Δεν φταίει το target model για τις ακριβές τιμές στη χονδρική ρεύματος – Τα άμεσα και μακροπρόθεσμα μέτρα που πρέπει να ληφθούν

Κατά τους τελευταίους μήνες έχουμε δει αρκετά άρθρα στον Τύπο σχετικά με την αξία της αρχιτεκτονικής του Μοντέλου Στόχος στις αναδυόμενες συνθήκες της αγοράς και της λειτουργίας της στην Ευρώπη. Η ECCO International και το Εργαστήριο Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας του ΑΠΘ ήταν οι κύριοι σχεδιαστές του Μοντέλου Στόχος στην Ελλάδα. Ο σχεδιασμός υψηλού επιπέδου προτάθηκε και εγκρίθηκε από το ΥΠΕΝ το 2014 και ο λεπτομερής σχεδιασμός και η υλοποίηση των σχετικών συστημάτων λογισμικού για το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ) και τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) ολοκληρώθηκαν το 2020.

Ως αποτέλεσμα της ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη, η ΡΑΕ ανέθεσε στην ECCO International και το Εργαστήριο Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας του ΑΠΘ, μετά από διαδικασία ανταγωνιστικού διαγωνισμού, το τεχνικό τμήμα της ανάλυσης της τρέχουσας δομής του Μοντέλου Στόχος, και τους ανέθεσε να προτείνουν ενεργειακές μεταρρυθμίσεις κατάλληλες για την ενεργειακή μετάβαση και την αντιμετώπιση έκτακτων συνθηκών λειτουργίας της αγοράς. Συγκεκριμένα, το έργο ενεργειακής μεταρρύθμισης, το οποίο ξεκίνησε το 2023 και ολοκληρώθηκε πρόσφατα, υλοποιήθηκε για λογαριασμό της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), αναφορικά με την αξιολόγηση και την αναθεώρηση του σχεδιασμού της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και φυσικά στην Ελλάδα. Το τεχνικό τμήμα του έργου υλοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Dr. Alex Papalexopoulos της ECCO International Inc. καθώς και από το Εργαστήριο Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας του ΑΠΘ υπό την καθοδήγηση του Καθηγητή Παντελή Μπίσκα. Τα τελικά αποτελέσματα του έργου παραδόθηκαν στη ΡΑΕ σταδιακά από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Ιούλιο του 2024.

Τα κύρια σημεία της προτεινόμενης αναθεώρησης συνοψίζονται μεταξύ άλλων στα ακόλουθα:

1. Ο στόχος της πανευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι θεμελιώδης για την ενεργειακή μετάβαση και πρέπει να ενισχυθεί σε όλα τα επίπεδα με σύζευξη τιμών για όλες τις λειτουργίες της αγοράς. Η αρχιτεκτονική του Μοντέλου Στόχος είναι πλήρως διαφανής, βασισμένη σε υγιείς οικονομικές αρχές, εξειδικευμένες στον τρόπο υποβολής των προσφορών έγχυσης στην Ελλάδα ανά μονάδα παραγωγής.
2. Μη-αλλαγή της βασικής φιλοσοφίας του Ευρωπαϊκού Μοντέλου Στόχος, αφού εξετάστηκαν και αναλύθηκαν οι δύο εναλλακτικές επιλογές σχεδιασμού, (α) ενιαία, τεχνολογικά ουδέτερη αγορά, όπως λειτουργεί σήμερα και (β) σπάσιμο της ενιαίας αγοράς ανάλογα με τις τεχνολογίες παραγωγής (market bifurcation). Αυτό σημαίνει τη συνέχιση της οριακής τιμολόγησης, τη μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας (πλεόνασμα παραγωγών και καταναλωτών), τη συνβελτιστοποίηση των προϊόντων ενέργειας και επικουρικών υπηρεσιών για την προμήθεια με το χαμηλότερο κόστος, κτλ. Περαιτέρω σχόλια παρέχονται παρακάτω. Δείξαμε, επίσης, με βάση θεωρητική ανάλυση και εμπειρικά δεδομένα από άλλες περιοχές του κόσμου, ότι η συνέχιση δημοπρασίας ενιαίας αγοράς (ανεξάρτητη από τις τεχνολογίες ενέργειας, όπως ηλιακή, αέριο, πυρηνική, κτλ.) αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη βέλτιστη εκκαθάριση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, και κάθε απόκλιση προς τον διαχωρισμό της αγοράς οδηγεί σε υποβέλτιστα αποτελέσματα. 

Περισσότερες πληροφορίες σημειώνονται παρακάτω από την αριθμημένη λίστα.

3. Εισαγωγή κομβικής τιμολόγησης (όπως στις ΗΠΑ και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου) αντί της ζωνικής τιμολόγησης που εφαρμόζεται σήμερα στις Ευρωπαϊκές χώρες. Τα πλεονεκτήματα της κομβικής τιμολόγησης είναι σημαντικά σε αγορές με μεγάλη διείσδυση ΑΠΕ. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή δεν μπορεί να εφαρμοστεί μόνο στην Ελλάδα, πρέπει να αποφασιστεί κεντρικά σε επίπεδο ACER, ENTSO-E, κτλ. Η μετάβαση σε μια αρχιτεκτονική κομβικής αγοράς (nodal pricing market) είναι ακόμη πιο σημαντική για την επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης.
4. Συνέχιση εκτέλεσης κεντρικού προγραμματισμού και κεντρικής κατανομής, όπως λειτουργεί σήμερα στην Ελλάδα. Δείξαμε αναλυτικά ότι αυτός ο σχεδιασμός της αγοράς οδηγεί σε βέλτιστα αποτελέσματα και χαμηλότερο κόστος προμήθειας. Επίσης, δείξαμε ότι η προσφορά σε επίπεδο μονάδας, όπως εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, είναι πιο διαφανής και προτιμητέα από την προσφορά σε επίπεδο χαρτοφυλακίου, όπως εφαρμόζεται σε χώρες όπως η Γερμανία. Στο πλαίσιο αυτό, δείξαμε ότι η προσφορά σε επίπεδο χαρτοφυλακίου, όπως εφαρμόζεται στην Γερμανία, είναι πιο δύσκολο να παρακολουθηθεί και δεν διευκολύνει αυστηρές μεθοδολογίες εποπτείας.
5. Χρήση χρηματοοικονομικών προϊόντων (futures, options) ή/και συμβολαίων επί των διαφορών (CfDs) ή/και φυσικών διμερών συμβολαίων από τους προμηθευτές, για αντιστάθμιση κινδύνου υψηλής μεταβλητότητας των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς. Η δυνατότητα συμμετοχής των προμηθευτών στα παραπάνω συμβόλαια αυξάνει τη ρευστότητα της αγοράς και βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της αντιστάθμισης κινδύνου, εξαλείφοντας τις ευκαιρίες εξισορροπητικής κερδοσκοπίας (arbitrage).
6. Εισαγωγή εκ των προτέρων μηχανισμού μείωσης της δυνατότητας «εξάσκησης δύναμης» στην αγορά (ex-ante market power mitigation mechanism), κατά τα πρότυπα του ρυθμιστικού πλαισίου σε όλες τις  περιφέρειες των Η.Π.Α and στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Αυτή είναι μία ρύθμιση που μπορεί να εφαρμοστεί στην Ελλάδα, χωρίς να απαιτείται συμφωνία σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Με βάση προηγούμενες μελέτες που είχαμε εκτελέσει για τη ΡΑΕ, δείξαμε με λεπτομερείς προσομοιώσεις 17 χωρών στην Ευρώπη ότι η εφαρμογή του εκ των προτέρων μηχανισμού μείωσης της δυνατότητας «εξάσκησης δύναμης» στην αγορά θα είχε ως αποτέλεσμα χαμηλότερες τιμές ενέργειας κατά 25%. Θεωρούμε αυτή την μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας θεμελιώδη για την επόμενη γενιά της αρχιτεκτονικής του Μοντέλου Στόχος, ειδικά για αγορές ηλεκτρικής ενέργειας που παρουσιάζουν συνθήκες ολιγοπωλίου, όπως η Ελλάδα.
7. Δημιουργία αγοράς μακροχρόνιας διαθεσιμότητας ισχύος και ευελιξίας, οι οποίες θα παρέχουν επαρκή κίνητρα για την ανάπτυξη και την εξάπλωση ευέλικτων τεχνολογιών (π.χ. αποθήκευση ενέργειας, απόκριση ζήτησης και άλλων κατανεμημένων ενεργειακών πόρων), ενίσχυση της αξιοπιστίας του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, και ενίσχυση της ασφάλειας ενεργειακού εφοδιασμού. Αυτή η ρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί στην Ελλάδα, αλλά απαιτείται έγκριση από τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ECCO έχει συμμετάσχει στο σχεδιασμό πολλών αγορών μακροχρόνιας διαθεσιμότητας ισχύος και ευελιξίας στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α. τα τελευταία 15 χρόνια και ισχυριζόμαστε ότι οι αγορές μακροχρόνιας διαθεσιμότητας ισχύος και ευελιξίας θα γίνουν μια τυπική λειτουργία της αγοράς στο μέλλον. Είναι επιτακτική ανάγκη η Ελλάδα να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις. Η δημιουργία αγοράς μακροχρόνιας διαθεσιμότητας ισχύος θα βοηθήσει στην επίλυση ενός εκ των βασικών προβλημάτων που οδηγούν σε υψηλές τιμές στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στο μόνιμο πρόβλημα έλλειψης επάρκειας αιχμιακής ισχύος.

Αναφορικά με το σημείο 2 παραπάνω, πρέπει να σημειωθούν τα ακόλουθα: Το τελευταίο διάστημα υπάρχουν πολλές φωνές στην Ελλάδα που διατρανώνουν με ισχυρό λόγο ότι το Ευρωπαϊκό Μοντέλο Στόχος (Target Model) έχει αποτύχει, είναι η πηγή πολλών κακών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, και φυσικά και των υψηλών τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς κατά τα τελευταία έτη, και πολύ περισσότερο το τελευταίο τρίμηνο στις Βαλκανικές χώρες.

Αυτή η άποψη δεν εδράζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Όσοι προτείνουν μια δραστική αλλαγή της αρχιτεκτονικής της αγοράς πρέπει να προτείνουν ένα ολοκληρωμένο και εσωτερικά συνεπές μοντέλο αγοράς το οποίο, παρά τον θόρυβο που δημιουργείται, δεν είναι επικείμενο για αξιολόγηση από σοβαρούς σχεδιαστές ενεργειακών αγορών. Για να αξιολογήσουμε, ωστόσο,  την επίπτωση του Μοντέλου Στόχος, ας ξεκινήσουμε από τη βασική θεωρία του, η οποία είναι η ακόλουθη:

«Η ενέργεια θα ρέει χωρίς περιορισμούς από τις περιοχές / χώρες (bidding zones) με χαμηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις περιοχές / χώρες με υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, έως ότου οι τιμές των δύο περιοχών εξισωθούν».

Αυτή η βασική αρχή δεν είναι σε καμία περίπτωση λανθασμένη. Οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική οδηγεί σε χαμηλότερο κοινωνικό πλεόνασμα, το οποίο συνίσταται στο άθροισμα του πλεονάσματος των παραγωγών και των προμηθευτών / καταναλωτών. Αυτό μπορεί να το καταλάβει εύκολα οποιοσδήποτε φοιτητής 4^ου έτους Πολυτεχνείου με βασικές γνώσεις οικονομικής θεωρίας.

Αυτό που ενδεχομένως υπονοείται από τις φωνές που κατηγορούν το Μοντέλο Στόχος, είναι ότι οι Αγορές Ηλεκτρικής ενέργειας ορίζουν μία τιμή ανά περίοδο (ώρα), η οποία είναι η οριακή τιμή της προσφοράς για να καλύψει τη ζήτηση (δηλαδή η μέθοδος ορισμού της τιμής είναι η λεγόμενη οριακή τιμολόγηση ή “marginal pricing”). Ορίζεται δηλαδή από την μονάδα / πηγή που δίνει την τελευταία MWh του φορτίου / ζήτησης. Υπάρχουν φωνές που εικάζουν ότι αυτή η μεθοδολογία δεν είναι σωστή, διότι θα έπρεπε να γίνονται υποχρεωτικά διμερή συμβόλαια μεταξύ ΑΠΕ και πυρηνικών μονάδων με τους προμηθευτές, και να αφήσουμε την αγορά να λύνει π.χ. μόνο για τις μονάδες φ.α. και ενδεχομένως και κάποιες άλλες συμβατικές τεχνολογίες. Έτσι, εικάζεται ότι η τιμή εκκαθάρισης της αγοράς θα μπορούσε να ορίζεται με τη μεσοσταθμική τιμή των ανωτέρω «αγορών» (αγορά διμερών συμβολαίων και χρηματιστηριακή αγορά).

Σήμερα, στο Μοντέλο Στόχος υπάρχει ήδη πρόνοια για διμερή συμβόλαια σε όποιον επιθυμεί να συμβολαιοποιηθεί. Επίσης, η οριακή τιμολόγηση (“marginal pricing”) είναι η μέθοδος ορισμού των τιμών εκκαθάρισης των Αγορών Επόμενης Ημέρας σε όλο τον κόσμο με δημοπρασίες, όχι μόνο σήμερα, αλλά όπου υπάρχει αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τα τελευταία 25 χρόνια. Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των αγορών (δεκαετία 1990) διάσημοι οικονομολόγοι (όπως ο  Vernon Smith, βραβευθείς με το Νόμπελ Οικονομίας για το 2002 και ο Robert Wilson βραβευθείς με το Νόμπελ Οικονομίας για το 2020) αξιολόγησαν με ωριμότητα και καθαρότητα τις πιθανές επιλογές τιμολόγησης στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, και κατέληξαν ότι η μέθοδος που συγκεντρώνει πάρα πολλά πλεονεκτήματα είναι η μέθοδος της οριακής τιμολόγησης (marginal pricing). Πίσω από αυτήν την επιλογή υπάρχει πολύ μεγάλη βιβλιογραφία από εξαίρετους επιστήμονες, που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί εν μία νυκτί από κανένα και ειδικά από ανθρώπους που δεν έχουν ποτέ αναπτύξει καμία χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. 

Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: Γιατί με την εφαρμογή του Μοντέλου Στόχος έχουμε ακριβές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας, όπως και σε άλλες Βαλκανικές χώρες? Οι συγκυρίες και οι αιτίες είναι πολλές (π.χ. αύξηση εισαγωγών Ουκρανίας λόγω κατεστραμμένων υποδομών, αύξηση εισαγωγών χωρών που βασίζονται σε υδροηλεκτρική ενέργεια λόγω παρατεταμένης λειψυδρίας, π.χ. Αλβανίας, κ.α.), αλλά ένα είναι σίγουρο: το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι κυρίως δομικό. Η δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και οι διαθέσιμες πηγές σε περίοδο λειψυδρίας είναι τέτοια, ώστε να συνίστανται συνθήκες για την τιμολόγηση της σπανιότητας της παροχής ισχύος (scarcity pricing), όπως και (λόγω σύζευξης των αγορών) και σε κάποιες από τις βόρειες βαλκανικές χώρες. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που υποστηρίζουμε έντονα την εφαρμογή διαδικασιών εκ των προτέρων μείωσης της δυνατότητας «εξάσκησης δύναμης» στην αγορά στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη, όπως εφαρμόζεται στον υπόλοιπο κόσμο. Επιπλέον, υποστηρίζουμε σθεναρά την εφαρμογή μιας αγοράς δυναμικότητας για την αντιμετώπιση του μόνιμου προβλήματος της έλλειψης επαρκούς ισχύος.

Αν δεν υπήρχαν οι ΑΠΕ και δη οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί σήμερα, τις τιμές που αποτυπώνονται στις ώρες 19:00 – 21:00 καθημερινά θα τις βλέπαμε τουλάχιστον από 8 έως 12 ώρες καθημερινά στην Ελλάδα (δηλαδή τις ώρες 09:00 – 21:00), και τότε θα είχαν πρόβλημα επιβίωσης οι περισσότερες (αν όχι όλες) βιομηχανίες / επιχειρήσεις αλλά και οι τελικοί οικιακοί καταναλωτές της χώρας μας.

Κατά τις παραπάνω περιγραφόμενες καταστάσεις περιορισμένης παροχής ισχύος, ένας άλλος παράγοντας που παίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των τιμών χονδρικής είναι οι περιορισμοί δικτύου, οι οποίοι μόλις ενεργοποιηθούν οδηγούν σε διαφοροποίηση των τιμών και στις δύο πλευρές της συμφόρησης. Συχνές διακοπές διασυνδέσεων, όπως αυτή του περασμένου Ιουλίου μεταξύ Ουγγαρίας και Γερμανίας, επιδεινώνουν τις συνθήκες σπανιότητας (scarcity conditions) στο ασθενές σύστημα μεταφοράς, με αποτέλεσμα πολύ υψηλές τιμές. Παραδοσιακά, οι μεταφορικές ικανότητες σε ένα δεδομένο σύνορο μιας ζώνης προσφορών υπολογίζονται από τους γειτονικούς διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΔΣΜ), χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η επίδρασή τους σε άλλα σύνορα (η λεγόμενη μη συντονισμένη μέθοδος Καθαρής Μεταφορικής Ικανότητας). Η έλλειψη τέτοιου συντονισμού οδηγεί σε πολλά προβλήματα στη λειτουργία του συστήματος, παραδείγματα των οποίων έχουν παρατηρηθεί σε πολλές περιοχές της Ευρώπης για δύο δεκαετίες από την υλοποίηση της αγοράς. Για να τα αντιμετωπίσουν, οι ΔΣΜ χρειάζεται να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα, με τη μορφή της λεγόμενης ανακατανομής, η οποία είναι πολύ δαπανηρή για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά και, μόλις εξαντληθεί, αφήνει τους ΔΣΜ χωρίς άλλα μέτρα για να διατηρήσουν ασφαλή τα διασυνδεδεμένα συστήματα, εκτός από την περικοπή του φορτίου.

Για να αποφευχθούν τέτοιες καταστάσεις, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε μια συντονισμένη μέθοδος υπολογισμού της μεταφορικής ικανότητας στα σύνορα των ζωνών προσφορών σε τοπολογικά-πυκνά (meshed) συστήματα, η λεγόμενη μέθοδος βάσει της Ροής Ενέργειας (flow-based method) στο κέντρο της Ευρώπης, στο λεγόμενο Core Capacity Calculation Region ή «Core CCR», τον Ιούνιο του 2022. Αυτό ήταν ένα σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη της πανευρωπαϊκής αγοράς, αλλά πρέπει να σημειωθεί ότι μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις τιμές χονδρικής. Συγκεκριμένα, με τους υπολογισμούς μεταφορικής ικανότητας βάσει της Ροής Ενέργειας, όπως εκτελούνται από την ENTSOE στο Core CCR, δεν είναι πάντα δυνατόν να προγραμματιστούν μαζικές εξαγωγές από το κέντρο της Ευρώπης προς τα νοτιοανατολικά, όπως γινόταν στο παρελθόν, καθώς μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια του δικτύου ακόμη και σε μακρινά μέρη. Αυτό, με τη σειρά του, αυξάνει τις τιμές στις ζώνες προσφορών κατάντη της συμφόρησης. Προηγουμένως, λόγω της έλλειψης συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων διασυνδέσεων, τέτοιες ανταλλαγές επιτρέπονταν και οδήγησαν μερικές φορές σε κρίσιμες καταστάσεις στο δίκτυο.

Η μέθοδος βάσει της Ροής Ενέργειας εφαρμόζεται στην Core CCR και σταματά στα νότια σύνορα της Κροατίας, της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας. Οι χώρες νότια αυτών των διασυνδέσεων εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη μη συντονισμένη μέθοδο Καθαρής Μεταφορικής Ικανότητας, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες σε προβλήματα λειτουργίας του συστήματος. Η «διάσπαση» του συστήματος (system split) τον Ιανουάριο του 2021 και η περιφερειακή διακοπή ρεύματος στα δυτικά Βαλκάνια τον Ιούνιο του 2024 αποτελούν παραδείγματα αυτής της κατάστασης. Για να αποφευχθούν τέτοιες διαταραχές, συνιστάται η εφαρμογή της μεθόδου βάσει της Ροής Ενέργειας για τον υπολογισμό της δυναμικότητας, με τη μορφή επέκτασης της διαδικασίας Core CCR. Αυτό θα αύξανε επίσης την αποδοτικότητα των περιφερειακών αγορών ενέργειας, καθώς βελτιστοποιεί τη χρήση των υπαρχουσών μεταφορικών ικανοτήτων μεταξύ των ζωνών προσφορών. Προτείνουμε την ίδια αλλαγή για τον νεοεισελθόντα στην Συγχρονισμένη Περιοχή Ηπειρωτικής Ευρώπης, δηλαδή τα ουκρανικά σύνορα με την Πολωνία, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία (συμπεριλαμβανομένων των συνόρων με τη Μολδαβία). Λόγω της βρογχοειδούς φύσης αυτών των διασυνδέσεων καθώς και ορισμένων προβλημάτων σταθερότητας που παρατηρήθηκαν από το συγχρονισμό της Ουκρανίας με την Ευρώπη τον Μάρτιο του 2022, η συνολική εισαγωγική μεταφορική ικανότητα προς την Ουκρανία είναι ίση με 1.700 MW και η εξαγωγική είναι ίση με 550 MW. Ωστόσο, δεδομένου ότι η Ουκρανία δεν αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Σύζευξης Αγορών, οι ανωτέρω μεταφορικές ικανότητες κατανέμονται τεχνητά μεταξύ των τεσσάρων εμπλεκόμενων συνόρων για να επιτραπεί η κατανομή αυτών των μεταφορικών ικανοτήτων στους συμμετέχοντες στην αγορά μέσω ξεχωριστών διαδικασιών που βασίζονται στη μηχανική χωρίς ωστόσο να είναι πολύ διαφανείς. Επομένως, για τη βελτιστοποίηση της χρήσης των μεταφορικών ικανοτήτων σε αυτά τα σύνορα, πρέπει να ενταχθούν άμεσα στη διαδικασία Ευρωπαϊκής Σύζευξης Αγορών. Η ανωτέρω ανάλυση επιβεβαιώνει ότι το Μοντέλο Στόχος περιορίζεται ως προς την αποδοτικότητά του από το επίπεδο αντοχής του ευρωπαϊκού δικτύου. Ισχυρά δίκτυα θα επιτρέψουν σε μεγάλο βαθμό τη σύγκλιση των τιμών σε πολλές ευρωπαϊκές περιοχές.

Επομένως, αντί να κατηγορούμε τον σχεδιασμό αγοράς του Μοντέλου Στόχος, που βασίζεται σε εξαιρετικά σταθερές οικονομικές αρχές στον πυρήνα της αρχιτεκτονικής του σχεδιασμού του, ας δώσουμε λίγο μεγαλύτερη προσοχή στη δομή της αγοράς (τις απαιτούμενες επενδύσεις στο δίκτυο και τη βελτιστοποίηση και κατανομή της μεταφορικής ικανότητας μεταξύ των χωρών) και στους παίκτες που συμμετέχουν υπό τους κανόνες αυτούς, και ας αναλογιστούμε ποιες παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν σε πολιτικό / ρυθμιστικό επίπεδο προκειμένου να εξορθολογιστούν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Οι προτάσεις του Αναδόχου (ECCO, ΑΠΘ) που παραδόθηκαν στη ΡΑΕ τον Ιούλιο του 2024 χτυπούν την πηγή του προβλήματος και είναι άμεσα εφαρμόσιμες σε ρυθμιστικό επίπεδο στην Ελλάδα και κυρίως στην Ευρώπη.

Όπως συζητήσαμε παραπάνω, είναι απαραίτητο, σε πιο μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο, η λύση να έγκειται στην αύξηση της μεταφορικής ισχύος των διασυνδέσεων (όπως σωστά υλοποιείται σταδιακά από τη διοίκηση του ΑΔΜΗΕ), ώστε να μειωθούν οι περιορισμοί στα δίκτυα που επηρεάζουν τη σύγκλιση των τιμών σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, Αυτό πρέπει να γίνει συντονισμένα από όλους τους Διαχειριστές των Βαλκανικών χωρών, και όχι μόνο από τον ΑΔΜΗΕ, καθότι ο πιο περιοριστικός περιορισμός εφαρμόζεται για τον υπολογισμό της μεταφορικής ικανότητας των διασυνδέσεων, και αυτός δεν είναι τις περισσότερες φορές στις διασυνδετικές γραμμές της Ελλάδας, αλλά παραπάνω στις Βαλκανικές χώρες. Και σ’ αυτό το επίπεδο είναι ορθή η στρατηγική του ΑΔΜΗΕ για απευθείας διασύνδεση του ελληνικού συστήματος με τα συστήματα της Σλοβενίας, Αυστρίας, Γερμανίας, καθότι θα δημιουργήσει μία σημαντική νέα οδό συναλλαγών που θα τείνει σε απόλυτη σύγκλιση των ελληνικών τιμών της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με τις αντίστοιχες τιμές των κεντρικών Ευρωπαϊκών χωρών, που συνήθως είναι χαμηλότερες από τις ελληνικές.

Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι είναι απαράδεκτο να εκτίθενται οι τελικοί καταναλωτές στη μεταβλητότητα της χονδρεμπορικής αγοράς ενέργειας. Η κατανομή των τιμών της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχει αλλάξει δραματικά και θα συνεχίσει να αλλάζει για πολλά χρόνια, με πολύ χαμηλές τιμές στη μέση της ημέρας και πολύ υψηλές τιμές το βράδυ, αποτέλεσμα της μαζικής διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η μετάβαση στις χονδρικές αγορές ενέργειας δεν είχε ποτέ σκοπό να εκθέσει τους τελικούς καταναλωτές στη μεταβλητότητα των τιμών χονδρικής. Οι τιμές χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για την παροχή βέλτιστων επενδυτικών σημάτων και τη βέλτιστη κατανομή των μονάδων παραγωγής κατά τη λειτουργία της αγοράς. Η μεταβλητότητα των τιμών χονδρεμπορικής ενέργειας θα πρέπει να αντισταθμίζεται από όλους τους προμηθευτές μέσω εργαλείων αντιστάθμισης και δεν πρέπει να μεταβιβάζεται στους τελικούς καταναλωτές.

Υπό των πρίσμα των παραπάνω δεδομένων, καταλήγουμε ότι υπάρχουν μέτρα άμεσης εφαρμογής (π.χ μέτρα μείωσης της δυνατότητας «εξάσκησης δύναμης» στην αγορά, εφαρμογή αγοράς μακροχρόνιας διαθεσιμότητας ισχύος και ευελιξίας, κατάλληλη αντιστάθμιση) αλλά και μέτρα που απαιτούν πολλά έτη για να ωριμάσουν και να αποδώσουν (π.χ. κομβική τιμολόγηση, βέλτιστη κατανομή δυναμικότητας, αύξηση της μεταφορικής ικανότητας των διασυνδέσεων). Η λύση για το ενεργειακό κόστος έγκειται στην εφαρμογή όλων των παραπάνω μέτρων!

______

1. Η ECCO International έχει σχεδιάσει και έχει υλοποιήσει πάνω από 15 ενεργειακές αγορές στην δυτική και ανατολική Ευρώπη, στη Βόρεια, Κεντρική και Νότια Αμερική, καθώς και στην Ασία.

2. ⁠Στο άρθρο αυτό καταγράφουμε τα βασικά τα ευρήματα του έργου μεταρρύθμισης της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τα πρόσφατα αποτελέσματα της προσομοίωσης της αγοράς των Ευρωπαϊκών χωρών (περιλαμβανομένης της Ελλάδας).

3. Οι σύμβουλοι της Kantor βοήθησαν την ECCO και το ΑΠΘ στη διαδικασία υποβολής προσφορών.

---------------

Ο Dr. Άλεξ Παπαλεξόπουλος είναι: President & CEO of ECCO International, CEO ad Chairman of the Board, ZOME Energy Networks

Ο κ. Παντελής Μπίσκας είναι καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης