Επικίνδυνες ενεργειακές ακροβασίες στη Μέση Ανατολή - Μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση από Ιράν, Κατάρ, Σ. Αραβία

Η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου αυτή την εβδομάδα παραπέμπει περισσότερο σε συγκρούσεις, όπως τους δύο πολέμους του Ιράκ, παρά σε πετρελαϊκές κρίσεις όπως της δεκαετίας του 1970.

Οι τιμές ανέβηκαν 12% μέχρι τα 80 δολάρια ανά βαρέλι, μια τιμή που ασφαλώς συνάδει με τη σοβαρότητα της κατάστασης. Απέχει, πάντως, πάρα πολύ από τα επίπεδα των μεγάλων κρίσεων που βίωσε η αγορά άλλοτε. Ομοίως, το φυσικό αέριο μπορεί να ανέβηκε 45% στην Ευρώπη, αλλά απέχει αρκετά από όσα βιώσαμε στην ενεργειακή κρίση του 2022.

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι ακόμα και τώρα η αγορά εκλαμβάνει την κατάσταση στη Μέση Ανατολή ως  μια πρόσκαιρη διαταραχή με συγκεκριμένα "φρένα", παρά ως δομική διαταραχή με πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.

Αυτό δεν αποκλείεται να αλλάξει στο εξής, καθώς τα πράγματα βρίσκονται πλέον σε πολύ οριακό σημείο όσον αφορά την επέκταση της σύγκρουσης σε αμιγώς ενεργειακούς στόχους. Κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε μαζικά πλήγματα ενάντια σε τερματικά πετρελαίου, τάνκερ, υποδομές υγροποίησης LNG, αγωγούς κτλ.

Με βάση την εικόνα αυτή τη στιγμή, το Ιράν πραγματοποίησε περιορισμένα χτυπήματα σε μονάδα πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας και στο μεγάλο σταθμό LNG του Κατάρ, κυρίως επιδεικνύοντας την ευκολία με την οποία μπορεί να το πράξει. 

Έτσι οι παραπάνω κινήσεις ερμηνεύονται περισσότερο ως πολιτικό μήνυμα προς τις κυβερνήσεις των χωρών της περιοχής, και όχι απαραίτητα ως προσπάθεια κλιμάκωσης στην ενεργειακή σφαίρα.

Μάλιστα, η Τεχεράνη φρόντισε να διαβεβαιώσει τις αραβικές χώρες ότι δεν σκοπεύει να πλήξει τις υποδομές τους, ούτε να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί και Ισραηλινοί απείχαν από επιθέσεις στα ιρανικά πετρέλαια.

Το πρόβλημα είναι αφενός η ταχύτητα των εξελίξεων και η ακροβασία και αφετέρου η πιθανότητα λαθών, που θα οδηγούσαν σε μια μη προσχεδιασμένη κλιμάκωση στα ενεργειακά.

Αν ισχύουν οι φήμες ότι οι Ιρανοί έπληξαν δεξαμενόπλοια αμερικανικών συμφερόντων στον Κόλπο, τότε η Τεχεράνη δοκιμάζει έντονα τις ΗΠΑ και την επιλογή τους να απέχουν από ενεργειακά πλήγματα μέχρι τώρα.

Ταυτόχρονα, γίνονται έντονες κινήσεις τακτικής από την πλευρά και των υπολοίπων παικτών, που εκμεταλλεύονται την ευκαιρία για να αναδείξουν τη σημασία τους.

Το Κατάρ βρήκε "πάτημα" μέσω του πλήγματος από δύο drone στη μεγάλη μονάδα παραγωγής LNG στο Ρας Λαφάν, ώστε να διακόψει την παραγωγή και να κυρήξει συνθήκες ανωτέρας βίας (force majeure) στις παραδόσεις φορτίων προς πελάτες του. Ούτως η άλλως τα φορτία δεν περνάνε από τα Στενά, οπότε υπάρχουν εμπορικοί λόγοι να το πράξει. Δεν προκύπτει κάτι στην παρούσα φάση που να δείχνει ότι η μονάδα υπέστη σοβαρές ζημιές που να την θέσουν αναγκαστικά εκτός λειτουργίας.

Επίσης, όπως επισήμανε ο δημοσιογράφος του Bloomberg, Ζαβιέρ Μπλας, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία έχουν τη δυνατότητα να αναδείξουν μέσω των μικρών αυτών πληγμάτων τη δική τους στάση, με αποδέκτες τις ΗΠΑ και τους εμπορικούς τους εταίρους: Ότι δηλαδή δεν θέλουν έναν πόλεμο διαρκείας, ούτε εμπλοκή τους στη σύγκρουση.

Οι αραβικές χώρες της περιοχής γνωρίζουν πόσο ευάλωτες είναι στρατιωτικά, ασχέτως της αμερικανικής "ομπρέλας", κάτι που αναδείχτηκε επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Η μεν Σαουδική Αραβία απέτυχε να προστατεύσει το βαρύ "πυρήνα" των πετρελαίων της από τους Χούθι το 2019, όπως και το διϋλιστήριό της τις προηγούμενες ημέρες.

Το δε Κουβέιτ φέρεται να κατέρριψε κατά λάθος τρία αμερικανικά μαχητικά, με τις κακές γλώσσες να αμφισβητούν τα αίτια και να κάνουν λόγο για φιάσκο των ίδιων των Αμερικανών, δεδομένης της διαφοράς ώρας που σημειώθηκαν τα περιστατικά.

Το Κατάρ, πάντως, δεν μπόρεσε να κάνει το ίδιο στα drones που χτύπησαν το Ρας Λαφάν. Στην περίπτωση αυτή οι ίδιες κακές γλώσσες λένε ότι τα συγκεκριμένα drones είχαν ...θεόσταλτη αποστολή και έτσι απέφυγαν τις κατά τα άλλα ικανές αεράμυνες.