Η Κατανομή είναι η καρδιά της ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήματος

Με την αύξηση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) να προσεγγίζει ή και να δύναται να υπερβαίνει ακόμη και το 100% της ζήτησης σε ολοένα και αυξανόμενο αριθμό χρονομονάδων του πραγματικού χρόνου, μια σειρά από διαδικασίες που κατά τα άλλα έτρεχαν για χρόνια «πίσω από τις κάμερες», έρχονται τώρα στο φως της δημοσιότητας, αφού μέσω των περικοπών της ανανεώσιμης υπερδυναμικότητας μεταβάλλονται πλέον καίρια τα business plans χιλιάδων επενδύσεων.  Ευτυχώς, ας μας επιτραπεί να χρησιμοποιήσουμε στην κατά τα άλλα αρνητική εξέλιξη των περικοπών την αισιόδοξη αυτή λέξη, το νομοθετικό πλαίσιο είναι Ευρωπαϊκό, ισχύει και λειτουργεί από χρόνια, δεν έχουμε δυνατότητα για εγχώριες αλχημείες, άγνοια Νόμου δεν νοείται για κανέναν και εν πάση περιπτώσει η αδήριτη πραγματικότητα της καθημερινής λειτουργίας του συστήματος από τον ΑΔΜΗΕ μακριά από τον κίνδυνο ενός black-out που πάντα καιροφυλακτεί δεν αφήνει περιθώρια για αδιέξοδους αναστοχασμούς.  

Σύμφωνα λοιπόν με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 943/2019 την καθημερινή διαδικασία της Κατανομής την διενεργεί αποκλειστικά ο διαχειριστής του συστήματος (ο ΑΔΜΗΕ εν προκειμένω στην περίπτωση μας) δίνοντας μεν προτεραιότητα στην ένταξη των ΑΠΕ, στο βαθμό όμως που το επιτρέπει η ασφαλής λειτουργία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή εντάσσοντας στο πρόγραμμα και τις ελάχιστες απαραίτητες συμβατικές μονάδες.   Επιπλέον η Κατανομή είναι μια διαδικασία που η ένταξη των μονάδων παραγωγής λαμβάνει χώρα με κριτήρια διαφορετικά από την οικονομική σειρά κατάταξης των προσφορών τους, όπως αυτή έλαβε χώρα στα προγράμματα αγοράς του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ) που προηγήθηκαν. 

Στις συνθήκες ανανεώσιμης υπερδυναμικότητας που για τα καλά πλέον διανύουμε, βλέπουμε ολοένα και συχνότερα και με αιχμή του προβλήματος τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες, τα προγράμματα αγοράς όπως προκύπτουν από το ΕΧΕ να δίνουν ολοένα και συχνότερα μη ευσταθείς λύσεις κυρίως κατά τις μεσημεριανές χρονομονάδες, με την πράσινη διείσδυση να τείνει να καταλάβει ποσοστά διείσδυσης ακόμα και άνω του 90% και παρά την ηλεκτροπαραγωγική ισχύ ΑΠΕ που μένει εκτός από τα προγράμματα αυτά.  Όσοι ασχολούμαστε με τα ενεργειακά ήδη γνωρίζαμε ότι τέτοια ποσοστά στοχαστικής ανανεώσιμης διείσδυσης και χωρίς επαρκείς υποδομές αποθήκευσης δεν διασφαλίζουν στον πραγματικό χρόνο την ευστάθεια του συστήματος, γι’ αυτό και στο πρόγραμμα Κατανομής που διενεργεί καθημερινά ο ΑΔΜΗΕ μέσω των ΔΕΠ (Διαδικασιών Ενοποιημένου Προγραμματισμού) οι θερμικές μονάδες έχουν ουσιαστικότερη συμμετοχή και οι ΑΠΕ κατοπτρικά μικρότερη συγκριτικά με το πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ για την ίδια μέρα.  Εξ’ ου και το δραματικά σε κάποιες μέρες/ώρες πολύ μεγαλύτερο πλεόνασμα ενέργειας που προκύπτει στην ΔΕΠ σε σχέση με το πρόγραμμα αγοράς, όπως φαίνεται ενδεικτικά στο παρακάτω διάγραμμα για τις μεσημεριανές ώρες της 29 Απριλίου 2025 (πλεόνασμα αγοράς από το ΕΧΕ στα ~2,000 MW με πλεόνασμα ΔΕΠ από ΑΔΜΗΕ στα ~6,000 MW). 
 

Υπό το φως αυτό ο διαχειριστής του συστήματος (ΑΔΜΗΕ και κατ’ επέκταση ο βραχίονας του ΔΕΔΔΗΕ) διενεργούν τις απαιτούμενες περικοπές σύμφωνα με το πρόγραμμα Κατανομής, δηλαδή την πλέον πρόσφατη ΔΕΠ, και μάλιστα -προς ώρας- από μηδενική βάση, αφού οι ΦοΣΕ δεν έχουν στείλει προηγουμένως στα set-point των διαχειριζόμενων πελατών τους ούτε καν το πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ.  Και μπορεί μέχρι πριν λίγο οι ΦοΣΕ πράγματι να μην είχαν τέτοια δυνατότητα στα πάρκα της ΜΤ με ισχύ άνω των 400 kW που διαχειρίζονται στις αγορές, σε συνέχεια όμως της εγκατάστασης του σχετικού εξοπλισμού τηλεδιαχείρισης από τους παραγωγούς, η συνθήκη αυτή εκλείπει.  Οπότε, οι ΦοΣΕ οφείλουν πλέον να στέλνουν στα set-point τα προγράμματα αγοράς, ήτοι να μην αφήνουν μονάδες που διαχειρίζονται και που δεν εντάχθηκε στην αγορά η παραγωγή τους να εγχέουν ενέργεια.  Οι ΑΔΜΗΕ-ΔΕΔΔΗΕ κατόπιν, επίσης μέσω των συστημάτων τηλεδιαχείρισης set-point, θα συνεχίσουν να διασφαλίζουν με επιπρόσθετες παρεμβάσεις την υλοποίηση του προγράμματος Κατανομής (ΔΕΠ), που είναι το μόνο που διασφαλίζει την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος καθώς και της όποιας ανάγκης ανακατανομής περαιτέρω προκύψει σε περιπτώσεις μεταβολών στον πραγματικό χρόνο που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν στην Κατανομή. 

Το black-out της Ιβηρικής ήρθε να επιβεβαιώσει τα αυτονόητα. Και ναι, μπορεί οι ΑΠΕ να μην έφταιξαν ευθέως για το black-out, ο κατακερματισμός όπως της παραγωγής σε χιλιάδες συστήματα χωρίς αδράνεια δεν βοήθησε καθόλου για την αποσόβηση του.   Αυτά για τους επαΐοντες ήταν μεν γνωστά, η δικτατορία ωστόσο της επενδυτικής φρενίτιδας, των lobbies πώλησης εξοπλισμού, μαζί και ο πολιτικός λαϊκισμός του να μετατρέψουμε τους καταναλωτές μαζικά σε αυτοπαραγωγούς επιχειρώντας να χωρέσουμε στην ζήτηση πολλαπλάσια παραγωγή η οποία εν τέλει μαζικά περικόπτεται, οδήγησαν τα πράγματα σε επικίνδυνες ατραπούς.  Οι στρατηγικές προσφορών του «μηδέν κόμμα κάτι» από τους ΦοΣΕ στην χονδρική για την διατήρηση μιας επίπλαστης ομαλότητας πληρωμής των Τιμών Αναφοράς στα έργα με ΣΕΔΠ που αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία, επιχείρησαν μάταια να ξορκίσουν από την Ελλάδα τις αρνητικές χονδρεμπορικές τιμές που κατά τα άλλα σαρώνουν από χρόνια την Ευρώπη και δίνουν το στίγμα της υπερβολής.   

Εν πάση περιπτώσει υπό το φάσμα της υπερδυναμικότητας, των συστηματικά εισαγόμενων από την Βουλγαρία αρνητικών τιμών, καθώς και της επαναφοράς των αρνητικών προσφορών στην Αγορά Εξισορρόπησης, τα έργα καθετοποιημένων από μη παικτών νομοτελειακά θα διαχωριστούν σε χωριστά χαρτοφυλάκια στους ΦοΣΕ. Δεν φανταζόμαστε οι καθετοποιημένοι όμιλοι που είναι οικονομικά αδιάφοροι στις χονδρεμπορικές τιμές, καθώς εν τέλει αντλούν τα έσοδα τους από την πολύ ακριβότερη λιανική, να συνεχίσουν να «μοιράζονται» τις περικοπές με τους μη καθετοποιημένους που δεν έχουν προτεραιότητα κατανομής.  Κατά ένα παράδοξο έτσι τρόπο οι αντιδημοφιλείς περικοπές, που θα αυξηθούν στους μη καθετοποιημένους με συμβάσεις ΣΕΔΠ λόγω των εντολών μη αρνητικής τιμής που οι ίδιοι θα δίνουν στους ΦοΣΕ, θα καταστούν μια ιδιότυπη «σωτηρία» από σκέτη «κατάρα».  Τούτο, τουλάχιστον για όσους δεν είναι εκτεθειμένοι σε δανεισμό ή άλλα έξοδα, οπότε η αναμενόμενη μείωση των εσόδων τους δεν θα εξαϋλώσει τις επενδύσεις τους.  

Μπροστά στη γλαφυρή νέα πραγματικότητα ευελπιστούμε ο ΑΔΜΗΕ να απέχει από την έκδοση νέων προσφορών σύνδεσης πάνω από τα όρια των γραμμών υψηλής τάσης (ΥΤ) -το γνωστό overbooking. Στις υπό διαβούλευση κατευθυντήριες γραμμές που εσχάτως δημοσίευσε, επισημαίνει πως περιπτώσεις τοπικών συμφορήσεων σταθμών ΑΠΕ, ΣΗΘΥΑ, Αποθήκευσης ή ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ με Αποθήκευση που υπόκεινται σε εκ προοιμίου γνωστούς περιορισμούς έγχυσης ένεκα του ότι υπάγονται σε ζώνη overbooking μιας γραμμής που συνδέονται, οφείλουν να αποτυπώνονται στο πρόγραμμα αγοράς τους και να μην υπάρχει αποζημίωση.  Με άλλα λόγια, περιορισμοί έγχυσης που είναι εκ προοιμίου γνωστοί λόγω τοπικής συμφόρησης ένεκα έκδοσης ΟΠΣ πάνω από τα όρια μιας γραμμής που συνδέονται, δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρίζονται ως «ανακατανομή», να διεκδικούν αποζημίωση και να εκτοπίζουν στο πλαίσιο μιας επίπλαστης «ανακατανομής» όσους σταθμούς νομίμως έχουν κατασκευαστεί και λειτουργούν εντός των ορίων της γραμμής τους.  Επιπλέον οι μονάδες εντός της ζώνης του overbooking οφείλουν ήδη από το πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ να συμμετέχουν με την εκ προοιμίου γνωστή περιορισμένη ισχύ τους λόγω της τοπικής συμφόρησης.  Στην περίπτωση μάλιστα που δεν το πράττουν, δηλαδή να περιορίζουν στο πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ τη συμμετοχής τους μέχρι το όριο της τοπικής συμφόρησης που τους δόθηκε στο πλαίσιο λειτουργίας των ελαστικών συμβάσεων σύνδεσης που φέρουν, πρέπει να επιβάλλονται αυστηρότατες χρεώσεις μη συμμόρφωσης. 

____________

Ο κ. Στέλιος Λουμάκης είναι Πρόεδρος του ΣΠΕΦ.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2025 που ετοιμάζει για 14^η χρονιά η ομάδα του energypress και θα κυκλοφορήσει τον Ιούνιο.