Οι μεγάλες προκλήσεις στην αγορά ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη – Οι ευκαιρίες που θα δώσουν ανάσα στον κλάδο

Τα τελευταία χρόνια, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές ηλιακών πάνελ βρίσκονται αντιμέτωποι με πάρα πολλές προκλήσεις. Η πληθώρα φθηνών κινεζικών ηλιακών πάνελ προκάλεσε μια σειρά από κλεισίματα εργοστασίων, πτωχεύσεις και μειώσεις προσωπικού, καθώς οι εγχώριες εταιρείες του μπλοκ προσπαθούσαν να ανταγωνιστούν στη διεθνή αγορά.

Ωστόσο πλέον, η αυξημένη έμφαση στην ηθική αλλά και τις τοπικές προμήθειες στον κλάδο της ηλιακής ενέργειας έχει πυροδοτήσει ελπίδες ότι η τιμή μπορεί να μην είναι πλέον ο καθοριστικός παράγοντας όταν οι κατασκευαστές ηλιακής ενέργειας επιλέγουν προμηθευτές.

Ηθικές προμήθειες

Οι υπουργοί του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσαν τον Απρίλιο ότι η κρατική εταιρεία ενέργειας της Βρετανίας θα αναγκαστεί να διαβεβαιώνει ότι δεν χρησιμοποιεί ηλιακούς συλλέκτες που συνδέονται με την κινεζική καταναγκαστική εργασία. Το 2024, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πολυπυριτίου παρήχθη στην περιοχή Σιντζιάνγκ της Κίνας, όπου οι δυτικές κυβερνήσεις έχουν καταγγείλει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων της κοινότητας των Ουιγούρων.  Και όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, τέτοιες πρωτοβουλίες θα μπορούσαν να αναγκάσουν ορισμένους Ευρωπαίους κατασκευαστές έργων να εξετάσουν το ενδεχόμενο προμήθειας από εγχώριους κατασκευαστές ηλιακών συλλεκτών.

Ο νόμος net zero στην Ευρώπη

Περαιτέρω βοήθεια αναμένεται να προέλθει από τον Νόμο της ΕΕ για τη Βιομηχανία Μηδενικών Εκπομπών. Αυτό , που εγκρίθηκε επίσημα πέρυσι , θα απαιτήσει από τις δημόσιες αρχές να λαμβάνουν υπόψη και άλλα κριτήρια, όπως την ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού, κατά την προμήθεια καθαρών τεχνολογιών μέσω δημοπρασιών και παρόμοιων. Υπάρχουν επίσης εκκλήσεις προς τις αρχές να «αγοράζουν ευρωπαϊκά » όταν προμηθεύονται, για παράδειγμα, πάνελ στέγης για νοσοκομεία και δημόσια κτίρια.

Η μεγάλη πρόκληση της τιμής

Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι Financial Times, οι εγχώριες εταιρείες καθαρής τεχνολογίας δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν στην τιμή. Αλλά όταν εισάγονται και άλλοι παράγοντες, έχουν μια πιθανότητα να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Στην ηλιακή ενέργεια, οι κανονισμοί θα μπορούσαν ενδεχομένως να δημιουργήσουν μια αγορά για προϊόντα που πληρούν τις απαιτήσεις ανθεκτικότητας έως και 9 γιγαβάτ χωρητικότητας ήδη από το 2026, εκτιμά ο εμπορικός φορέας SolarPower Europe. Επιπλέον, οι εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας σε δημόσιες στέγες θα αυξηθούν με την πάροδο του χρόνου.

Φυσικά, όλα αυτά μοιάζουν με μεταχρονολογημένες παρεμβάσεις, καθώς το κακό έχει ήδη συμβεί. 

Ας μην ξεχνούμε ότι η ΕΕ ήταν ο μεγαλύτερος κατασκευαστής ηλιακής ενέργειας στον κόσμο στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αλλά έχασε προ πολλού το προβάδισμά της από την Κίνα.  Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το BloombergNEF, το 2023, οι εταιρείες με έδρα την Κίνα παρήγαγαν το 84% των ηλιακών μονάδων και το 92% των ηλιακών κυψελών παγκοσμίως. 

Όπως έχουν τα πράγματα, η «αγορά ανθεκτικότητας» που δημιουργήθηκε από τους νέους κανονισμούς της ΕΕ θα αντιπροσώπευε λιγότερο από το 14% της ηλιακής ισχύος που προστέθηκε στην Ένωση πέρυσι. Και δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι όλο αυτό θα διατεθεί σε εγχώριους προμηθευτές. Τα πάνελ που κατασκευάζονται σε χώρες όπως η Ινδία θα μπορούσαν επίσης να πληρούν τις προϋποθέσεις, καθώς δεν θα προέρχονται από τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη της παγκόσμιας αγοράς, την Κίνα.

Εν τω μεταξύ, τα πάνελ κινεζικής κατασκευής εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά φθηνά, περίπου στα 0,09 δολάρια ανά watt, σύμφωνα με τα στοιχεία του BloombergNEF, από 1 δολάριο/watt στις αρχές του 2012. Η έμφαση στην ηθική και την ανθεκτικότητα δεν θα αποτελέσει ένα λαμπρό καλοκαίρι. Μπορεί, ωστόσο, να βελτιώσει την κατάσταση και να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες στην Ευρώπη.

Η εικόνα στην αγορά

Όπως έγραψε η Solarpower Europe στην τελευταία της έκθεση, μετά από χρόνια εξαιρετικής ανάπτυξης, ο τομέας της ηλιακής ενέργειας στην ΕΕ έχει πληγεί από μια σημαντική επιβράδυνση στην ανάπτυξη – από αύξηση 53% το 2023 σε 4% το 2024, που αντιστοιχεί σε επιβράδυνση 92% στην ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας κατά το τελευταίο έτος. Με 65,5 GW νέας ηλιακής ενέργειας το 2024, ο τομέας μόλις ξεπέρασε το ρεκόρ του 2023 των 62,8 GW. Παρά την πτώση, η ηλιακή φωτοβολταϊκή εγκατάσταση εξακολουθούσε να είναι μεγαλύτερη από όλες τις άλλες τεχνολογίες ενέργειας μαζί το 2024, ανεβάζοντας τον στόλο ηλιακής ενέργειας σε λειτουργία της ΕΕ στα 338 GW.  

Υπογραμμίζει δε, ότι η επιβράδυνση αυτή δεν προκαλεί έκπληξη. Μετά την άνθηση της ηλιακής ενέργειας κατά τη διάρκεια της κρίσης του φυσικού αερίου, η επείγουσα ανάγκη για ηλιακή ενέργεια έχει μειωθεί για τους πολίτες καθώς οι λογαριασμοί τους ομαλοποιούνται. Οι κατασκευαστές αντιμετωπίζουν προκλήσεις για διάφορους λόγους. Το ενεργειακό σύστημα δεν έχει συμβαδίσει με την καμπύλη ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας και η κατασκευή βιώσιμης ηλιακής ενέργειας σε κλίμακα κοινής ωφέλειας καθίσταται πιο δύσκολη καθώς τα σημεία συμφόρησης του δικτύου και της ευελιξίας στενεύουν.

Το μέλλον των ηλιακών εγκαταστάσεων

Μετά από χρόνια συνεχούς ανάπτυξης, η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας είναι λιγότερο έντονη από ό,τι είχε προβλεφθεί προηγουμένως. Η Solar Power Europe προβλέπει 82 GW εγκαταστάσεων ετησίως έως το 2028, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης περίπου 3-7%. Μέχρι το 2030, το πιο πιθανό «μεσαίο» σενάριο προβλέπει συνολική ηλιακή ισχύ 816 GW στην ΕΕ, 8% μειωμένη από την προηγούμενη πρόβλεψή τους για 890 GW. Στο χαμηλό σενάριο, η ΕΕ κινδυνεύει να μην πετύχει τον στόχο της REPowerEU για 750 GW εγκατεστημένα έως το 2030.

Κίτρινη κάρτα

Η Walburga Hemetsberger, Διευθύνουσα Σύμβουλος της SolarPower Europe, δήλωσε: «Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι διαχειριστές συστημάτων μπορούν να θεωρήσουν την έκθεση ως κίτρινη κάρτα. Η επιβράδυνση της ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας σημαίνει επιβράδυνση των στόχων ενεργειακής ασφάλειας, ανταγωνιστικότητας και κλιματικής αλλαγής της ηπείρου. Η Ευρώπη πρέπει να εγκαθιστά περίπου 70 GW ετησίως για να επιτύχει τους στόχους της για το 2030 - πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο διορθωτικών μέτρων τώρα πριν είναι πολύ αργά».