Από τη Διακήρυξη της Βαρκελώνης στο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο – Η νέα στρατηγική για ενέργεια, απασχόληση και ασφάλεια

Σε τρεις πυλώνες -ενέργεια, απασχόληση και ασφάλεια- θα βασιστεί το νέο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο, το οποίο στοχεύει να ενισχύσει τη συνεργασία και τους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ των ακτών της Μεσογείου και πέραν αυτής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος καθόρισαν μια νέα φιλόδοξη στρατηγική για την ενίσχυση των σχέσεων της ΕΕ με τους εταίρους της στη Νότια Μεσόγειο. 

Βασιζόμενοι στους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς, το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο θα επικεντρωθεί σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, και αναμένεται να συμβάλει στην οικοδόμηση ενός Κοινού Μεσογειακού Χώρου που θα είναι συνδεδεμένος, ευημερών, ανθεκτικός και ασφαλής.

Οι βασικές αρχές του Συμφώνου

Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση, το Σύμφωνο βασίζεται στις αρχές της συνιδιοκτησίας, της συνδημιουργίας και της κοινής ευθύνης . Υιοθετεί μια πρακτική προσέγγιση, επικεντρωμένη σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που θα προσφέρουν προστιθέμενη αξία στους ανθρώπους και τις οικονομίες σε όλες τις ακτές της Μεσογείου. 

Καθαρή ενέργεια και επενδύσεις

Στόχος είναι η δημιουργία αμοιβαίων οφελών - από την παραγωγή καθαρής ενέργειας έως την απελευθέρωση ιδιωτικών επενδύσεων. Αυτό θα επιτευχθεί με την κινητοποίηση περιφερειακών έργων που δημιουργούν ευκαιρίες τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τις επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους, τις γυναίκες και τις μικρές επιχειρήσεις.

Επιπλέον, το Σύμφωνο παρέχει επίσης την ευκαιρία για περαιτέρω προώθηση της συνεργασίας στους τομείς της ασφάλειας, της ετοιμότητας και της διαχείρισης της μετανάστευσης. Τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως η θαλάσσια ασφάλεια, η ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών και οι ξένες παρεμβάσεις, συγκαταλέγονται στις δράσεις που έχουν προσδιοριστεί για ισχυρότερη περιφερειακή συνεργασία για την ειρήνη και την ασφάλεια.

Οι τρεις πυλώνες

1. Άνθρωποι ως κινητήρια δύναμη για αλλαγή, διασυνδέσεις και καινοτομία – Αυτό περιλαμβάνει δράσεις που σχετίζονται με την προώθηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης, των δεξιοτήτων και των θέσεων εργασίας, την ενδυνάμωση των νέων και της κοινωνίας των πολιτών, την κινητικότητα, τον πολιτισμό, τον τουρισμό και τον αθλητισμό, με έντονη έμφαση στη νεολαία. Ένα Μεσογειακό Πανεπιστήμιο θα αποτελέσει ένα εμβληματικό έργο στο πλαίσιο αυτού του πυλώνα και θα συνδέσει φοιτητές από κάθε όχθη της Μεσογείου. Τα υπάρχοντα οικοσυστήματα τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης θα αναβαθμιστούν επίσης, ενώ στο πλαίσιο ενός μηχανισμού Κληρονομιάς, η ΕΕ θα προωθήσει την πολιτιστική κληρονομιά, θα υποστηρίξει τους καλλιτέχνες και θα αναβιώσει τον τουρισμό με βιώσιμο τρόπο.
2. Ισχυρότερες, πιο βιώσιμες και ολοκληρωμένες οικονομίες – Αυτό περιλαμβάνει δράσεις που σχετίζονται με τον εκσυγχρονισμό των εμπορικών και επενδυτικών σχέσεων, την ενίσχυση των ενεργειακών και καθαρών τεχνολογιών, την ανθεκτικότητα στο νερό, τη γαλάζια οικονομία και τη γεωργία, την ψηφιακή και μεταφορική συνδεσιμότητα, καθώς και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, μια Διαμεσογειακή πρωτοβουλία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τις Καθαρές Τεχνολογίες (T-MED) και το StartUp4Med θα συγκαταλέγονται στα εμβληματικά έργα αυτού του πυλώνα. Οι εταίροι θα εργαστούν επίσης για την ολοκλήρωση των αλυσίδων εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των τομέων της υγείας και της γεωργίας, καθώς και για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Μια αποτελεσματική, ασφαλής και αξιόπιστη διασύνδεση ψηφιακών υποδομών θα φέρει πιο κοντά τις οικονομίες και τους πολίτες, ενώ παράλληλα θα ενισχυθεί μια πιο βιώσιμη και αναγεννητική γαλάζια οικονομία της λεκάνης της Μεσογείου.
3. Ασφάλεια, ετοιμότητα και διαχείριση της μετανάστευσης – Αυτό περιλαμβάνει δράσεις για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων ασφαλείας, την αύξηση της περιφερειακής ετοιμότητας και τη συνεργασία για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στη μετανάστευση. Οι πρωτοβουλίες προτεραιότητας θα περιλαμβάνουν την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα σε καταστροφές στη Μεσόγειο. Θα προωθηθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείριση της μετανάστευσης, καθώς και μια κοινή προσέγγιση για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων και την ασφάλεια, η οποία θα περιλαμβάνει επιχειρησιακές συνεργασίες για την καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών. Θα δημιουργηθεί ένα περιφερειακό φόρουμ για την ΕΕ και τις χώρες της Νότιας Μεσογείου για την ειρήνη και την ασφάλεια.

Ανοικτό σε συνεργασίες

Το Σύμφωνο είναι επίσης ανοιχτό σε συνεργασία με εταίρους πέρα ​​από τη Νότια Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένων των χωρών του Κόλπου, της Υποσαχάριας Αφρικής, των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και της Τουρκίας. Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, και της περιοχής του Κόλπου, αποτελεί βασικό στόχο του Συμφώνου.

Τι ακολουθεί

Το Σύμφωνο προτείνεται για πολιτική έγκριση από την ΕΕ και τους εταίρους της νότιας Μεσογείου τον Νοέμβριο του 2025, με την ευκαιρία της 30ής επετείου της διαδικασίας της Βαρκελώνης.

Οι πρωτοβουλίες που προτείνονται στο πλαίσιο του Συμφώνου θα μεταφερθούν σε ένα ειδικό Σχέδιο Δράσης, το οποίο θα καθορίζει τις συμμετέχουσες χώρες και τα ενδιαφερόμενα μέρη για κάθε πρωτοβουλία. Το αρχικό Σχέδιο Δράσης έχει προγραμματιστεί για το πρώτο τρίμηνο του 2026. Το Σχέδιο Δράσης θα είναι ένα ζωντανό έγγραφο στο οποίο θα μπορούν να προστεθούν νέες πρωτοβουλίες με την πάροδο του χρόνου. Οι περιφερειακές οργανώσεις, η κοινωνία των πολιτών και οι οργανώσεις νέων θα κληθούν να υποστηρίξουν την εφαρμογή του, ενώ τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα ενημερώνονται τακτικά για την εφαρμογή του.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Όπως τονίζει η σχετική ανακοίνωση, το Σύμφωνο είναι το αποτέλεσμα μιας εκτεταμένης και χωρίς αποκλεισμούς διαδικασίας διαβούλευσης στην οποία συμμετείχε ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των εταίρων της νότιας Μεσογείου, των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των γειτονικών χωρών στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών, του ιδιωτικού τομέα, του ακαδημαϊκού χώρου, των ομάδων προβληματισμού και των πολιτιστικών και οικονομικών οργανισμών.

Η Διακήρυξη της Βαρκελώνης

Το 1995, μετά την υπογραφή της Διακήρυξης της Βαρκελώνης , ξεκίνησε η Διαδικασία της Βαρκελώνης για πολυμερή συνεργασία με τη Μεσόγειο. Το 2021, η Ατζέντα για τη Μεσόγειο ενίσχυσε περαιτέρω τη συνεργασία σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως η ανθρώπινη ανάπτυξη, η διακυβέρνηση, η ανθεκτικότητα, η δράση για το κλίμα και η οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς. Το σχετικό Οικονομικό και Επενδυτικό Σχέδιο παρείχε ένα σημείο εκκίνησης για το πώς η ΕΕ μπορεί να προτείνει και να δώσει συνέχεια σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Το σημερινό Σύμφωνο στοχεύει στη συνέχιση του έργου που έχει επιτελεστεί με πιο συντονισμένο και συστηματικό τρόπο, δημιουργώντας συνδέσμους με το συνολικό πλαίσιο πολιτικής με ισχυρότερη διακυβέρνηση, συγκεκριμένες δράσεις και συνυπευθυνότητα.