Η ενέργεια του 2026 - Ασφάλεια, ανθεκτικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη

Η ενεργειακή ασφάλεια και η πράσινη μετάβαση βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και ταχύτατων τεχνολογικών μετασχηματισμών. Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν δείξει ότι οι ενεργειακές υποδομές δεν είναι απλώς τεχνικά έργα, αλλά θεμελιώδεις πυλώνες οικονομικής σταθερότητας, κοινωνικής συνοχής και στρατηγικής αυτονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας διαμορφώνει και υλοποιεί μια μακρόπνοη και συνεκτική ενεργειακή πολιτική, πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες και τις εθνικές ανάγκες. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού συστήματος και η υποστήριξη μιας ασφαλούς, βιώσιμης και κοινωνικά δίκαιης μετάβασης προς ένα καθαρότερο ενεργειακό μέλλον.

Η εθνική στρατηγική εστιάζει στην ευελιξία, τη διεθνή διασύνδεση και τη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος. Σ αυτή την κατεύθυνση , η πράσινη μετάβαση αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για τη χώρα αλλά παράλληλα οφείλουμε να την αντιμετωπίσουμε με ρεαλισμό. H εμβάθυνση των ευρωπαϊκών και διατλαντικών συνεργασιών, ιδίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ενεργός συμμετοχή της χώρας στον Κάθετο Διάδρομο, καθώς και η αναβάθμιση και επέκταση των υποδομών σε Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη, συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαφοροποίηση πηγών ενέργειας και οδεύσεων εφοδιασμού. Με αυτό τον τρόπο, η Ελλάδα διασφαλίζει την περαιτέρω ασφάλεια, ευελιξία και ανθεκτικότητα του εθνικού συστήματος ενέργειας ενώ παράλληλα ενισχύει τον ρόλο της ως αξιόπιστος περιφερειακός ενεργειακός κόμβος και πυλώνας σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Στον παρόντα χρόνο, η Ελλάδα έχει ήδη επιτύχει ιδιαίτερα υψηλή διείσδυση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή, με το μερίδιο των ΑΠΕ να υπερβαίνει το 55% της ετήσιας παραγωγής το 2024, ενώ την ίδια χρονιά η χώρα γίνεται εξαγωγέας καθαρής ενέργειας για πρώτη φορά μετά το 2000. Αυτή η εξέλιξη αποτυπώνει την αποτελεσματικότητα της ενεργειακής πολιτικής, αλλά σηματοδοτεί ταυτόχρονα την ανάγκη για την επόμενη φάση ωρίμανσης του συστήματος.

Η αποθήκευση ως καταλύτης του επόμενου βήματος

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η αποθήκευση ενέργειας. Η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα ευελιξίας, περικοπών παραγωγής και σταθερότητας του συστήματος, καθιστώντας την αποθήκευση κρίσιμο συνδετικό κρίκο της ενεργειακής μετάβασης.

Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας χρηματοδοτείται ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο έργων αποθήκευσης συνολικής ισχύος άνω των 900 MW, ενώ το ΥΠΕΝ προχωρά στον σχεδιασμό νέων διαγωνιστικών διαδικασιών για έργα με μπαταρίες, αξιοποιώντας τα συμπεράσματα των πρώτων κύκλων. Εμβληματικό έργο αποθήκευσης αποτελεί η αντλησιοταμίευση στην Αμφιλοχία, που ενισχύει τη μακράς διάρκειας αποθήκευση και τη συνολική ευστάθεια του συστήματος.

Το νέο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προβλέπει διπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ έως το 2030, τουλάχιστον 3,5 GW αποθήκευσης την επόμενη πενταετία και ενίσχυση των διασυνδέσεων, ώστε η Ελλάδα να αποκτήσει αυξημένη ευελιξία και εξαγώγιμη καθαρή ενέργεια.

Υπεράκτια αιολικά, ενεργειακή αποδοτικότητα, δίκτυα και καινοτομία

Παράλληλα, η χώρα εισέρχεται δυναμικά στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Το θεσμικό πλαίσιο εφαρμόζεται ήδη και το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι έντονο, δημιουργώντας προοπτικές για τεχνολογική πρόοδο, ενεργειακή ασφάλεια και εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Η ενεργειακή αποδοτικότητα παραμένει στο επίκεντρο: νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δημόσιες υποδομές διαθέτουν σημαντικά περιθώρια εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης κόστους. Το Ταμείο Ανάκαμψης έχει ενεργοποιήσει το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα εξοικονόμησης που υλοποιήθηκε ποτέ στη χώρα, με διαδοχικούς κύκλους «Εξοικονομώ» και στοχευμένες δράσεις για κρίσιμους τομείς που ξεπερνούν τα 2 δις.

Τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής ενισχύονται παράλληλα με διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις, εδραιώνοντας τη θέση της Ελλάδας ως πύλης πράσινης ενέργειας στην περιοχή.

Επιπλέον, το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας προωθεί ενεργά την καινοτομία σε έργα αιχμής όπως η δέσμευση και αποθήκευση CO₂ (CCS) και η αξιοποίηση του υδρογόνου, ενισχύοντας την τεχνολογική πρωτοπορία της χώρας και δημιουργώντας προϋποθέσεις για καθαρή, ανταγωνιστική και βιώσιμη ενεργειακή ανάπτυξη.

Χρηματοδότηση, ορυκτές πρώτες ύλες και στρατηγική διάσταση

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα από τα ισχυρότερα χρηματοδοτικά χαρτοφυλάκια στην Ευρώπη. Το RRF, τα Decarbonization, Modernisation και Innovation Funds και τα εργαλεία blended finance μειώνουν το επενδυτικό ρίσκο και επιταχύνουν την υλοποίηση έργων.

Στα πλαίσια αυτά, οι ορυκτές πρώτες ύλες αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για το ΥΠΕΝ. Χωρίς αυτές δεν είναι δυνατή η ολοκληρωμένη ενεργειακή μετάβαση. Το Εθνικό Σχέδιο για τις Ορυκτές Πρώτες Ύλες, πλήρως ευθυγραμμισμένο με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, προωθεί την ασφαλή και βιώσιμη αξιοποίηση των εγχώριων πόρων, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία, τη βιομηχανική ανάπτυξη και τη συνολική ανθεκτικότητα του συστήματος. Μέσα από αυστηρές περιβαλλοντικές προδιαγραφές, κοινωνική συναίνεση και στήριξη της καινοτομίας, η Ελλάδα αξιοποιεί τα ορυκτά δυναμικά της, ενώ προωθεί την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία, μειώνοντας την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες.

Το μήνυμα λοιπόν είναι σαφές:

Η πράσινη μετάβαση υλοποιείται με συνέπεια αλλά δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό. Πρέπει να υπηρετεί ένα ευρύτερο αναπτυξιακό και στρατηγικό σχέδιο, που συνδυάζει τη μείωση των εκπομπών με την οικονομική ανθεκτικότητα, την κοινωνική συνοχή και τη γεωπολιτική αυτονομία της Ευρώπης και της χώρας. Σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών ενέργειας και εντεινόμενων γεωπολιτικών πιέσεων, η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί με ρεαλισμό, προτεραιοποίηση και στρατηγική ευελιξία, αξιοποιώντας αποτελεσματικά τους διαθέσιμους πόρους και διασφαλίζοντας τη διαφάνεια και την κοινωνική αποδοχή των πολιτικών.

Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει κομβικό έτος, όπου οι στρατηγικές αποφάσεις του σήμερα θα διαμορφώσουν το ενεργειακό μέλλον της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες. Με σχέδιο, συνέπεια και συνεργασία, η Ελλάδα αξιοποιεί την ενέργεια όχι μόνο ως πηγή ισχύος, αλλά ως μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης και ευημερίας για όλους.

________

Η Δέσποινα Παληαρούτα είναι Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026.