Τι σηματοδοτεί η απόφαση των 27 για το ρωσικό αέριο – Η ελληνική δικαίωση, ο Turkstream και τα τσουχτερά πρόστιμα

Υπό αυστηρή παρακολούθηση τίθεται πλέον ο TurkStream, που μέχρι σήμερα αποτελεί μία από τις βασικές πύλες ροής ρωσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Κι αυτό γιατί σύμφωνα με την απόφαση που έλαβαν τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, με την οποία «κλειδώνει» η απαγόρευση του  ρωσικού αερίου στην ΕΕ, υπάρχει η πρόβλεψη ότι κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης.

Και μάλιστα στο τελικό κείμενο, το οποίο συμφωνήθηκε, υπάρχει ρητή αναφορά στον Turkstream.

«Κατά την άσκηση των εξουσιών τους, οι αρχές αδειοδότησης και οι τελωνειακές αρχές θα πρέπει να δίνουν έμφαση στην επιβολή στα σημεία διασύνδεσης, στις εγκαταστάσεις ΥΦΑ ή στους αγωγούς διαμετακόμισης όπου ο κίνδυνος καταστρατήγησης είναι υψηλός», αναφέρεται χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να παρακολουθεί διαρκώς τις ροές του ρωσικού φυσικού αερίου που διέρχεται μέσω τρίτων χωρών.

Και επισημαίνει: «Ορισμένα τμήματα των ρωσικών υποδομών μεταφοράς αερίου συνδέονται άμεσα με την Ένωση και ορισμένοι αγωγοί διαμετακόμισης που συνδέουν τη Ρωσική Ομοσπονδία με την Ένωση διέρχονται από τρίτες χώρες χωρίς να διαθέτουν επί του παρόντος σημεία εισόδου μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ένωσης. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να τεκμαίρεται ότι το φυσικό αέριο που εισάγεται στην Ένωση μέσω συνόρων, αγωγών διασύνδεσης ή σημείων διασύνδεσης μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ένωσης, της Λευκορωσίας και της Ένωσης καθώς και το φυσικό αέριο που φθάνει μέσω  αγωγών όπως ο TurkStream στο σημείο διασύνδεσης Strandzha 2 / Malkoclar κατάγεται ή εξάγεται, άμεσα ή έμμεσα, από τη Ρωσική Ομοσπονδία».

«Ως εκ τούτου, και λαμβανομένων υπόψη των κινήτρων των Ρώσων  προμηθευτών για παράκαμψη της απαγόρευσης των εισαγωγών, οι τελωνειακές αρχές θα πρέπει να αρνούνται την εισαγωγή ποσοτήτων φυσικού αερίου που εικάζεται ότι προέρχονται από διαμετακόμιση, εκτός εάν μπορούν να παρασχεθούν αδιαμφισβήτητα αποδεικτικά στοιχεία ότι το εν λόγω αέριο διήλθε από τη Ρωσική Ομοσπονδία και ότι η χώρα παραγωγής του δεν είναι η Ρωσική Ομοσπονδία». 

Ως εκ τούτου,  το βάρος της απόδειξης ότι ένα φορτίο δεν περιέχει ρωσικό αέριο μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές. Και η Ε.Ε. αποκτά νομικό έρεισμα να μπλοκάρει ροές που δεν πιστοποιούνται ως «καθαρά διαφοροποιημένες» από το ρωσικό αέριο.

Η ελληνική παρέμβαση

Υπενθυμίζεται ότι η προσθήκη του Turkstream στο τελικό κείμενο είναι αποτέλεσμα της παρέμβασης που έκανε τον περασμένο Οκτώβριο στο συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, ο Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.

Τότε, ο κ. Παπασταύρου σχολιάζοντας τις προσπάθειες της ΕΕ να αποτρέψει την παράκαμψη της απαγόρευσης εισαγωγής ρωσικού αερίου που εισάγει ο Κανονισμός μέσω τρίτων χωρών, υπογράμμισε ότι είναι «απαραίτητη η αυστηρή τήρησή του από όλους. Γι’ αυτό χαιρετίζουμε τη ρητή πρόβλεψη στον αγωγό Turk Stream που μας προστατεύει από την καταστρατήγηση του κανονισμού. Πρέπει να υπάρξει στενή παρακολούθηση, διαφορετικά όλη αυτή η προσπάθεια θα αποδειχθεί ένα κενό εγχείρημα».

Η απόφαση της Δευτέρας

Τα κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν επίσημα τη Δευτέρα το πρωί τη φθινοπωρινή συμφωνία για τη σταδιακή κατάργηση όλων των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Αυτό θα γίνει σταδιακά, με τη διακοπή του υγροποιημένου φυσικού αερίου το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ οι τελευταίες παραδόσεις μέσω αγωγού πρέπει να διακοπούν το αργότερο την 1η Νοεμβρίου του ίδιου έτους.

Ο κανονισμός συνιστά βασικό ορόσημο για την επίτευξη του στόχου του REPowerEU σχετικά με τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τη ρωσική ενέργεια.

Σύμφωνα με τον κανονισμό, θα απαγορευτεί η εισαγωγή ρωσικού αερίου αγωγών και ΥΦΑ στην ΕΕ. Η απαγόρευση θα αρχίσει να εφαρμόζεται έξι εβδομάδες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού. Οι υφιστάμενες συμβάσεις θα έχουν μεταβατική περίοδο. Αυτή η σταδιακή προσέγγιση θα περιορίσει τον αντίκτυπο στις τιμές και τις αγορές. Η πλήρης απαγόρευση θα τεθεί σε ισχύ για τις εισαγωγές ΥΦΑ από τις αρχές του 2027 και για τις εισαγωγές αερίου αγωγών από το φθινόπωρο του 2027.

Τα πρόστιμα

Η μη συμμόρφωση με τους νέους κανόνες μπορεί να οδηγήσει σε μέγιστες κυρώσεις ύψους τουλάχιστον 2,5 εκατ. ευρώ για τα φυσικά πρόσωπα και τουλάχιστον 40 εκατ. ευρώ για τις εταιρείες, τουλάχιστον 3,5% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας ή 300% των εκτιμώμενων εσόδων από τη συναλλαγή.

Τα σχέδια

Έως την 1η Μαρτίου 2026, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να καταρτίσουν εθνικά σχέδια για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού με αέριο και να εντοπίσουν πιθανές προκλήσεις όσον αφορά την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου. Για τον σκοπό αυτό, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να κοινοποιούν στις αρχές και στην Επιτροπή τυχόν εναπομένουσες συμβάσεις ρωσικού αερίου. Οι χώρες της ΕΕ που εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο θα πρέπει επίσης να υποβάλουν σχέδια διαφοροποίησης.

Ασφάλεια του εφοδιασμού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης

Σε περίπτωση κήρυξης κατάστασης έκτακτης ανάγκης και εάν η ασφάλεια του εφοδιασμού απειλείται σοβαρά σε μία ή περισσότερες χώρες της ΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την απαγόρευση εισαγωγής για διάστημα έως τεσσάρων εβδομάδων.

Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να προτείνει νομοθεσία για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου έως το τέλος του 2027.

Μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τη χρήση της ενέργειας ως όπλου, οι ηγεσίες της ΕΕ συμφώνησαν, στη Διακήρυξη των Βερσαλλιών τον Μάρτιο του 2022, να καταργήσουν σταδιακά την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατόν.

Κατά συνέπεια, οι εισαγωγές αερίου και πετρελαίου από τη Ρωσία στην ΕΕ έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν σε λιγότερο από 3% το 2025 ως αποτέλεσμα του ισχύοντος καθεστώτος κυρώσεων, το ρωσικό αέριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 13% των εισαγωγών της ΕΕ το 2025, αξίας άνω των 15 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ παραμένει εκτεθειμένη σε σημαντικούς κινδύνους ως προς το εμπόριο και την ενεργειακή της ασφάλεια.