Η ενεργειακή ανεξαρτησία μπορεί να καταστήσει τις ΗΠΑ πιο επιθετικές

Το Μάρτιο του 2012, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, έφτασε στην Ουάσιγκτον για να πιέσει τον Αμερικανό πρόεδρο να επιβραδύνει τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν. Μέσα στο Λευκό Οίκο, το δίλημμα ήταν έκδηλο. Οι ΗΠΑ ήθελαν να σφίξουν τα οικονομικά "λουριά" στην Τεχεράνη, αλλά δίχως να προκαλέσουν ένα πετρελαϊκό σοκ που θα έπληττε τους καταναλωτές, θα εξέτρεπε μια έυθραυστη οικονομική ανάκαμψη και θα διακινδύνευε την επανεκλογή του Μπαράκ Ομπάμα.

Σχεδόν 14 χρόνια αργότερα, ο Νετανιάχου ήρθε ξανά στην Ουάσιγκτον για να παροτρύνει έναν πολύ διαφορετικό Αμερικανό πρόεδρο να εξουδετερώσει την ιρανική απειλή. Και πάλι, οι ΗΠΑ έπρεπε να ζυγιάσουν το στρατηγικό επιχείρημα για χρήση βίας έναντι στο ρίσκο ενός ενεργειακού σοκ. Αυτό που διαχωρίζει το 2012 από το 2026 δεν είναι μόνο το καστ των χαρακτήρων, αλλά και η μεταμόρφωση της αμερικανικής ενεργειακής θέσης. Η σχιστολιθική επανάσταση άλλαξε θεμελιωδώς το κατά πόσο οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές περιορίζουν την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Οι πρόσφατες επιθέσεις στο Ιράν και η απάντηση της Τεχεράνης, προκάλεσαν τη μεγαλύτερη έλλειψη πετρελαίου ιστορικά, ανεβάζοντας τις τιμές προσωρινά μέχρι τα 120 δολάρια/βαρέλι. Κι όμως, όσο ισχυρό και αν ήταν το σοκ, υπηρετεί επίσης ως μια αποκαλυπτική δοκιμή πίεσης μιας νέας πραγματικότητας: Η πολιτική των ΗΠΑ δεν περιορίζεται πλέον το ίδιο όπως άλλοτε από τις ενεργειακές αγορές.

Το 2012 οι ΗΠΑ ήταν πολύ λιγότερο προετοιμασμένες να απορροφήσουν ακόμα και μια μικρή διαταραχή. Η παραγωγή αργού έφτανε μόλις τα 5 εκατ. βαρέλια/ημέρα το 2009, ενώ πέρυσι έφτασε τα 14 εκατ. βαρέλια. Πριν 20 χρόνια, οι ΗΠΑ εισήγαγαν το 60% της κατανάλωσής τους. Σήμερα είναι καθαρός εξαγωγέας και ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG.

Οι τιμές πετρελαίου αποτελούσαν ακόμα μεγαλύτερο περιορισμό κατά την επίσκεψη του Νετανιάχου το 2012. Το Brent βρισκόταν στα 125 δολάρια - περίπου 180 σε σημερινά δολάρια - ενώ η αμερικανική οικονομία ακόμα ανάκαμπτε από την οικονομική κρίση. Ο περιορισμός της ιρανικής παραγωγής απειλούσε να επιδράσει άμεσα στα αμερικανικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Έτσι, ο Ομπάμα αντιστάθηκε στις εκκλήσεις να πλήξει τις ιρανικές εξαγωγές και αντί αυτού προτίμησε ένα πλέγμα κυρώσεων για να δώσει χρόνο στις αγορές να προσαρμοστούν. Μια διαταραχή όπως η φετινή - σχεδόν στο 15% της παγκόσμιας προμήθειας - θα ήταν αδιανόητη.

Το πετρέλαιο παραμένει παγκόσμια τιμολογημένο και οι Αμερικανοί οδηγοί δεν προστατεύονται από τις αυξήσεις. Όμως, η αμερικανική οικονομία είναι πολύ πιο ανθεκτική από ότι προηγουμένως. Πρώτον, η φετινή επίδραση των τιμών αντισταθμίζεται από τα περιθώρια στη διεθνή αγορά. Πριν τις επιθέσεις στο Ιράν, ο ΙΕΑ εκτιμούσε ότι η προσφορά φέτος θα ξεπερνούσε τη ζήτηση κατά 4 εκατ. βαρέλια, εν μέρει λόγω της παραγωγής των ΗΠΑ.

Δεύτερον, το μακροοικονομικό αποτέλεσμα της αυξημένης τιμής στις ΗΠΑ είναι πολύ μικρότερο από ότι στο παρελθόν - μειώνοντας το ΑΕΠ κατά 0,1% για κάθε 10 δολάρια αύξησης. Οι υψηλότερες τιμές τώρα μεταφέρουν εισόδημα στους εγχώριους παραγωγούς, εργαζόμενους και μετόχους, παρά στο εξωτερικό.

Τρίτον, αν και οι τιμές αναφορές τίθενται στις παγκόσμιες προθεσμιακές αγορές, το κόστος του φυσικού βαρελιού κατά τη διάρκεια έντονης έλλειψης μπορεί να αποκλίνει έντονα από περιοχή σε περιοχή, πλήττοντας σκληρότερα περιοχές όπως η Ευρώπη και η Ασία. Οι ΗΠΑ, ως μεγάλος παραγωγός, είναι πιο θωρακισμένες. Σήμερα, η τιμή του αμερικανικού αργού για φυσική παράδοση ισούται περίπου με τα προθεσμιακά. Οι Ευρωπαίοι πληρώνουν ένα καπέλο 30$ ή παραπάνω για φυσική παράδοση.

Πάντως, καθώς περνάει ο καιρός οι ελλείψεις στο εξωτερικό θα μεταδοθούν στην αμερικανική αγορά. Καθώς τα διϋλιστήρια σε Ευρώπη και Ασία ανταγωνίζονται για τις αμερικανικές εξαγωγές, οι εγχώριες τιμές πρέπει να αυξηθούν για να κρατήσουν τα βαρέλια στις ΗΠΑ.

Έστω και έτσι, η τωρινή κρίση υποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα παράθυρο αρκετών μηνών κατά τη διάρκεια του οποίου είναι πολύ λιγότερο εκτεθειμένες στις διαταραχές λόγω της Μέσης Ανατολής σε σχέση με άλλους μεγάλους καταναλωτές. Αυτή η βελτιωμένη ανθεκτικότητα είναι τόσο μια υπόθεση αυξημένης παραγωγής και ακόμα σημαντικότερο, δείχνει το μειωμένο ρόλο του πετρελαίου στην αμερικανική οικονομία.

Από το 1970, η παραγωγή επεκτάθηκε στο τετραπλάσιο, ενώ η κατανάλωση αυξήθηκε λιγότερο. Η απόκλιση είναι ακόμα πιο έντονη στο φυσικό αέριο. Η διαταραχή του LNG ώθησε τις τιμές σε Ευρώπη και Ασία στα 15-20$ ανά mmbtu. Στις ΗΠΑ παραμένουν κάτω από τα 3$.

Η ενέργεια συνεχίζει να περιορίζει την αμερικανική εξωτερική πολιτική επειδή οι αυξημένες τιμές συμβάλλουν στον πληθωρισμό και οι καταναλωτές νιώθουν το πρόβλημα στην αντλία. Όμως, οι τριγμοί είναι πλέον λιγότερο ένα φρένο στο εθνικό εισόδημα, παρά μια αναδιανεμητική στροφή. Οι περισσότεροι Αμερικανοί χάνουν, ενώ μια μικρή ομάδα παραγωγών και επενδυτών κερδίζουν. Οι ΗΠΑ διαθέτουν επίσης πλέον επιλογές πολιτικής που δεν είχαν άλλοτε για να αντισταθμίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις.

Εδώ και δεκαετίες, ένα από τα πιο σημαντικά εμπόδια στη χρήση οικονομικού και στρατιωτικού εκβιασμού στον Κόλπο και σε άλλες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές υπήρξε η ζημιά στις ίδιες τις ΗΠΑ. Καθώς πλέον εξασθενεί αυτός ο περιορισμός, το ίδιο εξασθενεί και το κίνητρο για αυτοσυγκράτηση. Οι υπόλοιποι θα πρέπει να προετοιμαστούν για έναν κόσμο όπου οι ενεργειακές τιμές αποτελούν μικρότερο φρένο στην αμερικανική ισχύ σε σχέση με το παρελθόν.

(Financial Times)