Εκτός λειτουργίας το mega-κοίτασμα λιθίου της Ατακάμα – Οι αντιδράσεις των αυτοχθόνων και τα deals των δισεκατομμυρίων

Το λίθιο, ο βασιλιάς των αλκαλικών μετάλλων, είναι για τους κυνηγούς θησαυρών της δεκαετίας του 2020 ό,τι ήταν ο χρυσός και το ασήμι για τους Ισπανούς στην Αμερική, τον 16ο αιώνα. 

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η αξία του λιθίου στην παγκόσμια αγορά έφτασε τα  320 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022. Με απλά λόγια, διπλασιάστηκε μέσα σε πέντε χρόνια.

Το πρόβλημα είναι ότι το λίθιο βρίσκεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις κυρίως στη Λατινική Αμερική: Η Αργεντινή, η Βολιβία και η Χιλή αποτελούν το «Τρίγωνο Λιθίου», καθώς ελέγχουν πολύ πάνω από το μισό όλων των κοιτασμάτων στον κόσμο. Πράγμα που σημαίνει ότι όποιος κρατά τα κλειδιά του «Τριγώνου του Λιθίου» θα ελέγχει και  την ενεργειακή μοίρα του κόσμου.

Προβλήματα με τις τοπικές κοινότητες

Επομένως η είδηση ότι ο κολοσσός εξόρυξης λιθίου της Χιλής,  Sociedad Química y Minera de Chile ανέστειλε τις δραστηριότητές του στην αλυκή Atacama λόγω των εκτεταμένων διαμαρτυριών μιας αυτόχθονης κοινότητας, προκαλεί έντονο προβληματισμό. 

Περίπου 500 διαδηλωτές της κοινότητας του Τοκονάο έχουν αποκλείσει έξι διαφορετικά σημεία σε δημόσιους δρόμους στη νότια περιοχή της αλυκής, του μεγαλύτερου κοιτάσματος λιθίου στον κόσμο, διακόπτοντας την κίνηση των εργαζομένων και του εξορυκτικού εξοπλισμού. 

Τοπικές ομάδες κατέβηκαν στους δρόμους ζητώντας να συμπεριληφθούν στις συνομιλίες μεταξύ της SQM και της κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι παραγκωνίστηκαν σε μια συμφωνία που υπεγράφη πρόσφατα μεταξύ της SQM και της κρατικής εταιρείας χαλκού  Codelco . Η Χιλή φιλοξενεί τα μεγαλύτερα αποθέματα λιθίου στον κόσμο, το 90% των οποίων βρίσκεται στην έρημο Ατακάμα. 

«Δεδομένου ότι δεν γνωρίζουμε πόσο καιρό θα συνεχιστεί ο αποκλεισμός των δρόμων, δεν είναι δυνατόν να εκτιμήσουμε τον οικονομικό αντίκτυπο της διακοπής», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της.

Ιδιωτικοποίηση της αγοράς

Το περασμένο έτος ο πρόεδρος της Χιλής Γκάμπριελ Μπόριτς αποκάλυψε τα σχέδιά του για την  εθνικοποίηση του τομέα λιθίου της χώρας  σε μια προσπάθεια να τονώσει την οικονομία και να προστατεύσει τη βιοποικιλότητα. 

Ο Μπόριτς έχει δεσμευτεί να το επιτύχει αυτό με πρωτοποριακή τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον καθώς και με προσωπική συμμετοχή σε συνομιλίες με τις τοπικές κοινότητες των ιθαγενών. Οραματίζεται την επέκταση της εξόρυξης με συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που ελέγχονται από μια νέα κρατική εταιρεία λιθίου. Η κυβέρνηση της Χιλής έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την SQM για κρατικό έλεγχο και σχεδιάζει να το κάνει με την Albemarle πριν λήξει η σύμβασή της το 2043.

Αντιδράσεις

Το λίθιο εξάγεται μέσω τεράστιων λιμνών που εξατμίζονται, που οι ντόπιοι και οι περιβαλλοντολόγοι λένε ότι αλλάζουν τον υδροφόρο ορίζοντα και βλάπτουν τους πληθυσμούς των φλαμίνγκο και άλλα άγρια ζώα.

Ανησυχίες

Το νέο σχέδιο επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την άμεση εξόρυξη λιθίου, μια τεχνολογία που υπόσχεται να είναι πιο βιώσιμη σε σχέση με την επανέγχυση της «νερού» πίσω στο έδαφος μετά την εξαγωγή του ορυκτού. Αυτή η μέθοδος εξόρυξης αναμένεται να είναι πιο αποτελεσματική εμπορικά και καθαρή περιβαλλοντικά, αλλά οι ντόπιοι πληθυσμοί δεν έχουν ακόμα πειστεί.

Το βραχώδες και εχθρικό έδαφος της Ατακάμα που χρησιμοποιεί η NASA για να προσομοιώσει τη ζωή στον Άρη, κατοικείται από τους ανθρώπους Lickan Antay για τουλάχιστον 1.500 χρόνια.

Επομένως, οι τοπικές κοινότητες που ζουν γύρω από τις αλυκές, που κάποτε ήταν στενά ομαδοποιημένες σε ένα περιφερειακό συμβούλιο, είναι δύσπιστες και αποδεικνύονται πιο δύσκολο να συνεργαστούν. Ορισμένοι ηγέτες της κοινότητας απαιτούν να διοχετευθούν περισσότερα κέρδη, ενώ άλλοι αντιτίθενται σθεναρά σε οποιαδήποτε νέα εξόρυξη λιθίου στα εδάφη τους.

« Βρισκόμαστε στην πιο άνυδρη έρημο και το να ανταλλάξουμε ό,τι έχουμε σε νερό και βλάστηση με μια μπαταρία λιθίου δεν θα μας αφήσει με τίποτα », είπε χαρακτηριστικά στο Reuters, ο Francisco Mondaca, πολιτικός μηχανικός και επικεφαλής της περιβαλλοντικής μονάδας του Συμβουλίου Ιθαγενών της Ατακάμα.

«Η κυβέρνηση της Χιλής αρχίζει να πουλάει αυτό το λίθιο χωρίς να ρωτήσει εμάς τους ιθαγενείς, τους ανθρώπους που ζούμε εδώ», είπε επίσης στο Reuters ο Κριστιάν Εσπιντόλα, αξιωματικός ασφαλείας του Τοκονάο.

Δίκαιη τιμή

Ορισμένοι ιθαγενείς ηγέτες είναι ανοιχτοί στην υποστήριξη της εξόρυξης λιθίου σε δίκαιη τιμή. Από το 2017,  η Albemarle Corp. δίνει το 3,5% των πωλήσεών της κάθε χρόνο στο Συμβούλιο Ιθαγενών της Ατακάμα, κατανεμημένο ομοιόμορφα μεταξύ των 18 κοινοτήτων-μελών. Αυτό έχει οδηγήσει συχνά σε διαφωνίες, " Υπάρχουν κοινότητες με δέκα άτομα που παίρνουν 2 εκατομμύρια δολάρια και κοινότητες με 3.000 που παίρνουν τα ίδια ", δήλωσε στο Reuters ο Αλόνσο Μπάρος, δικηγόρος του συμβουλίου. Ορισμένες κοινότητες σχεδιάζουν τώρα να διεξάγουν ατομικές διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση, παρακάμπτοντας εντελώς το συμβούλιο. Η SQM έχει ήδη υιοθετήσει αυτό το μοντέλο, συνάπτοντας ατομικές συμφωνίες με κοινότητες που βρίσκονται πιο κοντά στις δραστηριότητές της.

Νέα συμφωνία

Την ίδια ώρα στη χώρα, μια κοινοπραξία αξίας 1,5 έως 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων που φιλοδοξεί να γίνει ο τρίτος παραγωγός λιθίου της Χιλής βρίσκεται σε συνομιλίες με επενδυτές για να χρηματοδοτήσει το έργο της.

Η Simco Lithium, που ανήκει σε ένα επενδυτικό ταμείο της Σιγκαπούρης και σε έναν επιχειρηματικό όμιλο της Χιλής, διερευνά την πώληση μεριδίου της, δήλωσε ο Sebastian Yang, μέλος του διοικητικού συμβουλίου που εκπροσωπεί το ταμείο Simbalik. Ενώ το έργο περίπου 600 εκατομμυρίων δολαρίων είναι πολύ μικρό για να απευθύνεται σε μεγάλες εταιρείες εξόρυξης, υπάρχει ενδιαφέρον από τους κατασκευαστές μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων.

«Είμαστε σε συζητήσεις με διαφορετικές ομάδες κατά μήκος της αλυσίδας αξίας», είπε σε συνέντευξή του.

Μαζικές επενδύσεις

Οι χρήστες λιθίου, βασικό συστατικό των μπαταριών EV, έχουν επενδύσει σε έργα εξερεύνησης και εξόρυξης σε όλο τον κόσμο, καθώς προσπαθούν να κλειδώσουν μελλοντικές προμήθειες. Ενώ οι τιμές του μετάλλου έχουν υποχωρήσει τον περασμένο χρόνο καθώς έρχονται νέα ορυχεία, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές υποστηρίζονται από την αυξανόμενη ζήτηση κατά τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η Simco, της οποίας ο άλλος ιδιοκτήτης είναι ο όμιλος Errazuriz της Χιλής, εργάζεται με ομάδες ιθαγενών και ολοκληρώνει μια μελέτη σκοπιμότητας για το έργο στην αλυκή Maricunga. Ελπίζει να ξεκινήσει η κατασκευή φέτος χρησιμοποιώντας μια μέθοδο άμεσης εξόρυξης που αναπτύχθηκε από την IBC Advanced Technologies Inc. της Γιούτα που λειτουργεί καλά σε μια πιλοτική μονάδα, είπε ο Yang. Έχει υπογράψει συμφωνίες εξόρυξης με την ιαπωνική Panasonic Holdings Corp. και την Chori Co. Ltd.

Κυβερνητικές ποσοστώσεις

Οι μόνοι δύο παραγωγοί της Χιλής σήμερα, η SQM και η Albemarle Corp., λειτουργούν με αυστηρές κυβερνητικές ποσοστώσεις παραγωγής. Αλλά η Simco έχει παραχωρήσεις που προηγούνται του κώδικα της Χιλής του 1982, που σημαίνει ότι μπορεί να αναπτύξει και να λειτουργήσει ανεξάρτητα το έργο, σύμφωνα με τον Yang. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση εισάγει ένα νέο μοντέλο στο οποίο οι ιδιωτικές εταιρείες πρέπει να συνεργάζονται με κρατικές επιχειρήσεις όπως η Codelco.