Συμβούλιο Υπουργών: Συμφωνία για τέλος στο ρωσικό αέριο και πετρέλαιο από το 2028 - Ταχεία απεξάρτηση η θέση της Ελλάδας που βλέπει μεγάλες ευκαιρίες στις εξαγωγές αμερικανικού LNG

(upd: 13:03) Λευκός καπνός βγήκε σήμερα από τη σύνοδο των υπουργών ενέργειας σε ό,τι αφορά την οριστική απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και πετρέλαιο.

Σύμφωνα με τη συμφωνία που ολοκληρώθηκε, η πλήρης απαγόρευση θα ισχύσει από τις αρχές του 2028. Στο μεταξύ, θα υπάρξει μια μεταβατική περίοδος από τις αρχές του 2026 για τα υφιστάμενα συμβόλαια εφοδιασμού. Συγκεκριμένα, τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια που ολοκληρώθηκαν πριν τις 17 Ιουνίου 2025 θα συνεχιστούν για ένα έτος, ενώ τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια ως την 1η Ιανουαρίου 2028.

Αντίστοιχα, στο ρωσικό πετρέλαιο εφαρμόζεται επίσης πλήρης απαγόρευση των εισαγωγών από τις αρχές του 2028.

Στο μεταξύ, τα κράτη-μέλη καλούνται να καταρτίσουν σχέδια με τα οποία θα καθορίζονται οι εναλλακτικές πηγές και οδεύσεις εφοδιασμού.

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε σχετικά: «Σήμερα, το κυρίαρχο σημείο σύγκλισης της Ε.Ε. και της Αμερικής στον τομέα της ενέργειας είναι η απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Και σε αυτή τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική, η πατρίδα μας διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Με στρατηγικές υποδομές, Ρεβυθούσα, FSRU, IGB και ενεργή ανάμειξη στον κάθετο διάδρομο. Στηρίζουμε τον κανονισμό REPowerEU, καθώς οδηγεί την Ευρώπη σε ενεργειακή ανεξαρτησία. Απαραίτητη η αυστηρή τήρησή του από όλους. Γι’ αυτό χαιρετίζουμε τη ρητή πρόβλεψη στον αγωγό Turk Stream που μας προστατεύει από την καταστρατήγηση του κανονισμού. Η Ευρώπη οφείλει να επενδύσει άμεσα σε ενεργειακές, διασυνοριακές διασυνδέσεις, καθώς η ενεργειακή ασφάλεια οφείλει να μεταφράζεται σε χαμηλότερες τιμές για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις».

Νωρίτερα, το energypress έγραφε:

Τη θέση ότι η Ελλάδα τάσσεται υπέρ της όσο το δυνατόν πιο γρήγορης απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, θα εκφράσει σύμφωνα με τις πληροφορίες του Energypress, κατά το σημερινό Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας στο Λουξεμβούργο η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ.

Στη συνεδρίαση, όπου το παρών θα δώσουν τόσο ο Σταύρος Παπασταύρου, όσο και ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος, οι 27 υπουργοί καλούνται να συγκεράσουν τις όποιες διαφωνίες έχουν και να συμφωνήσουν στον οριστικό «οδικό χάρτη» για το τέλος των ρωσικών εισαγωγών στην ΕΕ, στη βάση των αποφάσεων που έλαβαν την περασμένη εβδομάδα οι αρμόδιες επιτροπές του Ευρωκοινοβουλίου, χωρίς αστερίσκους και προαπαιτούμενα.

Το κατά πόσο αυτό είναι εφικτό μένει να φανεί σήμερα, ωστόσο το σχέδιο στο οποίο κατέληξαν οι δύο αρμόδιες επιτροπές, Εμπορίου και Ενέργειας του Ευρωκοινοβουλίου (INTA και ITRE), είναι ακόμη πιο τολμηρό από τη πρόταση της Κομισιόν του Ιουνίου για σταδιακό «στοπ» στο ρωσικό αέριο τόσο μέσω αγωγών όσο και μέσω LNG, προβλέποντας τρεις φάσεις:

* Η πρώτη ξεκινά από την 1η Ιανουαρίου 2026, μετά την οποία απαγορεύεται η σύναψη νέων συμβολαίων με Ρώσους προμηθευτές.

* Η δεύτερη ξεκινά μετά τις 17 Ιουνίου 2026, μετά την οποία παύουν να ισχύουν τα υφιστάμενα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια εισαγωγής ρωσικού αερίου.

* Και η 3η φάση, ξεκινά από την 1η Ιανουαρίου 2027, μετά την οποία τίθενται σε απαγόρευση τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια για προμήθεια ρωσικού αερίου μέσω αγωγών, τα οποία είχαν συναφθεί πριν τις 17 Ιουνίου 2025 (προτού δηλαδή ανακοινωθεί η πρόταση του νέου Κανονισμού από τη Κομισιόν). Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι το Ευρωκοινοβούλιο τάχθηκε υπέρ της επιτάχυνσης του τέλους στις ρωσικές εισαγωγές, καθώς η Κομισιόν όριζε ως καταληκτική ημερομηνία την 1η Ιανουαρίου 2028, κάτι που μένει να φανεί αν θα αποτυπωθεί και στο κείμενο της συμφωνίας (εφόσον επιτευχθεί) των 27 υπουργών Ενέργειας.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι πληροφορίες δείχνουν ότι η γραμμή έχει διαφοροποιηθεί κατά τι σε σχέση με τις επιφυλάξεις που προέτασσε η κυβέρνηση τον Ιούνιο όταν δεν είχε ακόμη υπογραφεί η συμφωνία ΕΕ- ΗΠΑ για τους δασμούς που άνοιξε τη πόρτα για ακόμη μεγαλύτερες εξαγωγές αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, και δεν είχαν προηγηθεί οι επαφές με Αμερικανούς αξιωματούχους που κατέστησαν σαφή τη σημασία που αποδίδει η Ουάσιγκτον στον Κάθετο Διάδρομο και στο ρόλο της χώρας.

Η θέση της Ελλάδας για ταχύτατη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, που θα εκφραστεί στο σημερινό Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, συνδέεται με το βασικό διακύβευμα, στο φόντο και της συμφωνίας ΕΕ- ΗΠΑ, που είναι με ποιο τρόπο θα εκμεταλλευτεί η χώρα τη μεγάλη ευκαιρία και θα καταστεί κεντρικός κρίκος στην αλυσίδα προμήθειας της Ευρώπης με αμερικανικό αέριο.

«Το αμερικανικό LNG θα πρέπει να ακολουθεί τη διαδρομή «Χιούστον (σσ: η έδρα μεγάλων Αμερικανών παραγωγών)- Ρεβυθούσα ή Αλεξανδρούπολη - ΝΑ Ευρώπη», όπως λέει χαρακτηριστικά πηγή του ΥΠΕΝ.

Καθόλου τυχαία η σημασία που αποδίδει πλέον η κυβέρνηση στο ρόλο της ΔΕΠΑ Εμπορίας, η οποία εσχάτως αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη δραστηριότητα εκτός συνόρων στο gas trading, με πελατολόγιο σε Ρουμανία και Ουγγαρία, που αποτελούν κόμβους διαπραγμάτευσης αερίου στην περιοχή, με σημαντικές προοπτικές ενίσχυσης και της τοπικής κατανάλωσης.

Οι ελληνικές ανησυχίες

Την επιδίωξη της κυβέρνησης για ταχεία απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο διευκολύνουν και οι πρόνοιες που φέρεται να έχει λάβει η Κομισιόν πάνω σε ζητήματα που συνδέονται με τις ελληνικές ανησυχίες: Τόσο το να μην μπει από την «πίσω πόρτα» της ΕΕ ρωσικό αέριο, βαφτισμένο ως τουρκικό - για το οποίο φαίνεται ότι γίνεται ειδική μνεία στο κείμενο που καλούνται να εγκρίνουν οι «27» καθώς η ανησυχία δεν είναι μόνο ελληνική - όσο και το να ληφθεί μέριμνα ώστε οι εταιρείες που θα «σπάσουν» συμβόλαια δεν θα βρεθούν αντιμέτωπες με αποζημιώσεις έναντι της Gazprom.

Στο δεύτερο αυτό κεφάλαιο, το σχέδιο των επιτροπών του Ευρωκοινοβουλίου, αναφέρει ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν να επικαλεστούν λόγους «ανωτέρας βίας» (force majeure) για να ακυρώσουν συμβάσεις ρωσικού αερίου. Στη λογική δηλαδή ότι η νομικά δεσμευτική απαγόρευση περαιτέρω εισαγωγών ρωσικού αερίου που θα προβλέπεται στο κείμενο, έχει νομική αξία μεγαλύτερη από αυτή των όποιων συμβάσεων έχουν υπογράψει οι εταιρείες με προμηθευτές ρωσικού αερίου. Ένα ζήτημα, το οποίο είχε εγείρει πολλές ενστάσεις από μεγάλες χώρες, των οποίων η στάση αναμένεται σήμερα με ενδιαφέρον.

Βέβαια, ένα τρίτο ζήτημα, το κατά πόσο η αντικατάσταση του ρωσικού αερίου (που σήμερα συνεχίζει να καλύπτει κοντά στο 40% των εισαγωγών της Ελλάδας) δεν θα επιφέρει αύξηση των τιμών, για το οποίο η ελληνική πλευρά δεν είχε κρύψει παλαιότερα την ανησυχία της, δεν έχει ακόμη απαντηθεί.  

Και θα πρέπει με κάποιο τρόπο να αντιμετωπιστεί, καθώς το αμερικανικό LNG συνεχίζει να παραμένει ακριβότερο του αερίου αγωγού, ειδικά όταν η Ελλάδα εισήγαγε στο εννεάμηνο του 2025, μέσω της πύλης εισόδου του Σιδηροκάστρου, όγκους 25,46 TWh, (ίσους με το 45% των συνολικών εισαγωγών της χώρας) στη πλειοψηφία τους ρωσικούς.

Τα παζάρια και οι θέσεις της Γαλλίας και της Ισπανίας

Τόσο πάντως η σημερινή σύνοδος των υπουργών Ενέργειας, όσο και οι διεργασίες το τελευταίο διάστημα στο Ευρωκοινοβούλιο συμβαίνουν ενώ εντείνονται από την αμερικανική πλευρά οι πιέσεις προς τους Ευρωπαίους να επισπευσθούν οι ημερομηνίες για τη πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και στο φόντο της συμφωνίας ΕΕ- ΗΠΑ για τους δασμούς, η οποία περιελάμβανε και τη δέσμευση για ετήσιες αγορές 250 δισ. δολ αερίου, πετρελαίου και πυρηνικής τεχνολογίας από τις ΗΠΑ (750 δισ. στη τριετία).

Η σημερινή συνεδρίαση θα δείξει το πόσο κοντά βρίσκονται οι «27» σε μια οριστική συμφωνία, καθώς μέχρι πρότινος, η Γαλλία και η Ισπανία, δύο από τις μεγαλύτερες χώρες εισαγωγής ρωσικού LNG εξέφραζαν σοβαρές ενστάσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται ο «έλεγχος εκ των προτέρων» (ex ante authorisation) της πηγής προέλευσης του αερίου, ζητώντας αυτό να γίνεται εκ των υστέρων, αφού δηλαδή το καύσιμο μπει σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η συναίνεση της Γαλλίας και της Ισπανίας είναι απαραίτητη για την επίτευξη της ειδικής απαιτούμενης πλειοψηφίας που απαιτείται προκειμένου να υπερψηφιστεί το σχέδιο της Κομισιόν και να ξεπεραστεί το εμπόδιο της Σλοβακίας και της Ουγγαρίας, που δεν προτίθενται να το ψηφίσουν.

Η Γαλλία είναι σήμερα ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικού LNG με 4,8 εκατ. τόνους, ακολουθούμενη από το Βέλγιο με 3 εκατ. τόνους και την Ισπανία με 2,1 εκατ, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων και συλλογής στοιχείων Kpler.

Ταυτόχρονα, με τις βασικές προβλέψεις του «οδικού χάρτη» για τη πλήρη απαγόρευση του ρωσικού αερίου, υπάρχουν και άλλες πτυχές που μένει να φανεί κατά πόσο θα συμπεριληφθούν στη τελική συμφωνία. Μια απ’ αυτές αφορά τη πρόταση της Ευρωβουλής για απαγόρευση από τη 1η Ιανουαρίου 2026 της προσωρινής αποθήκευσης ρωσικού αερίου σε εγκαταστάσεις της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι φορείς εκμετάλλευσης των αποθηκών θα πρέπει να παρέχουν στις τελωνειακές αρχές αυστηρότερα και πιο λεπτομερή στοιχεία για τη χώρα παραγωγής του αερίου πριν από την εισαγωγή ή την αποθήκευση.

Έτερο θέμα, που δεν είναι σαφές κατά πόσο θα συζητηθεί σήμερα, αφορά την επίσης πρόταση της Ευρωβουλής για απαγόρευση από το 2026 και όλων των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών του (βενζίνες, πετρέλαιο κίνησης κλπ) που απαιτούν προηγούμενη τελωνειακή άδεια και επαλήθευση της χώρας παραγωγής. Αν και συνεχίζει να υφίσταται εμπάργκο πετρελαίου κατά της Ρωσίας από τον Δεκέμβριο του 2022, αυτό ισχύει μόνο για τις αποστολές με πλοία, όχι για τις μεταφορές μέσω αγωγών.