Θάνος Ντοκος: Η πρόκληση της ενέργειας

Μετά 14 χρόνια αδράνειας -λόγω πολιτικής ανικανότητας- η Ελλάδα ετοιμάζεται να κάνει το αυτονόητο: τη διερεύνηση και, σε επόμενο στάδιο, εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της. Την ίδια εποχή, οι διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις τρέχουν και ο ενεργειακός χάρτης της ευρύτερης περιοχής μεταβάλλεται. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα -από κάθε άποψη- περιοχή, γειτνιάζοντας με δύο ενεργειακούς γίγαντες: τον πρώην σοβιετικό χώρο και τη Μέση Ανατολή. Στο εξελισσόμενο «Μεγάλο Ενεργειακό Παιχνίδι» οι «παίκτες» πρώτης κατηγορίας είναι οι χώρες παραγωγής ενεργειακών πόρων, οι «παίκτες» δεύτερης κατηγορίας οι χώρες που ελέγχουν διαδρομές μεταφοράς για τις οποίες δεν υπάρχει εναλλακτική οδός και οι «παίκτες» τρίτης κατηγορίας, όπως η Ελλάδα, οι χώρες από το έδαφος των οποίων μπορούν να διέλθουν εναλλακτικοί αγωγοί. Βεβαίως, είναι προτιμότερο να είναι κανείς «παίκτης» τρίτης κατηγορίας, με σαφές όμως ίχνος στον ενεργειακό χάρτη, παρά να παρακολουθεί τις εξελίξεις ως απλός θεατής ή μάλλον καταναλωτής.

Η Ελλάδα έχει προς το παρόν πολύ μικρό ίχνος στον ενεργειακό χάρτη. Ο πετρελαιαγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη έχει «κολλήσει», κυρίως λόγω βουλγαρικής υπαιτιότητας, ενώ μια -προσωρινή και αθέλητη;- ψύχρανση στις ελληνο-ρωσικές σχέσεις προκάλεσε καθυστέρηση στην υλοποίηση του σχεδιαζόμενου αγωγού φυσικού αερίου South Stream. Προς το παρόν, λειτουργεί τμήμα του αγωγού (Αζερμπαϊτζάν) Τουρκία-Ελλάδα (TGI), η επέκταση του οποίου προς Ιταλία φιλοδοξεί να αποτελέσει κεντρικό τμήμα του Νότιου Διαδρόμου που θα μεταφέρει αζέρικο αέριο προς την Ευρώπη. Υποψηφιότητα για το συγκεκριμένο αγωγό έχει υποβάλει και η κοινοπραξία ΤΑΡ, προτείνοντας διακλάδωση μέσω Αλβανίας (που ενέχει ορισμένες -σαφώς διαχειρίσιμες- γεωπολιτικές δυσκολίες).

Ενδιαφέρουσα εξέλιξη αποτελεί και η εκτιμούμενη ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου νοτίως της Κύπρου, αν και πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι λόγω του μεγάλου βάθους, η κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού προς την Ελλάδα δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα και ότι το πιθανότερο σενάριο είναι η κατασκευή μονάδας υγροποίησης φυσικού αερίου (LNG) στην Κύπρο και στη συνέχεια μεταφοράς του με ειδικά πλοία προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Τέλος, σύντομα θα ανακοινωθούν οι παραχωρήσεις εκμετάλλευσης που θα αφορούν κυρίως τη δυτική Ελλάδα και, σε επόμενο στάδιο, την περιοχή νότια της Κρήτης. Βεβαίως, δεν πρέπει να αναμένεται ότι η εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων θα μετατρέψει την Ελλάδα σε Σαουδική Αραβία και καλό θα ήταν να αποφευχθεί η ατέρμονη συνωμοσιολογία περί τεράστιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων σε περιοχές του Αιγαίου που αμφισβητεί η Τουρκία, εκτός αν υπάρξουν αδιαμφισβήτητα επιστημονικά δεδομένα.

Σε μια εποχή όπου η ελληνική εξωτερική πολιτική στερείται οικονομικών μέσων και διπλωματικού κεφαλαίου στην προσπάθειά της να διεκδικήσει περιφερειακό ρόλο και να αυξήσει τη στρατηγική αξία της χώρας, η ενέργεια μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο (συμπληρωματικό) εργαλείο για πολιτικά και οικονομικά οφέλη και η Ελλάδα οφείλει να εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία συνεργασίας με ενεργειακούς εταίρους (της Ρωσίας σαφώς μη εξαιρουμένης).

* Ο κ. Θάνος Π. Ντόκος είναι γενικός διευθυντής του ΕΛΙΑΜΕΠ.

(Καθημερινή, 12/10/2010)