Παναγιώτης Ζεντέλης: Ενδεδειγμένες αλλαγές στην πολιτική των ΑΠΕ

Στο ΕΜΠ τα τελευταία πολλά χρόνια έχουν εξετασθεί θέματα διαχείρισης ,αξιοποίησης και ανάπτυξης του χώρου μεταξύ των οποίων και των Φυσικών Διαθεσίμων της χώρας.

Η θεώρηση των ΑΠΕ ως Φυσικών Διαθεσίμων λύνει τα υπάρχοντα προβλήματα και ενισχύει την επιζητούμενη Ανάπτυξη στον τομέα της ενέργειας,η οποία θεωρείται ένας από τους τρεις βασικούς πυλώνες που πρέπει να βασισθεί η ελληνική οικονομία.
Κύριος στόχος είναι η εξέταση μιας άλλης οπτικής ,που οδηγεί σε βελτιστοποίηση της ασκούμενης για την ενέργεια πολιτικής.

ΦΥΣΙΚΑ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ

Η έννοια των Φυσικών Διαθεσίμω (ΦΔ) μιας χώρας περιλαμβάνει τους υπάρχοντες φυσικούς πόρους ή τα  αποθέματα ή τα πρωτογενή στοιχεία,τα οποία βρίσκονται στον υποκείμενο,επικείμενο ή υπερκείμενο της φυσικής γιήνης επιφάνειας χώρο εθνικής κυριαρχίας και τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν και ως εκ τούτου αποτελούν μέρος του εθνικού πλούτου.

Η γεωγραφική κατανομή των ΦΔ (ουράνιο,χρυσός,βωξίτης,λιγνίτης,κλπ) δημιουργεί ένα διαφορετικό συνδυασμό ΦΔ για κάθε χώρα.

Η αξιοποίηση των ΦΔ κάθε χώρας πρέπει να γίνεται με κανόνες,σεβασμό στο περιβάλλον,ηθική,κοινωνική δικαιοσύνη,διαφανείς διαδικασίες και με βάση το εθνικό συμφέρον.

Τα ΦΔ ,ως μέρος του εθνικού πλούτου,έχουν αξία ,η οποία εκφράζεται σε τιμή,η οποία υπακούει στους κανόνες ανταγωνισμού.Ετσι έχουμε μία διαμορφούμενη τιμή του πρωτογενούς πόρου ή του αποθέματος ή του πρωτογενούς στοιχείου.

ΟΙ ΑΠΕ ΩΣ ΦΔ

Στα ΦΔ περιλαμβάνεται και η ενέργεια.Οι ΑΠΕ παράγουν εξ ορισμού ενέργεια και άρα είναι ΦΔ και μάλιστα ανανεώσιμα.Αυτό αποτελεί και την κεντρική ιδέα της παρούσας αναφοράς.Πράγματι,οι ΑΠΕ (ήλιος,άνεμος,ύδατα κλπ) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή ενέργειας.Στην περίπτωση τέτοιας χρήσης οι ΑΠΕ της χώρας παράγουν  ενέργεια κατ' ισοδύναμο τρόπο με άλλες χώρες ,που  διαθέτουν κοιτάσματα πετρελαίου,φυσικού αερίου κλπ.

Οι ΑΠΕ ως ΦΔ έχουν αξία και άρα τιμή, την οποία επιβαρύνονται οι χρήστες.Αυτό σημαίνει  ότι όποιος χρησιμοποιεί τις ΑΠΕ για παραγωγή ενέργειας  πρέπει να επιβαρύνεται με την κατάλληλη τιμή για τη χρήση του συγκεκριμένου ΦΔ.

Δύο περιπτώσεις χρήσης των ΑΠΕ ,ως ΦΔ,είναι χρήσιμο να διακρίνουμε:

-η πρώτη αναφέρεται στη χρήση των ΑΠΕ,των οποίων η παραγόμενη ενέργεια προορίζεται για την κάλυψη των εσωτερικών αναγκών .
-η δεύτερη αναφέρεται στη χρήση των ΑΠΕ,των οποίων η παραγόμενη ενέργεια προορίζεται για εξαγωγή.

Η  θεώρηση των ΑΠΕ ως ΦΔ μπορεί και πρέπει να υιοθετηθεί και σε επίπεδο ΕΕ .Αυτό θα έχει ως συνέπεια :

-την ορθολογική ανάπτυξη και κατανομή των ΑΠΕ στα κράτη μέλη.
-την καλύτερη οικονομική διαχείριση των ΑΠΕ στα κράτη μέλη.
-την ενίσχυση της βιωσιμότητα των βιομηχανιών της ΕΕ ,που παράγουν τα αναγκαία για τις ΑΠΕ προϊόντα.

ΘΕΤΙΚΕΣ  ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ  ΤΩΝ ΑΠΕ ΩΣ ΦΔ

Η θεώρηση των ΑΠΕ ως ΦΔ δημιουργεί σημαντικά πλεονεκτήματα ,όπως είναι:

-η διατήρηση της αναγκαίας για τη χώρα ανάπτυξης.
-η δημιουργία νέων δεδομένων για τον επανασχεδιασμό των στρατηγικών στόχων της χώρας.

Ως ειδικότερα πλεονεκτήματα αναφέρονται:

-η οικονομική ενίσχυση της χώρας από την εξισορρόπηση της χρήσης των εναλλακτικών μορφών παραγωγής ενέργειας.
-η ελαχιστοποίηση της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος.
-η ενίσχυση της αξιοπιστίας και επενδυτικής πίστης.
-η διασπορά των έργων με τη συμμετοχή μικρών,μεσαίων και μεγάλων επενδυτών.
-η ισορροπία κινήτρων στην κατανομή ενέργειας για το εσωτερικό ή το εξωτερικό.
-η επιτάχυνση της ανάπτυξης της χώρας στον τομέα των ΑΠΕ.
-η αύξηση των εσόδων και το καλύτερο οικονομικό ισοζύγιο.το οποία θα βελτιώνεται με την αύξηση των έργων .
-η δυνατότητα υλοποίησης μεγάλων,εφικτών και ελκυστικών επενδύσεων σε ΑΠΕ για εξαγώγιμη ενέργεια και εξ αυτού βελτίωση του ισοζυγίου των ΑΠΕ.

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ  ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΜΙΚΡΩΝ ΕΡΓΩΝ

Τα έργα των φωτοβολταϊκών πάρκων ,τα οποία σήμερα στοχοποιούνται, ,σε  αντίθεση με τα άλλα,μπορούμε να πούμε ότι είναι "έργα λαϊκής βάσης" και αυτό δημιουργεί μία θετική κοινωνική διάσταση.

Στα έργα αυτά,όπως σε έργα άλλων ΑΠΕ,παρά την κρίση γίνονται επενδύσεις.

Όμως οι θετικες αυτες δυνατότητες περιορίζονται από την απαγόρευση μεταβίβασης των μικρών έργων που έχουν μόνο αδειοδοτηθεί.

Το προκύπτουν ερώτημα είναι:γιατί ένας που έχει ένα τέτοιο έργο πχ 100KW (πχ αγρότης) ή μεγαλύτερο είναι κακό να αποκτήσει οικονομικό όφελος πουλώντας τη δυνατότητα επένδυσης (με φορολογικό όφελος για το κράτος) σε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο,όταν αυτό:

-επιτρέπεται για έργα μεγαλύτερα από 1MW ;
-έτσι κι αλλιώς γίνεται στην πράξη;

ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΌΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΑΠΕ ΣΗΜΕΡΑ

Οι  ΑΠΕ ,με το υφιστάμενο καθεστώς ,αντιμετωπίζουν οικονομικό πρόβλημα στο ισοζύγιο πληρωμών,επειδή έσοδα<έξοδα,για λόγους, οι οποίοι για οικονομία παραλείπονται.Το πρόβλημα του ισοζυγίου θα επιτείνεται,καθώς νέα έργα θα μπαίνουν στο σύστημα.Δημιουργείται έτσι ένα σπιράλ καθόδου.

Το ισοδύναμο οικονομικό ερώτημα για τη λύση του προβλήματος είναι όμοιο με το γενικότερο ερώτημα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της χώρας:περικοπές ή ανάπτυξη;

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι οι άμεσες ή έμμεσες αναδρομικές μειώσεις των εγγυημένων τιμών των συνδεδεμένων ή αδειοδοτηθέντων έργων,οδηγεί σε απανάπτυξη,σε μεγάλες μειώσεις των πρωτογενών και δευτερογενών εσόδων του κράτους κλπ.

Είναι προφανές ότι για την αντιμετώπιση του προβλήματος του ισοζυγίου πληρωμών των ΑΠΕ υπάρχουν δύο λύσεις:

- η πρώτη συνεπάγεται μείωση των εξόδων,η οποία συνεπάγεται άμεση ή έμμεση μείωση των εγγυημένων τιμών (!).Η   επιλογή αυτή ,δεν αποτελεί μόνιμη λύση,επειδή σε λίγο θα πρέπει να εξευρεθούν προσθέτοι πόροι για κάλυψη των νέων αναγκών κοκ.
- η δεύτερη συνεπάγεται αύξηση των εσόδων δια της θεώρησης των ΑΠΕ ως ΦΔ.Η επιλογή αυτή ,είναι ορθολογική και δίδει μόνιμη λύση στο πρόβλημα  ,με βελτιούμενο ισοζύγιο με την υλοποίηση νέων επενδύσεων.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΛΥΣΗ: ΑΥΞΗΣΗ  ΕΣΟΔΩΝ

Ειδικότερα η αύξηση των εσόδων για μόνιμη επίλυση του προβλήματος του ισοζυγίου μπορεί να προέλθει κυρίως:

-απο  έσοδα που θα προέλθουν από θεσμοθέτηση τέλους για τη χρήση των ΑΠΕ,είτε η ενέργεια προορίζεται για το εσωτερικό,είτε για το εξωτερικό..Το τέλος αυτό είναι μικρό (πίνακας)  και δίδει μετρήσιμα έσοδα.
-από πληρωμές για την παραγωγή ρύπων (από 01.01.2012) συμπεριλαμβανομένης και της ΔΕΗ ,όταν αυτή χρησιμοποιεί λιγνίτη.
-από απελευθέρωση των πωλήσεων των έργων κάθε μεγέθους με φορολόγηση (πχ 10%) τεκμαρτής αξίας πώλησης.
-από την εξ ολοκλήρου αξιοποίηση των υπέρ ΑΠΕ θεσμοθετημένων εσόδων,που πληρώνουν οι καταναλωτές ενέργειας.

ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ  ΑΛΛΑΓΕΣ: ΜΕΙΩΣΗ  ΕΞΟΔΩΝ

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος του ισοζυγίου πληρωμών επελέγη η μείωση των εξόδων  (αναστολή νέων έργων διακεκριμένα για φωτοβολταϊκούς σταθμούς ,δραστική μείωση μελλοντικών τιμών ,εξαγγελθείσα  έμμεση αναδρομική μείωση τιμών με επιβολή "έκτακτου τέλους αλληλεγγύης" της τάξεως του 20% επί του τζίρου (!) με διάφορους τρόπους για όλα τα έργα της στοχοποιημένης αυτής κατηγορίας,συνδεδεμένα ή μη.

Παρατηρήσεις:

-η σχεδιαζόμενη πολιτική θυμίζει το "πονάει κεφάλι,κόβει κεφάλι" και άρα δεν επιλύει το πρόβλημα.
-η σχεδιαζόμενη πολιτική προσπαθεί να θεραπεύσει (ανεπιτυχώς ) το δέντρο χωρίς να βλέπει το δάσος (που πλήττεται από την κακή θεραπεία).
-το κράτος πέρνει αναδρομικά μέτρα και υιοθετεί την πολιτική "σταμάτα ξεκίνα".Η πολιτική αυτή έχει οικονομικό κόστος για τη χώρα και είναι αντίθετη με τις συστάσεις του Επιτρόπου ενέργειασ της ΕΕ.
-η διαγραφόμενη πολιτική δίδει προβάδισμα στη χρήση του εισαγόμενου φυσικού αερίου έναντι της χρήσης ηλιακής ενέργειας.
-τα διαρρέοντα στον τύπο περί υψηλών  IRR και τη μη επιρροή τους από το ποσοστό δανειοδότησης των επενδυτών είναι ελλειπή,ανακριβή έως λανθασμένα και η περαιτέρω σε αυτά αναφορά παρέλκει.

Ερωτήματα:

-το κράτος μειώνει τις εγγυημένες τιμές .Πόσο εγγυημένες είναι αυτές οι τιμές;
-η αναδρομική άμεση ή έμμεση μείωση των τιμών συνιστά παρέμβαση στα οικονομικά των επιχειρήσεων.Πόσο συνταγματικό είναι αυτό;
-η αναδρομικη άμεση ή έμμεση μείωση των τιμών μπορεί να γίνει νόμιμη.Πόσο ηθικό είναι αυτό;
-η δια των μέτρων στοχοποίηση των φωτοβολταϊκών πάρκων,σε σχέση με άλλες κατηγορίες ΑΠΕ εξουδετερώνει τις ΑΠΕ "λαϊκής βάσης" και ενισχύει τους μεγάλους επενδυτές.Είναι αυτό κοινωνικά δίκαιος στόχος;

Επιπτώσεις:

-πλήττεται το ορθό δόγμα της κυβέρνησης για ανάπτυξη.
-κλονίζεται η αξιοπιστία της χώρας και επιβαρύνεται το γενικό και ειδικό επενδυτικό κλίμα.
-παραβιάζονται οι αρχές ασφάλειας δικαίου και της προστατευόμενης δικαιοσύνης.
-προκαλείται οικονομική επιβάρυνση της χώρας από τη μείωση της χρήσης των ΑΠΕ και της αύξησης της χρήσης ακριβών εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων.
-δημιουργείται επιβράδυνση της ανάπτυξης της χώρας στον τομέα των ΑΠΕ .
-ενισχύεται η εισαγωγή φυσικού αερίου,με ό,τι αυτό συνεπάγεται, αυξάνοντας την ενεργειακή αξάρτηση της χώρας.
-μειώνονται τα αθροιστικά έσοδα του κράτους από τη δραστική μείωση ή κατάργηση της εσωτερικής αγοράς,κυρίως των φωτοβολταϊκών έργων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η θεώρηση των ΑΠΕ ως ΦΔ πρέπει να υιοθετηθεί σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ .

Η ορθολογική εκμετάλλευση των ΑΠΕ ,θεωρουμένων ως ΦΔ,μπορεί άμεσα,μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα  να βοηθήσει  οικονομικά το μέλλον της χώρας ,την αναπτυξιακή πορεία αυτής και να μειώσει προοδευτικά την ενεργειακή εξάρτησή της,δημιουργώντας σπιράλ ανόδου.

Δεδομένου ότι τα σημαντικά θέματα πολιτικής πρέπει να ασκούνται κεντρικά με την οπτική του δάσους και όχι του δέντρου, πρέπει να επανεξεταστεί  και να επανασχεδιαστεί σε άλλη λογική βάση η πολιτική για την ενέργεια και ειδικότερα για τις ΑΠΕ κάθε κατηγορίας,σύμφωνα με τα εκτεθέντα.

Αυτό πιστεύω ότι εξυπηρετεί κατ'απόλυτο τρόπο το εθνικό συμφέρον της χώρας .

Ο κ. Παναγιώτης Ζεντέλης είναι Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Π.