Κρας τεστ στην Κάσο με την επανέναρξη εργασιών για το καλώδιο GSI - Με «εμπλοκή» προειδοποιεί η Αγκυρα

 «Δεν θα πλήξουμε με τα ελληνοτουρκικά το επόμενο διάστημα». Η εκτίμηση έμπειρου διπλωμάτη, στελέχους του υπουργείου Εξωτερικών, δείχνει ότι αυτό που βιώνουμε τις τελευταίες δύο εβδομάδες με τη διαρκή ανακίνηση των αξιώσεων της Τουρκίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν θεωρείται από την Αθήνα αποσπασματικό και συγκυριακό ξέσπασμα, αλλά ολική επιστροφή της Αγκυρας στην αναθεωρητική ατζέντα, που θα λάβει και άλλες μορφές προσεχώς.

Το διάβημα

Για τις προσεχείς ημέρες η σκυτάλη βρίσκεται στα χέρια της Αθήνας, που θα προχωρήσει στη διπλωματική αντίδραση για τα θαλάσσια πάρκα τα οποία ανακήρυξε η Τουρκία με τα δύο προεδρικά διατάγματα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Την Παρασκευή εστάλη στην Άγκυρα το διάβημα διαμαρτυρίας. Η καθυστέρηση οφείλεται στη σημείο προς σημείο ανάλυση των δύο προεδρικών διαταγμάτων από τη νομική υπηρεσία του υπουργείου Εξωτερικών, καθώς, όπως επισημαίνει αρμόδια πηγή, εντοπίζονται πολλά σημεία στα οποία παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο και έπρεπε να γίνει αναλυτική αξιολόγησή τους, όπως και να μελετηθούν οι γεωγραφικές συντεταγμένες που αναφέρονται και ορίζουν τις σχετικές αποτυπώσεις στον χάρτη.

Το βράδυ της Τρίτης και την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης θα συναντηθεί με τους ομολόγους του από την Ε.Ε. στην άτυπη σύνοδο (Gymnich) που θα πραγματοποιηθεί στο Γουίκλοου της Ιρλανδίας. Όπως έχει ο ίδιος προϊδεάσει, εκεί θα θέσει το θέμα της τουρκικής προκλητικότητας και της παραβίασης του διεθνούς δικαίου από την πλευρά της Άγκυρας.

Η «σκακιέρα» πάντως έχει στηθεί και αναμένονται οι επόμενες κινήσεις. Τα δύο κομβικά ζητήματα για το επόμενο διάστημα είναι το αναμενόμενο νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και η επανέναρξη των εργασιών για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη σε σχέση με το καλώδιο ήταν το μήνυμα της τουρκικής πλευράς ότι θα πρέπει να ενημερωθεί και επί της ουσίας να δώσει τη συγκατάθεσή της για την επανέναρξη των εργασιών. Η Αγκυρα ισχυρίζεται ότι έχει δικαιοδοσία στη θαλάσσια περιοχή ανοικτά της Κάσου, όπου τον Ιούλιο του 2024 παρενέβη για να διακόψει τις βυθομετρικές έρευνες.

Δράση και αντίδραση

Πηγές με γνώση των εξελίξεων αναφέρουν ότι και πριν από την ανακοίνωση των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων για τον Τουρισμό και τις ΑΠΕ, η τουρκική πλευρά είχε διαμηνύσει μέσω διαύλων επικοινωνίας ότι δεν θα αποδεχθεί να υπάρχουν αναφορές σε συγκεκριμένες νησίδες και βραχονησίδες για τις οποίες έχει οικοδομήσει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Οι κινήσεις της με τα θαλάσσια πάρκα θεωρούνται αντίδραση, επειδή δεν εισακούστηκε το μήνυμα που εξέπεμψε. Αυτό δείχνει ότι πρέπει να αναμένεται αντίδραση και στην επανέναρξη των εργασιών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Στις αναλύσεις που γίνονται από την κυβέρνηση σε διπλωματικό και όχι μόνον επίπεδο, η στάση της Τουρκίας θεωρείται ότι διαμορφώνεται σε σημαντικό βαθμό με γνώμονα τη σχέση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ και τα νέα δεδομένα που φέρνει για την ευρύτερη περιοχή. Υπάρχει η ανάγνωση ότι η Άγκυρα προσπαθεί συνολικά με τις κινήσεις της να εξασφαλίσει πως θα παραμείνει κομβικός «παίκτης» στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής και στις οδούς ενεργειακής τροφοδοσίας της Ε.Ε.

Με το τρίγωνο Ελλάδα - Κύπρος - Ισραήλ να διαμορφώνει μια διά θαλάσσης ενεργειακή οδό προς τις αγορές της Ευρώπης, στο τραπέζι μπαίνουν σενάρια για νέα χερσαία χάραξη από τις χώρες του Κόλπου μέσω Συρίας και Τουρκίας. Ιδανικά, στο πλαίσιο της εξασφάλισης διαφοροποίησης πηγών και οδών ενεργειακής τροφοδοσίας, όλες οι εναλλακτικές οδοί θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν. Η γεωπολιτική σημασία κάθε επιμέρους διαδρομής, όμως, είναι μεγαλύτερη όταν περιορίζεται αυτή η διαφοροποίηση. Με βάση αυτή την ανάλυση-ανάγνωση, η προοπτική νομοθέτησης της «Γαλάζιας Πατρίδας» διαβάζεται και ως μια κίνηση της Άγκυρας –πέραν του αυτονόητου, που είναι να αποτυπώσει και σε νομοθέτημα τις αξιώσεις και τη θεώρησή της για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών– με στόχο να διεκδικήσει λόγο και ρόλο και στις θαλάσσιες ενεργειακές οδούς που σχεδιάζονται. Άλλωστε, έχει διαμηνύσει σε όλους τους τόνους ότι κανένα ενεργειακό πρότζεκτ στην Ανατολική Μεσόγειο δεν πρόκειται να προχωρήσει χωρίς τη δική της συγκατάθεση. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθούν οι επιπτώσεις της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και η αναδιάταξη ισχύος και ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή, που δεν είναι ακόμη σαφές πώς θα παγιωθεί.

Το μεγάλο ερώτημα, που θα απαντηθεί σύντομα, είναι πόσο θα κλιμακώσει τις αντιδράσεις της η Άγκυρα απέναντι σε εξελίξεις που είναι δεδομένες, όπως οι εργασίες για το καλώδιο. Αν, δηλαδή, θα περιοριστεί σε καταγγελίες ή αν θα επιλέξει να μεταφέρει στο πεδίο την ένταση, με κινήσεις ανάλογες με εκείνες του Ιουλίου του 2024, όταν έστειλε πλοία στα ανοικτά της Κάσου για να παρεμποδίσει τις ερευνητικές εργασίες του πλοίου «Ievoli Relume», υποχρεώνοντας την Αθήνα να αναπτύξει με τη σειρά της μια φρεγάτα και μια κανονιοφόρο στην περιοχή. Επίσης, αν η αναβαθμισμένη γαλλική συμμετοχή στο έργο του καλωδίου θα μεταβάλει τις τουρκικές διαθέσεις.

Με «εμπλοκή» προειδοποιεί η Άγκυρα

Με προσοχή παρακολουθεί η τουρκική πλευρά τις δηλώσεις και τις πληροφορίες από την Αθήνα για το σχέδιο πόντισης του καλωδίου GSI. Στη γειτονική χώρα τονίζουν πως στόχος της Άγκυρας δεν είναι η παρεμπόδιση κανενός έργου: αν υπάρχει διάθεση για συνεργασία στην κατασκευή ενός έργου υποδομής, μπορεί να βρεθεί τρόπος· «αν όμως», όπως επισημαίνεται, «ο στόχος είναι να δημιουργηθούν τετελεσμένα μέσω συγκεκριμένου έργου, η τουρκική πλευρά θα κινηθεί προς την κατεύθυνση της προστασίας των δικαιωμάτων της στην Ανατολική Μεσόγειο».

Ως παράδειγμα συνεργασίας φέρνουν το έργο πόντισης οπτικής ίνας Blue Raman, το οποίο προχώρησε κανονικά, αν και πέρασε από περιοχές του «τουρκολιβυκού μνημονίου». Τότε δεν προκλήθηκε κανένα πρόβλημα ούτε καμία παρεμπόδιση, κι αυτό το παρουσιάζουν ως δείγμα συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Βέβαια τότε είχαν ενημερωθεί όλες οι ενδιαφερόμενες πλευρές και είχαν εκδοθεί άδειες από όλες τις χώρες της περιοχής, με διαφορετικές προσεγγίσεις και χωρίς να δημοσιοποιηθούν πολλές λεπτομέρειες.

Η ουσία του τουρκικού επιχειρήματος είναι ότι το Blue Raman μπορεί να λειτουργήσει ως προηγούμενο: ότι ένα διεθνές υποθαλάσσιο καλώδιο μπορεί να περάσει από αμφισβητούμενη θαλάσσια περιοχή μέσω συντονισμού, χωρίς να χρειαστεί καμία πλευρά να εγκαταλείψει τη νομική της θέση.

Η φόρμουλα που αποκάλυψε η «Κ» –να αναλάβει η γαλλική Meridiam την ενημέρωση τόσο της Αθήνας όσο και της Άγκυρας για το έργο– βρίσκεται πιο κοντά στις θέσεις που έχουν εκφράσει Τούρκοι αξιωματούχοι στην «Κ». Όπως, όμως, αναφέρουν έμπειροι αναλυτές, σημασία θα έχει ποιος θα εκδώσει την άδεια· εκεί θα μπορούσαν να προκύψουν τουλάχιστον «διπλωματικές διαφορές».

Στη γειτονική χώρα παραδέχονται πως, αν δεν έχει προηγηθεί συντονισμός ή συνεργασία στο συγκεκριμένο ζήτημα, ενισχύεται η πιθανότητα «εμπλοκής». Παρά τις επικοινωνίες Τούρκων και Ελλήνων αξιωματούχων και κάποιους διαύλους που διατηρούνται μεταξύ των δύο πλευρών, έμπειροι πολιτικοί αναλυτές αναφέρουν πως το τελευταίο διάστημα, κυρίως τον Αύγουστο, η τουρκική πλευρά έφερε στο προσκήνιο ζητήματα που κρατούσε κάτω από το τραπέζι στη διάρκεια της περιόδου των «ήρεμων νερών». Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα που ανακηρύχθηκαν με προεδρικά διατάγματα γύρω από το Καστελλόριζο και στο Βόρειο Αιγαίο και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών και νησίδων με ανακοινώσεις του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας – με αφορμή πρώτα το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό και έπειτα εκείνο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας– είναι από τα τελευταία δείγματα. Την Πέμπτη, το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας ζήτησε από την Ελλάδα να σταματήσει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών, τονίζοντας ότι «η στρατιωτικοποίηση αυτών των νησιών από την Ελλάδα κατά παράβαση των συνθηκών είναι παράνομη και αυτή η πρακτική πρέπει να εγκαταλειφθεί».

Οι ανακοινώσεις αυτές εκφράζουν, βεβαίως, τις πάγιες θέσεις της τουρκικής πλευράς· ωστόσο η έμφαση και οι προειδοποιήσεις έχουν ως στόχο να αποτρέψουν την εγκατάσταση νέων οπλικών συστημάτων, ραντάρ και drones, κυρίως ισραηλινής κατασκευής, στα νησιά. Η επικείμενη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» προκαλεί ανησυχία στην Άγκυρα, όπου δεν είναι λίγοι εκείνοι που διατυπώνουν τη θεωρία της «περικύκλωσης» της Τουρκίας από τον άξονα Ισραήλ - Ελλάδας - Κυπριακής Δημοκρατίας.

Πρέπει να τονιστεί, πάντως, ότι στην παρούσα φάση ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δίνει ιδιαίτερη σημασία στον «τερματισμό του ζητήματος της τρομοκρατίας», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στη χώρα του. Αναφέρεται στη διαδικασία συνεννόησης της Άγκυρας με τους Κούρδους, η οποία έχει ήδη αποδώσει σημαντικά βήματα: την κατάθεση των όπλων από το PKK, την προστασία από ποινική δίωξη που προβλέπει η τουρκική νομοθεσία για πολλά μέλη της οργάνωσης και την αυτοδιάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) στη Συρία, που η Άγκυρα θεωρούσε απειλή ζωτικής σημασίας.

Τούρκοι αναλυτές τονίζουν πως η τουρκική πλευρά κλείνει ένα σημαντικό μέτωπο ασφαλείας, ίσως το σημαντικότερο, στα νοτιοανατολικά σύνορά της. Γεγονός που, όπως αναφέρουν, της επιτρέπει να εστιάσει την προσοχή της στα άλλα μέτωπα –κι αυτά ιδιαίτερα σημαντικά– όπως εκείνο με το Ισραήλ και τους συμμάχους του.

(Αναδημοσίευση από την Καθημερινή της Κυριακής 30/08/26, Ρεπορτάζ Δώρα Αντωνίου και ανταπόκριση από την Κωνσταντινούπολη Μανώλης Κωστίδης)