Η προτεινόμενη καθυστέρηση του ETS 2 κατά 1 έτος θα έχει «ανοδικό αντίκτυπο στις τιμές» - Ειδικοί και οργανώσεις φοβούνται καθυστέρηση της πράσινης μετάβασης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση της πράσινης μετάβασής της. Μετά την επιτυχημένη, αν και συχνά αμφιλεγόμενη, εφαρμογή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) για τη βιομηχανία και την ηλεκτροπαραγωγή, η Ένωση ετοιμάζεται να επεκτείνει τον μηχανισμό αυτό σε δύο νέους τομείς: τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές. Το νέο σχήμα, γνωστό ως ETS 2, αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της ΕΕ για την επίτευξη του στόχου μείωσης των εκπομπών κατά 90% έως το 2040, σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

Η λειτουργία του ETS 2 βασίζεται στην ίδια αρχή με το υπάρχον σύστημα ETS: επιβάλλεται ένα ανώτατο όριο (cap) στις συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, και οι συμμετέχοντες στην αγορά οφείλουν να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών (allowances) ανάλογα με τις ρυπογόνες δραστηριότητές τους. Όσο μειώνεται το όριο, τόσο περιορίζεται η προσφορά και αυξάνεται η τιμή του άνθρακα — γεγονός που δημιουργεί ισχυρό οικονομικό κίνητρο για την επένδυση σε καθαρότερες τεχνολογίες.

Τα προβλήματα από την αναβολή

Ωστόσο, η πορεία προς την εφαρμογή του ETS 2 δεν είναι χωρίς εμπόδια. Τον Νοέμβριο του 2025, οι υπουργοί Κλίματος της ΕΕ πρότειναν την αναβολή της έναρξης του συστήματος από το 2027 στο 2028, επικαλούμενοι την ανάγκη για περισσότερη προετοιμασία και κοινωνική προσαρμογή. Η πρόταση αυτή εντάχθηκε στη συνολική διαπραγματευτική θέση της ΕΕ για τον νέο ενδιάμεσο κλιματικό στόχο του 2040, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από ειδικούς και οργανώσεις που φοβούνται καθυστέρηση της πράσινης μετάβασης.

Σύμφωνα με τη συμβουλευτική εταιρεία Veyt, η καθυστέρηση αυτή θα μπορούσε να έχει «ανοδική επίδραση στις τιμές» του άνθρακα όταν τελικά ξεκινήσει το ETS 2. Ο τεχνικός διευθυντής της εταιρείας, Marcus Ferdinand, εξηγεί στο Montel ότι το όριο των εκπομπών (cap) παραμένει παγωμένο στο 2024 και συνεχίζει να μειώνεται, ακόμη κι αν η αγορά ξεκινήσει έναν χρόνο αργότερα. Αυτό σημαίνει ότι, όταν τελικά τεθεί σε εφαρμογή το 2028, η αγορά θα είναι ήδη πιο «σφιχτή» από ό,τι προβλεπόταν αρχικά.

Οι εκπομπές θα εκτεθούν σε τιμή αγοράς ένα χρόνο αργότερα, επομένως θα απουσιάζει το σήμα τιμής που διαφορετικά θα είχε ενθαρρύνει τη μείωση των εκπομπών κατά το 2027, πρόσθεσε.

«Επιπλέον, η ποσότητα που θα δημοπρατηθεί προκαταβολικά βασίζεται στο όριο του πρώτου έτους λειτουργίας της αγοράς, το οποίο θα είναι χαμηλότερο από το όριο του 2027, καθιστώντας έτσι την αγορά ελαφρώς πιο περιορισμένη κατά το πρώτο έτος λειτουργίας του συστήματος».

Οι αποφάσεις του συμβουλίου

Τα σχόλιά του ήρθαν μετά την πρόταση των υπουργών Κλίματος της ΕΕ για καθυστέρηση του ETS 2, η οποία ανακοινώθηκε την Τετάρτη και περιλαμβανόταν στη διαπραγματευτική τους θέση σχετικά με τον δεσμευτικό στόχο της ΕΕ να μειώσει τις εκπομπές της Ένωσης κατά 90% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 έως το 2040.

Η Veyt δήλωσε ότι «αιφνιδιάστηκε» από την απόφαση, η οποία φάνηκε να στέλνει ένα αποθαρρυντικό μήνυμα προς τα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά την υιοθέτηση πιο φιλόδοξων κλιματικών στόχων, ανέφερε ο Ferdinand.

Για την Bernadett Papp, επικεφαλής ανάλυσης αγοράς στην Pact Capital, η απόφαση αποτέλεσε επίσης «μερική έκπληξη», ειδικά μετά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Οκτώβριο για πρόωρες δημοπρασίες του ETS 2 από το 2026.

Αναθεωρήσεις

Οι προηγούμενες προτάσεις είχαν οδηγήσει τη Veyt να αναθεωρήσει σημαντικά την πρόβλεψή της για την τιμή του ETS 2 το 2027 — από 85 ευρώ/τόνο σε 38 ευρώ/τόνο.

«Η συνολική επίδραση στις τιμές του ETS 2 παραμένει αβέβαιη, αλλά αυτό το βήμα προς τα πίσω σε επίπεδο φιλοδοξίας έχει επηρεάσει την εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων σχετικά με τη συνοχή της μελλοντικής αγοράς», δήλωσε ο Yehor Melakh από τη συμβουλευτική εταιρεία ClearBlue Markets.

Η βρετανική συμβουλευτική εταιρεία Energy Aspects ανέφερε ότι αναμένει οι προκαταβολικές δημοπρασίες του ETS 2 να καθυστερήσουν έως το 2027 και ότι η γενικότερη εξέλιξη της αγοράς θα είναι αργή.

«Η καθυστέρηση δημιουργεί επίσης κάποια αβεβαιότητα σχετικά με τον καθορισμό του ορίου του ETS 2», δήλωσε στο Montel ο αναλυτής άνθρακα της Energy Aspects, Anuran Khan.

Τι σημαίνει στην πράξη το ETS 2

Σε αντίθεση με το υφιστάμενο ETS, το οποίο αφορά μεγάλες βιομηχανικές μονάδες και παραγωγούς ενέργειας, το ETS 2 στοχεύει σε καθημερινές δραστηριότητες: τη θέρμανση των σπιτιών και τις οδικές μετακινήσεις. Ουσιαστικά, οι εταιρείες που προμηθεύουν καύσιμα για οχήματα ή θέρμανση θα πρέπει να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών για το CO₂ που προκαλούν οι πελάτες τους.

Αυτό σημαίνει πως το κόστος άνθρακα θα μετακυλίεται έμμεσα στους καταναλωτές, καθιστώντας τα ρυπογόνα καύσιμα — όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο — ακριβότερα. Η ΕΕ ελπίζει πως με αυτόν τον τρόπο θα ενθαρρύνει τους πολίτες να στραφούν σε καθαρότερες λύσεις, όπως οι αντλίες θερμότητας, η ηλεκτροκίνηση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ωστόσο, το σύστημα συνοδεύεται από σημαντικές κοινωνικές προκλήσεις. Οι τιμές των καυσίμων και της θέρμανσης επηρεάζουν δυσανάλογα τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, ειδικά σε χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ έχει προβλέψει τη δημιουργία του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (Social Climate Fund), με προϋπολογισμό περίπου 87 δισ. ευρώ, ώστε να χρηματοδοτήσει επιδοτήσεις και προγράμματα στήριξης για τις πιο ευάλωτες ομάδες.

Αβεβαιότητα και επενδυτικά σήματα

Η καθυστέρηση του ETS 2 έχει προκαλέσει ανησυχία στους επενδυτές που δραστηριοποιούνται στις αγορές άνθρακα. Η Διεθνής Ένωση Εμπορίας Εκπομπών (IETA) προειδοποίησε ότι η αναβολή “υπονομεύει τη βεβαιότητα της αγοράς” και ενδέχεται να καθυστερήσει τα κρίσιμα επενδυτικά σήματα για την απανθρακοποίηση των μεταφορών και της θέρμανσης. Η Ένωση κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διατηρήσει την αρχική ημερομηνία έναρξης και να διασφαλίσει “προβλεψιμότητα και ταχεία, συντονισμένη εφαρμογή του αναθεωρημένου ETS 2”.

Από την άλλη πλευρά, οργανισμοί όπως το Oeko Institut στη Γερμανία τονίζουν πως η επιτυχία του ETS 2 δεν εξαρτάται μόνο από την ημερομηνία έναρξης, αλλά από την ύπαρξη ενός “ισχυρού μίγματος ευρωπαϊκών πολιτικών” που θα στηρίζουν ενεργά τη μείωση εκπομπών στα κτίρια και τις μεταφορές. Όπως υπογραμμίζουν, η καλύτερη άμυνα απέναντι στις υψηλές τιμές άνθρακα στο μέλλον είναι η ουσιαστική μείωση της κατανάλωσης ρυπογόνων καυσίμων σήμερα.

Ένα κρίσιμο βήμα για την πράσινη μετάβαση

Παρά τις πολιτικές διαφωνίες, το ETS 2 θεωρείται ένα από τα πιο φιλόδοξα περιβαλλοντικά σχέδια παγκοσμίως. Θα είναι το πρώτο σύστημα που επιβάλλει τιμή άνθρακα σε εκατομμύρια καταναλωτές, επηρεάζοντας άμεσα τη συμπεριφορά των πολιτών και των επιχειρήσεων. Εάν εφαρμοστεί σωστά, θα μπορούσε να επιταχύνει τη μετάβαση σε πιο βιώσιμες μορφές ενέργειας και μετακίνησης.

Ωστόσο, η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από τη λεπτή ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικής φιλοδοξίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Η ΕΕ καλείται να αποδείξει ότι η πράσινη μετάβαση μπορεί να είναι και δίκαιη — ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης δεν σημαίνει επιπλέον βάρη για τους πιο αδύναμους, αλλά μια συλλογική επένδυση σε ένα καθαρότερο, πιο βιώσιμο μέλλον για όλους τους Ευρωπαίους.