, π.χ. η εκάστοτε τιμή διυλιστηρίου στην οποία να προστίθεται ένα συγκεκριμένο περιθώριο κέρδους, ώστε ο πρατηριούχος να ξέρει από την αρχή μέχρι τη λήξη της 5ετούς σύμβασης, το πως θα διαμορφώνεται η τιμή. Έτσι, όταν μια εταιρεία θέλει να εκδιώξει έναν πρατηριούχο από το στόλο της, μπορεί απλώς να του "ψαλιδίσει" απροειδοποίητα την έκπτωση. Τις συμβάσεις αυτές είχε βάλει στο στόχαστρό της η πρώην υπουργός Ανταγωνιστικότητας Λ. Κατσέλη, και οι πληροφορίες από τη ΓΓ Εμπορίου είναι ότι παρεμβάσεις στο συγκεκριμένο ζήτημα είναι αποφασισμένος να κάνει και ο νέος υπουργός Μ. Χρυσοχοίδης.

Πρόσβαση στα διυλιστήρια

Άλλη κρίσιμη παρέμβαση που είχε δρομολογηθεί από την προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου αφορά στην απευθείας πρόσβαση των ανεξάρτητων πρατηριούχων στα διυλιστήρια που νομοθετικά είναι ρυθμισμένη αλλά στην πράξη απαγορευτική, καθιστώντας το μέτρο "δώρον- άδωρο". Ο λόγο είναι πάλι οι συμβάσεις που υπογράφονται μεταξύ των δύο πλευρών, οι οποίες έχουν ρήτρες εξοντωτικές με αποτέλεσμα οι βενζινοπώλες να αποφεύγουν να κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής. Κατά τις πληροφορίες και αυτές οι συμβάσεις επρόκειτο να απλοποιηθούν.

Ο φορέας που ποτέ δεν έγινε

Άλλο σημαντικό πρόβλημα αφορά στην έλλειψη νέων αποθηκευτικών χώρων, γεγονός που έχει σαν συνέπεια οι εισαγωγές καυσίμων να καθίστανται ασύμφορες. Διότι λόγω της αυστηρής περιβαλλοντικής νομοθεσίας δεν κατασκευάζονται αποθηκευτικοί χώροι. Είχε προταθεί να δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό ένας μη κερδοσκοπικός φορέας τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας στο πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ώστε να ξεπεραστεί το πρόβλημα και να "μπουν" στο παιχνίδι του ανταγωνισμού και οι εισαγωγείς καυσίμων. Θα δημιουργούνταν σε επιλεγμένες περιοχές της χώρας ειδικοί αποθηκευτικοί χώροι καυσίμων, την πρόσβαση στους οποίους θα έδινε σε κάθε ενδιαφερόμενη εταιρεία ο ανεξάρτητος αυτός φορέας. Ο φορέας δεν συστάθηκε ποτέ.