Νομική Ανάλυση της νομοθετικής ρύθμισης για τη λειτουργική ενίσχυση των σταθμών ΑΠΕ με ΣΕΔΠ κατά τις ώρες μηδενικών τιμών

Με το νέο νόμο 5313/2026 (ΦΕΚ Α΄ 102/25.06.2026), με τίτλο «Μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών, μισθολογικές και φορολογικές διατάξεις, ρυθμίσεις για τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις Δημοσίου, ρυθμίσεις για την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων και βελτίωση του πλαισίου για τα παίγνια, ρυθμίσεις για την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις», εισήχθη σημαντική νομοθετική ρύθμιση για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οι σταθμοί των οποίων λειτουργούν με Συμβάσεις Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ). Η νέα ρύθμιση σκοπεί στην αντιμετώπιση των συνεπειών που προκαλεί η ολοένα συχνότερη εμφάνιση μηδενικών τιμών στην Αγορά Επόμενης Ημέρας, φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με την αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα.

Με το προϊσχύσαν καθεστώς, οι σταθμοί ΑΠΕ που λειτουργούσαν με ΣΕΔΠ και συμμετείχαν απευθείας ή μέσω Φο.Σ.Ε στην Αγορά Επόμενης Ημέρας, δεν ελάμβαναν λειτουργική ενίσχυση κατά τις χρονικές περιόδους στη διάρκεια των οποίων η Τιμή Εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας λάμβανε μηδενικές τιμές ή παρέμενε αρνητική για περισσότερες από δύο διαδοχικές ώρες. Με τη νέα ρύθμιση, αποκαθίσταται η καταβολή της λειτουργικής ενίσχυσης κατά τις ώρες μηδενικής τιμής στην Αγορά Επόμενης Ημέρας. Με αναδρομική ισχύ από την 1^η Ιουνίου 2026, οι σταθμοί ΑΠΕ που λειτουργούν με ΣΕΔΠ εξακολουθούν να λαμβάνουν τη διαφορική προσαύξηση όταν η Τιμή Εκκαθάρισης διαμορφώνεται στο μηδέν, ενώ η μη καταβολή της ενίσχυσης περιορίζεται μόνο στις περιπτώσεις που καταγράφονται, μεσοσταθμικά, αρνητικές τιμές, για περισσότερες από δύο συνεχόμενες ώρες. 

Πέραν της άμεσης οικονομικής σημασίας της, η νέα ρύθμιση παρουσιάζει ιδιαίτερο νομικό ενδιαφέρον, καθώς αποσαφηνίζει τη λειτουργία του μηχανισμού των Συμβάσεων Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης σε πλαίσιο συμβατότητας με το κείμενο ενωσιακό κανονιστικό πλαίσιο. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η ρύθμιση αποσκοπεί «στην προσαρμογή του εθνικού πλαισίου λειτουργικής ενίσχυσης στις επικρατούσες πρακτικές που εφαρμόζονται σε κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η αναστολή συνδέεται με την εμφάνιση αρνητικών τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και όχι με την εμφάνιση μηδενικών τιμών». Σημειώνεται ότι η μη καταβολή διαφορικής προσαύξησης όταν η Τιμή Εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας διαμορφωνόταν σε μηδενικό επίπεδο, δεν αποτελούσε στοιχείο του ίδιου του μηχανισμού των ΣΕΔΠ, αλλά ειδική εθνική ρύθμιση, η οποία εξομοίωνε τις μηδενικές με τις αρνητικές τιμές ως προς τις συνέπειες στη λειτουργική ενίσχυση. Η νομοθετική αυτή επιλογή δεν ανταποκρινόταν στη λογική του ισχύοντος ενωσιακού πλαισίου. Ειδικότερα, οι Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας (CEEAG 2022/C 80/01, ενότητα 4.1.4, σημείο 123) προβλέπουν ότι τα καθεστώτα λειτουργικής ενίσχυσης πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε να αποφεύγεται η παροχή κινήτρων για παραγωγή όταν η αγοραία αξία της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας είναι αρνητική χωρίς να προβλέπουν τη μη καταβολή της ενίσχυσης στις περιπτώσεις μηδενικών τιμών. 

Υπό το πρίσμα αυτό, η τροποποίηση του άρθρου 5 του ν. 4414/2016 δεν εισάγει ένα νέο ευνοϊκό καθεστώς για τους παραγωγούς ΑΠΕ, αλλά επαναφέρει τον μηχανισμό των ΣΕΔΠ στη θεμελιώδη λειτουργία του, περιορίζοντας την μη καταβολή της λειτουργικής ενίσχυσης στις περιπτώσεις όπου οι αρνητικές τιμές αντανακλούν πραγματικό σήμα υπερπροσφοράς στην αγορά. Εξάλλου, η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται υπό μηδενικές χονδρεμπορικές τιμές δεν πρέπει να συγχέεται με την ηλεκτρική ενέργεια που περικόπτεται λόγω πλεονάζουσας δυναμικότητας, καθότι η πρώτη όντως χρειάστηκε να παραχθεί για να ικανοποιηθεί η ζήτηση.  Συνεπώς, η επιλογή αυτή είναι συμβατή τόσο με την οικονομική λογική των Συμβάσεων για Διαφορά (Contracts for Difference – CfDs) οι οποίες αποσκοπούν στη συμπλήρωση της διαφοράς μεταξύ της τιμής αναφοράς και της τιμής της αγοράς, όσο και στην κατεύθυνση του ενωσιακού δικαίου, το οποίο επιδιώκει αφενός τη διατήρηση των ορθών σημάτων της αγοράς σε περιόδους αρνητικών τιμών και αφετέρου τη διασφάλιση της σταθερότητας και προβλεψιμότητας των μηχανισμών στήριξης των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Με τον τρόπο αυτό, ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα των εσόδων των έργων που λειτουργούν με ΣΕΔΠ σ’ ένα περιβάλλον αυξανόμενης μεταβλητότητας της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, η νέα διάταξη αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση της ενεργειακής πολιτικής. Καθώς το μερίδιο των ΑΠΕ αυξάνεται, το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η εγκατάσταση νέας ισχύος αλλά και η προσαρμογή των κανόνων της αγοράς ώστε η ενεργειακή μετάβαση να παραμένει οικονομικά βιώσιμη. Οι μηχανισμοί στήριξης καλούνται να ανταποκριθούν σε μια αγορά όπου οι ώρες χαμηλών ή μηδενικών τιμών αποτελούν πλέον συστημικό χαρακτηριστικό και όχι έκτακτο φαινόμενο.

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες» (www.metaxaslaw.gr)