Πώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα υπονομεύουν το οικονομικό αφήγημα της καθαρής ενέργειας

Η ενεργειακή μετάβαση της Ινδίας θα έπρεπε, θεωρητικά, να αποτελεί ένα από τα πιο ασφαλή στοιχήματα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα προβλέπεται να αυξηθεί ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη οικονομία μέσα στο επόμενο έτος, ενώ το Νέο Δελχί «τρέχει» για να πιάσει τον φιλόδοξο στόχο του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι: έως το 2030 να έχει υπερδιπλασιάσει την εγκατεστημένη ισχύ από ανανεώσιμες πηγές.

Ωστόσο, ένα απρόβλεπτο και ολοένα πιο έντονο εμπόδιο απειλεί να ανατρέψει τους υπολογισμούς: η ίδια η κλιματική αλλαγή. Όπως υπογραμμίζει το Bloomberg σε πρόσφατη ανάλυσή του, οι αυξανόμενες θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μεταβάλλουν τα μοτίβα ανέμων, ηλιοφάνειας και βροχοπτώσεων, δημιουργώντας νέους κινδύνους για την παραγωγή και –κυρίως– για την κερδοφορία των έργων καθαρής ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνεται η επιφυλακτικότητα επενδυτών και developers, όχι μόνο στην Ινδία αλλά παγκοσμίως.

Η Ινδία στο επίκεντρο της ανησυχίας

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από την Eversource Capital, έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές σε «πράσινα» assets στην Ινδία. Η εταιρεία αποφάσισε να αποεπενδύσει από παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας με χαρτοφυλάκιο αιολικών πάρκων, δίνοντας πλέον προτεραιότητα στα φωτοβολταϊκά. Ο λόγος, όπως εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος επιχειρησιακών λειτουργιών Πρασάνα Ντεσάι, είναι απλός: «Τα αιολικά έργα έχουν υποαποδώσει».

Παρά τις τεχνολογικές βελτιώσεις και τη μετάβαση σε μεγαλύτερες ανεμογεννήτριες, οι χαμηλότερες ταχύτητες ανέμου δεν επιτρέπουν την επίτευξη των αναμενόμενων επιδόσεων. Και αυτό δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Καθώς οι ανανεώσιμες πηγές καλύπτουν πλέον σχεδόν το 32% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής –από περίπου 22% πριν από μία δεκαετία–, οι επιπτώσεις της καιρικής αστάθειας γίνονται όλο και πιο εμφανείς.

Όταν ο καιρός χαλάει τους υπολογισμούς

Η απρόβλεπτη φύση του καιρού δυσκολεύει ολοένα και περισσότερο τον ακριβή υπολογισμό τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. 

Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) έχει προειδοποιήσει ότι η κλιματική αλλαγή συνιστά πλέον κίνδυνο για την ενεργειακή ασφάλεια:

1. Οι χαμηλότερες ταχύτητες ανέμου μειώνουν άμεσα την παραγωγή των αιολικών πάρκων.
2. Οι ξηρότερες συνθήκες περιορίζουν τη λειτουργία των υδροηλεκτρικών σταθμών.
3. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες μειώνουν την απόδοση των φωτοβολταϊκών, ενώ αλλάζουν και τα παραδοσιακά μοτίβα ηλιακής ακτινοβολίας.

Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg Green, που βασίστηκε σε δεδομένα της υπηρεσίας Copernicus για την κλιματική αλλαγή, οι μέσες ταχύτητες ανέμου έχουν μειωθεί αισθητά από το 2021 και μετά σε περιοχές όπως η Ινδία, η δυτική Κίνα και η Νοτιοανατολική Ασία. Την ίδια στιγμή, η ηλιακή ακτινοβολία εμφανίζει πτωτική τάση στο νότιο ημισφαίριο.

«Μικρή αλλαγή στον άνεμο, μεγάλη απώλεια ισχύος»

«Η κλιματική αλλαγή αναδιανέμει τις πηγές ενέργειας», σημειώνει η Ρομπέρτα Μποσκόλο από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO). Ο άνεμος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε μικρές μεταβολές: «Μια μικρή αλλαγή στην ταχύτητα του ανέμου μπορεί να μεταφραστεί σε τεράστια απώλεια παραγόμενης ισχύος».

Η κατανόηση αυτών των σχέσεων, ωστόσο, δεν είναι εύκολη. Τα δεδομένα είναι σύνθετα, οι μακροπρόθεσμες τάσεις δύσκολα απομονώνονται, ενώ η τεχνολογία εξελίσσεται συνεχώς. Παρ’ όλα αυτά, η Ινδία ξεχωρίζει ως μία από τις μεγάλες οικονομίες όπου οι ταχύτητες ανέμου εμφανίζουν σταθερή πτώση από τις αρχές του αιώνα.

Πλήγμα στα οικονομικά μεγέθη των εταιρειών

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στα οικονομικά αποτελέσματα. Η ReNew Energy Global, εισηγμένη στις ΗΠΑ και με περισσότερα από 150 έργα ανανεώσιμων πηγών στην Ινδία, αναθεώρησε φέτος προς τα κάτω τις προβλέψεις κερδοφορίας της, επικαλούμενη τη μείωση των ταχυτήτων ανέμου.

Παρότι τελικά κατάφερε να υπερβεί τις εκτιμήσεις μέσω αυξημένης δυναμικότητας και περιορισμού κόστους, η διοίκηση επεσήμανε έναν νέο «πονοκέφαλο»: τη χαμηλότερη απόδοση των φωτοβολταϊκών λόγω παρατεταμένης περιόδου μουσώνων και μειωμένης ζήτησης. Όπως εξήγησε ο ιδρυτής και CEO Σουμάντ Σίνχα, το αποτέλεσμα ήταν χαμηλότερος συντελεστής αξιοποίησης (PLF) των μονάδων.

Τεχνολογία και δεδομένα ως «ασπίδα»

Απέναντι σε αυτή την αβεβαιότητα, οι εταιρείες επενδύουν σε προηγμένες λύσεις πρόγνωσης και διαχείρισης. Η ReNew εξαγόρασε εταιρεία κλιματικών αναλύσεων και δημιούργησε κέντρο διαγνωστικών συστημάτων κοντά στο Νέο Δελχί, όπου σε πραγματικό χρόνο παρακολουθούνται άνεμοι, ακτινοβολία και παραγωγή.

Αντίστοιχα, η Adani Green Energy έχει ενσωματώσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στην ημερήσια πρόβλεψη παραγωγής, ενώ διεθνώς αναπτύσσονται ανεμογεννήτριες που διακόπτουν αυτόματα τη λειτουργία τους σε ακραίες ριπές.

Κυβερνήσεις, επιστήμονες και αγορές σε εγρήγορση

Η ινδική κυβέρνηση ενισχύει το δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών και προωθεί έργα με συνδυασμό τεχνολογιών, ώστε να περιορίζεται η εξάρτηση από μία μόνο πηγή. Παράλληλα, η επιστημονική έρευνα συνδέει τη μείωση των ανέμων με τη θέρμανση του Ινδικού Ωκεανού και την αυξανόμενη αστάθεια των μουσώνων.

«Wind droughts»

Σε παγκόσμιο επίπεδο, μελέτες δείχνουν ότι τα «wind droughts» –περίοδοι με παρατεταμένα χαμηλούς ανέμους– γίνονται συχνότερα. Κίνα και ΗΠΑ, που μαζί παράγουν πάνω από το μισό της παγκόσμιας αιολικής ενέργειας, αναμένεται επίσης να δουν μείωση των μέσων ταχυτήτων ανέμου.

Ευρώπη: γνώριμο φαινόμενο, νέες προκλήσεις

Στην Ευρώπη, φαινόμενα όπως το περιβόητο «Dunkelflaute», δηλαδή παρατεταμένες περίοδοι χαμηλής αιολικής και ηλιακής παραγωγής, είναι γνωστά εδώ και χρόνια. Όμως, καθώς χώρες όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο βασίζονται ολοένα και περισσότερο στις ΑΠΕ, οι διακυμάνσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.

Εταιρείες όπως η RWE και η Orsted έχουν προειδοποιήσει για τις επιπτώσεις των ασυνήθιστα χαμηλών ανέμων στην κερδοφορία τους, αν και τονίζουν ότι –προς το παρόν– οι αποκλίσεις βρίσκονται εντός αναμενόμενων ορίων.

Νέες αγορές, νέα εργαλεία

Οι επενδυτές επιδιώκουν να βελτιώσουν την ικανότητά τους να προβλέπουν τους κινδύνους που απορρέουν από ολοένα και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα και να αναδιαμορφώσουν τα χαρτοφυλάκιά τους, ώστε να περιορίσουν τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις.

Η Energy Infrastructure Partners AG, η οποία διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 7,5 δισ. ευρώ (8,8 δισ. δολάρια), συνεργάζεται με ειδικό σε θέματα κλιματικού κινδύνου για την ανάπτυξη εργαλείων που θα αξιολογούν τις «μελλοντικές μεταβολές στις ταχύτητες ανέμου και στα πρότυπα θερμοκρασίας για αιολικά και φωτοβολταϊκά περιουσιακά στοιχεία», όπως ανέφερε στην πιο πρόσφατη έκθεσή της για τη βιωσιμότητα.

Μεταξύ των πιθανών κινδύνων από τη χρόνια κλιματική αλλαγή περιλαμβάνονται η μειωμένη «αποδοτικότητα και αξιοπιστία των ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων», σημειώνεται στην έκθεση. Η EIP, με έδρα τη Ζυρίχη, στοχεύει να ολοκληρώσει την αξιολόγηση του αντίκτυπου των φυσικών κλιματικών κινδύνων στο χαρτοφυλάκιό της κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026.

Καιρικά… παράγωγα 

Η ανησυχία για τη μεταβλητότητα του καιρού έχει συμβάλει στην ώθηση της αγοράς παραγώγων καιρού — όπου ο αγοραστής αποζημιώνεται από αντασφαλιστές και άλλους αντισυμβαλλόμενους εάν οι συνθήκες υπερβούν συγκεκριμένα όρια σε παράγοντες όπως η ζέστη, ο άνεμος ή οι βροχοπτώσεις — σε αξία άνω των 25 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις του κλάδου. Η ζήτηση για αντισταθμίσεις κινδύνου έναντι χαμηλών ταχυτήτων ανέμου αυξήθηκε φέτος κατά περίπου 25% σε σχέση με το 2024, σύμφωνα με τον Τιμ Μπόις, επικεφαλής των παραγώγων καιρού για την περιοχή EMEA στον χρηματιστηριακό μεσίτη TP ICAP Group Plc.

Και οι ασφαλιστικές εταιρείες καταγράφουν αυξημένη δραστηριότητα ως αποτέλεσμα των ακραίων καιρικών φαινομένων. Η Zurich Resilience Solutions, θυγατρική του Zurich Insurance Group AG, έχει αυξήσει την ομάδα της για το κλίμα από δύο άτομα το 2020 σε περισσότερα από 100, καθώς οι πελάτες ζητούν αξιολογήσεις τοποθεσιών, μοντελοποίηση καταστροφικών κινδύνων και βοήθεια για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των περιουσιακών τους στοιχείων απέναντι σε ακραίες συνθήκες.

Το μέλλον της καθαρής ενέργειας περνά από το κλίμα

Η λύση, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, βρίσκεται στη διαφοροποίηση: γεωγραφική διασπορά έργων, συνδυασμός τεχνολογιών και σχεδιασμός με βάση όχι μόνο το παρελθόν αλλά και τα μελλοντικά κλιματικά σενάρια.

Όπως συνοψίζει η Ρομπέρτα Μποσκόλο: «Η βιομηχανία πρέπει να ξανασκεφτεί πού και πώς τοποθετεί τα assets της. Όχι μόνο κοιτώντας το παρελθόν, αλλά κυρίως το μέλλον». Σε έναν κόσμο που θερμαίνεται, το στοίχημα της καθαρής ενέργειας παραμένει κρίσιμο –αλλά κάθε άλλο παρά δεδομένο.