H «εργαλειοθήκη» της Κομισιόν για τις τιμές της ενέργειας - Στις 22 Απριλίου τα «στοχευμένα, άμεσα και προσωρινά» μέτρα

Καθώς οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές κλυδωνίζονται από γεωπολιτικές αναταράξεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει μια νέα στρατηγική για να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από το αυξανόμενο κόστος των καυσίμων, διατηρώντας παράλληλα την πορεία της προς την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. 

Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει τις προτάσεις της στις 22 Απριλίου, λίγο πριν το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο, 23 και 24 Απριλίου.

Μία πρόγευση των μέτρων που θα παρουσιάσει η Κομισιόν έδωσε χθες η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε συνέντευξη Τύπου, που παραχώρησε μετά τη συνεδρίαση του Κολεγίου των Επιτρόπων για την κρίση στη Μέση Ανατολή και τον αντίκτυπό της στην Ευρώπη:

«Από την έναρξη της σύγκρουσης - πριν από 44 ημέρες - ο λογαριασμός μας για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά πάνω από 22 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό δείχνει τον τεράστιο αντίκτυπο που έχει αυτή η κρίση στην οικονομία μας. Και ακόμα κι αν οι εχθροπραξίες σταματήσουν αμέσως, οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό από τον Κόλπο θα συνεχιστούν για αρκετό καιρό ακόμα», υπογράμμισε η κ. φον ντερ Λάιεν, αποκαλύπτοντας μερικά από αυτά. 

Η ίδια επεσήμανε ότι το πιο σημαντικό είναι ότι πρέπει να υπάρξει συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών: « Διότι, έχουμε μάθει ότι σε κάθε κρίση, η ενότητα είναι η δύναμή μας. Το έχουμε αποδείξει αυτό στην ενεργειακή κρίση του 2022 με την Ενεργειακή Πλατφόρμα της ΕΕ. Επιτρέψτε μου να σας δώσω μόνο δύο στοιχεία: αυτή η πλατφόρμα βοήθησε στη συγκέντρωση 90 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων αγορών φυσικού αερίου για εμάς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει συνδέσει αγοραστές με προμηθευτές - με 77 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αντιστοίχισης - μεταξύ αποδεκτών και προμηθευτών. Επομένως, δεν ξεκινάμε από το μηδέν με αυτόν τον συντονισμό στον ενεργειακό τομέα, αλλά μπορούμε να κάνουμε περισσότερα και μπορούμε να τα πάμε καλύτερα. Εξετάζουμε επίσης τον συντονισμό σε ολόκληρη την ΕΕ για την πλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου των κρατών μελών, για να αποφύγουμε την ταυτόχρονη έξοδο πολλών κρατών μελών στην αγορά, με αποτέλεσμα να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Θα συντονίσουμε επίσης τις απελευθερώσεις αποθεμάτων πετρελαίου, για να επιτύχουμε το μεγαλύτερο δυνατό αποτέλεσμα αυτών των απελευθερώσεων». 

Στοχευμένα, άμεσα και προσωρινά μέτρα

Επίσης, υπογράμμισε ότι τα μέτρα που θα εφαρμοστούν από τα κράτη -μέλη θα πρέπει να στοχεύουν στις ευάλωτες ομάδες, έγκαιρα - πρέπει να είναι γρήγορα, όχι σε ένα χρόνο αλλά αμέσως - και προσωρινά - ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν για μικρό χρονικό διάστημα: «Θα συζητήσουμε με τα κράτη μέλη και θα δείξουμε ορισμένες τυπικές βέλτιστες πρακτικές για τον τρόπο σχεδιασμού συστημάτων στήριξης εισοδήματος. Όλα αυτά θα περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση που θα παρουσιάσουμε την επόμενη εβδομάδα. 

Το τρίτο στοιχείο –σύμφωνα με την φον ντερ Λάιεν  είναι πώς μπορούμε να μειώσουμε τη ζήτηση: «Επειδή η λιγότερο δαπανηρή ενέργεια είναι φυσικά η ενέργεια που δεν χρησιμοποιούμε. Θα πρέπει να μειώσουμε τη ζήτηση, σεβόμενοι πλήρως την ελεύθερη επιλογή των καταναλωτών».

Ταυτόχρονα, τόνισε, χρειάζονται περισσότερα διαρθρωτικά μέτρα για να μειώσουμε τις τιμές της ενέργειας και να ανακουφίσουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. 

«Είχαμε ήδη εποικοδομητικές συζητήσεις στο τελευταίο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με τα τέσσερα στοιχεία κόστους για τον λογαριασμό ενέργειας. Το μεγαλύτερο κομμάτι είναι φυσικά η ίδια η πηγή ενέργειας. Αλλά μετά έχουμε τα τέλη δικτύου, τους φόρους και τις εισφορές. Το μικρότερο μέρος είναι το ETS» ανέφερε, υπενθυμίζονται ότι τον Ιούλιο θα παρουσιαστεί η πλήρης αναθεώρηση του συστήματος ETS.

Σύμφωνα με την ίδια, υπάρχουν δύο άλλες συνιστώσες κόστους: οι φόροι ηλεκτρικής ενέργειας και τα τέλη δικτύου, για τις οποίες οι νομοθετικές προτάσεις θα παρουσιαστούν  τον Μάιο. 

Κατακερματισμός της αγοράς

Ωστόσο, τα περιθώρια δράσης της Επιτροπής είναι περιορισμένα. Η ενεργειακή πολιτική παραμένει εν μέρει αρμοδιότητα των κρατών-μελών, πολλά από τα οποία έχουν ήδη λάβει μονομερή μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης. Σύμφωνα με ανάλυση του Jacques Delors Institute, 22 χώρες της ΕΕ έχουν υιοθετήσει περισσότερα από 120 διαφορετικά μέτρα, με συνολικό κόστος που ξεπερνά τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ.

Αυτή η αποσπασματική προσέγγιση έχει ενισχύσει τις ανησυχίες για κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς. Οι αποκλίνουσες πολιτικές ενδέχεται να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και να αποδυναμώσουν τη συλλογική ευρωπαϊκή αντίδραση. Γι’ αυτό, η στρατηγική της Επιτροπής δίνει έμφαση στον συντονισμό, επιδιώκοντας την ευθυγράμμιση των εθνικών μέτρων χωρίς την επιβολή άκαμπτων λύσεων.

Στα πρότυπα του 2022

Οι συστάσεις σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας και την υποστήριξη των καθαρών τεχνολογιών στο έγγραφο της επόμενης εβδομάδας πρόκειται να βασιστούν σε ένα σχέδιο που πρότεινε η εκτελεστική επιτροπή της ΕΕ το 2022, όταν ο περιορισμός στις ρωσικές προμήθειες οδήγησε τις τιμές φυσικού αερίου σε ιστορικά υψηλά. 

Το σχέδιο της επόμενης εβδομάδας μπορεί να περιλαμβάνει ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους φόρους επί των απροσδόκητων κερδών, αλλά αναμένεται να μην τις συστήσει ως εργαλείο σε ολόκληρη την ΕΕ εν μέσω αποκλινουσών απόψεων μεταξύ των κρατών μελών, ανέφεραν οι πηγές. Την περασμένη εβδομάδα, οι υπουργοί Οικονομικών της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Αυστρίας και της Πορτογαλίας κάλεσαν την ΕΕ να φορολογήσει τα απροσδόκητα κέρδη που αποκομίζουν οι ενεργειακές εταιρείες ως αποτέλεσμα του πολέμου.

Μια λεπτή ισορροπία μεταξύ στήριξης και μεταρρύθμισης

Η επικείμενη πρόταση της Επιτροπής αντανακλά μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να προσφέρει άμεση ανακούφιση σε καταναλωτές και επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας. Από την άλλη, στοχεύει να διατηρήσει τη δυναμική προς τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, ενθαρρύνοντας την υιοθέτηση καθαρών τεχνολογιών.

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι η μείωση της φορολογίας της ηλεκτρικής ενέργειας και η αναθεώρηση του τρόπου τιμολόγησης της ενέργειας. Με τη μείωση των επιβαρύνσεων στο ηλεκτρικό ρεύμα—ιδίως εκείνο που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές—η Επιτροπή επιδιώκει να καταστήσει τις καθαρές μορφές ενέργειας πιο ελκυστικές σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τη στρατηγική της ΕΕ για την ηλεκτροκίνηση και τον εξηλεκτρισμό, όπου τομείς όπως οι μεταφορές και η θέρμανση μεταβαίνουν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στην ηλεκτρική ενέργεια.