Ευρωπαϊκό Έτος Δεξιοτήτων – Συνεργασία για την Ανάπτυξη Ψηφιακών Δεξιοτήτων στον Τομέα της Ενέργειας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακήρυξε επίσημα το 2023 ως Ευρωπαϊκό έτος δεξιοτήτων (upskilling and reskilling). Στα πλαίσια αυτά δημιουργήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου η Μεγάλης Κλίμακας Συνεργασία για Ψηφιακές Δεξιότητες (Large-scale Skills Partnership (LSP)) στα πλαίσια της πρωτοβουλίας EU Pact for Skills, για να υποστηρίξει την ανάπτυξη των ψηφιακών δεξιοτήτων στον Ενεργειακό Τομέα στην Ευρώπη.

Η LSP για τον ενεργειακό τομέα είναι η 20^η μεγάλης κλίμακας συνεργασία στα πλαίσια της πρωτοβουλίας που σκοπεύει να δημιουργήσει κίνητρα για συγκεκριμένες δράσεις για την εκμάθηση νέων δεξιοτήτων (upskilling and reskilling) σε κύρια οικοσυστήματα της βιομηχανίας. Βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου EDDIE, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του προγράμματος ERASMUS+ και αποσκοπεί στη συνεργασία της βιομηχανίας και εκπαιδευτικών οργανισμών για τη δημιουργία, εφαρμογή και διάδοση ειδικευμένων προγραμμάτων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος. Στη δημιουργία της LSP πρωτοστατούν πολύ σημαντικά Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, όπως το Comillas της Ισπανίας, το Aachen από τη Γερμανία, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, και άλλα, καθώς και μεγάλοι Οργανισμοί, όπως ο ENTSO-e, o EDSO και η EU-DSO, κλπ.

Η ψηφιοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή ενεργειακή μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικού άνθρακα, καθώς μπορεί να βελτιώσει την απόδοση πολλών λειτουργιών του ενεργειακού συστήματος και να μειώσει το κόστος της ανάπτυξης και λειτουργίας του. Η συλλογή, οργάνωση και εκμετάλλευση δεδομένων προσφέρει τη δυνατότητα εξισορρόπησης της παραγωγής και της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας σε τοπικό επίπεδο, διευκολύνοντας έτσι την ενσωμάτωση αποκεντρωμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και βελτιστοποιώντας τη χρήση τους. Η ψηφιοποίηση είναι καίριας σημασίας για την παροχή ευελιξίας για τον εξηλεκτρισμό και το σταθερό εφοδιασμό των ενεργοβόρων  βιομηχανιών και των μεταφορών. Ψηφιακές λύσεις μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ολοκλήρωση της αγοράς και να ενδυναμώσουν τον ρόλο των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση και την ενεργειακή δικαιοσύνη. Σύμφωνα όμως με τα αποτελέσματα του Δείκτη Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας 2022 (Digital Economy and Society Index) το ένα  τρίτο των ατόμων που απασχολούνται στην Ευρώπη, στερείται βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων. Επιπλέον, πάνω από το 75 % των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ δηλώνουν ότι είναι δύσκολο να βρεθεί προσωπικό με τις απαιτούμενες δεξιότητες. 

Στη συνέχεια, παρατίθενται συνοπτικά κάποια αποτελέσματα του έργου EDDIE, το οποίο διερεύνησε τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο ενεργειακός κλάδος όσον αφορά την ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος και τις δεξιότητες που απαιτούνται στη νέα ψηφιακή εποχή μέσω ειδικών ερωτηματολογίων. Τα ερωτηματολόγια διανεμήθηκαν σε σημαντικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον Ευρωπαϊκό χώρο και περιλαμβάνουν εταιρείες ενέργειας, διαχειριστές μεταφοράς και διανομής δικτύων, προμηθευτές, παρόχους υπηρεσιών, κλπ. διαφόρων τύπων, μεγέθους, γεωγραφικής θέσης, κλπ.  Στην έρευνα απάντησαν 57 ενδιαφερόμενα μέρη που εφαρμόζουν λύσεις βέλτιστων πρακτικών και αντιπροσωπεύουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της ενέργειας. 

Όπως επισημάνθηκε από τους περισσότερους συμμετέχοντες η έλλειψη επαρκών δεξιοτήτων στο προσωπικό, θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα. Οι περισσότερες εταιρείες παρέχουν εκπαίδευση στους υπαλλήλους τους στην ψηφιακή και πράσινη μετάβαση με προτίμηση στην ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση. Η ψηφιοποίηση θεωρείται γενικά βασικός παράγοντας για την υιοθέτηση νέων και πράσινων τεχνολογιών με σημαντική προστιθέμενη αξία τη μείωση του κόστους. Η ψηφιοποίηση υιοθετείται όλο και περισσότερο στον τομέα της ενέργειας, καθώς η πλειονότητα των οργανισμών χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία και τεχνολογίες στην καθημερινή τους εργασία. Οι προκλήσεις δεν διαφοροποιούνται ιδιαίτερα μεταξύ των διαφόρων φορέων ενέργειας (ηλεκτρισμός, φυσικό αέριο, πετρέλαιο, κλπ.), όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα της ανάλυσης στο γράφημα 1. Ως οι πλέον σημαντικές τεχνικές προκλήσεις θεωρούνται η ενσωμάτωση της νέας τεχνολογίας, η διαχείριση δεδομένων και τα ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας. 

Εστιάζοντας ιδιαίτερα στο θέμα των ψηφιακών δεξιοτήτων, οι ακόλουθες τεχνολογίες αποτελούν ψηφιακούς καταλύτες για την ανάπτυξη διαφόρων τομέων, καθώς και τον περιβαλλοντικό αντίκτυπό τους 

• Διαδίκτυο των πραγμάτων (IoT) 
• Υπολογιστικές τεχνολογίες νέφους
• Ανάλυση μεγάλων δεδομένων
• Τεχνητή Νοημοσύνη (AI)
• Αυτοματισμός
• Επαυξημένη Πραγματικότητα/Εικονική Πραγματικότητα (AR/VR) 
• Block Chain 
• Ρομποτική 
• Τρισδιάστατη (3D) εκτύπωση
• Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο
• Χωρική επεξεργασία δεδομένων

Από αυτές, η «ασφάλεια στον κυβερνοχώρο» θεωρείται ότι έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τη δημιουργία ενός βιώσιμου ενεργειακού τομέα και την εμπέδωση της εμπιστοσύνης μεταξύ εταιρειών και μεταξύ εταιρειών και καταναλωτών. Επιπλέον, απαιτείται εκπαίδευση σε πράσινες τεχνολογίες και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, οι οποίες έχουν συνδυασθεί με έξυπνες τεχνολογίες ώστε να επιτευχθούν οι μελλοντικοί στόχοι της οικονομίας χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της εξάλειψης των δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Τεχνολογίες που αφορούν την ενεργειακή απόδοση, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ανακύκλωση, την αυξημένη φροντίδα για την υγεία και ασφάλεια, κ.λπ. αποτελούν θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της εποχής. Η βιομηχανία ανέφερε επίσης ως πολύ σημαντικές ικανότητες την προσαρμοστικότητα και εύκολη εκμάθηση νέων, καινοτόμων τεχνολογιών, την κριτική σκέψη και την ικανότητα γρήγορης ανάλυσης δεδομένων. Η ανάπτυξη αυτών των ικανοτήτων απαιτεί την δημιουργία ενός ισχυρού υποβάθρου στις βασικές επιστήμες (π.χ. Φυσική, Μαθηματικά).

Η ανταπόκριση της εκπαιδευτικής κοινότητας για την ανάπτυξη θεωρητικών και πρακτικών δεξιοτήτων εφαρμόσιμων στο περιβάλλον της ενεργειακής μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού της ενέργειας έχει προφανώς εξαιρετική σημασία για την επιτυχία αυτής της μετάβασης και γενικότερα για την βιομηχανία και την οικονομία. Σε πολλά Ελληνικά, όπως και σε Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, τομείς όπως τα έξυπνα δίκτυα, οι τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, καινοτόμες μέθοδοι προσομοίωσης και ανάλυσης (μηχανική μάθηση, τεχνητή νοημοσύνη, ανάλυση μαζικών δεδομένων) εμφανίζονται όλο και περισσότερο στα ακαδημαϊκά, προπτυχιακά και κυρίως μεταπτυχιακά τους προγράμματα.

https://energy.ec.europa.eu/news/commission-promotes-strategic-partnership-skills-advance-digitalisation-energy-system-2023-12-14_en

* Ο Νίκος Χατζηαργυρίου είναι Ομότιμος Καθηγητής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχ. & Μηχ. Υπολογιστών ΕΜΠ