Το ανοιχτό μέτωπο του ΕΛΥΚΩ  - Έλλειμμα €550 εκατ., αλλά καμία απάντηση από την Πολιτεία

Ο Ειδικός Λογαριασμός Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας χρηματοδοτεί τον μηχανισμό μέσω του οποίου υλοποιείται μια θεμελιώδης κοινωνική επιλογή: κανένας πολίτης να μη στερείται πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια λόγω γεωγραφίας ή κοινωνικών συνθηκών. Ακριβώς γι’ αυτό, το ζήτημα του ΕΛΥΚΩ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εκκρεμότητα που απλώς μετατίθεται στον χρόνο. Όταν ο λογαριασμός μένει ελλειμματικός επί χρόνια, το πρόβλημα παύει να είναι λογιστικό και γίνεται βαθιά θεσμικό.

Σκοπός των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας είναι να διασφαλίζονται ίδιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τα μη διασυνδεδεμένα νησιά με την ηπειρωτική χώρα, παρά το υψηλότερο κόστος παραγωγής, καθώς και χαμηλότερες τιμές για τους ευάλωτους καταναλωτές του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου (ΚΟΤ). Η επιδότηση των συγκεκριμένων τιμολογίων καλύπτεται αρχικά από τους προμηθευτές και στη συνέχεια επιστρέφεται σε αυτούς μέσω του ΕΛΥΚΩ, υπό μορφή μηνιαίων ανταλλαγμάτων. 

Ωστόσο, τα τελευταία στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Από τον Απρίλιο του 2023, τα μηνιαία ανταλλάγματα προς τους προμηθευτές αποδίδονται συστηματικά μειωμένα, κατά μέσο όρο πάνω από 30%, με ορισμένους μήνες η απομείωση να αγγίζει ακόμη και το 60%. Το αποτέλεσμα είναι ότι το συνολικό οφειλόμενο αντάλλαγμα προς τους προμηθευτές εκτιμάται πως ξεπερνά τα 550 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για ένα μέγεθος που δεν μπορεί να θεωρηθεί διαχειρίσιμο ούτε για την αγορά ούτε για το σύστημα συνολικά.

Στην πράξη, εδώ και σχεδόν τρία χρόνια, οι προμηθευτές καλύπτουν με ίδια κεφάλαια ένα έλλειμμα που αφορά αποκλειστικά κρατική υποχρέωση. Λειτουργούν, χωρίς να τους αναλογεί θεσμικά, ως χρηματοδότες του μηχανισμού. Και αυτή η κατάσταση έχει πραγματικό κόστος: όσο το έλλειμμα παραμένει, το χρηματοοικονομικό βάρος συσσωρεύεται, επιβαρύνει τη ρευστότητα των εταιρειών, αυξάνει το κόστος κεφαλαίου και δημιουργεί πιέσεις που, αργά ή γρήγορα, διαχέονται στην αγορά και στα τιμολόγια.

Ακούγεται ότι η διασύνδεση της Κρήτης θα δώσει τη λύση, μέσω μελλοντικών πλεονασμάτων. Όμως αυτή η προσέγγιση αφήνει κρίσιμα ερωτήματα αναπάντητα. Ακόμη κι αν δημιουργηθούν πλεονάσματα, η κάλυψη συσσωρευμένων οφειλών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ με αυτόν τον τρόπο σημαίνει πολυετή καθυστέρηση στην πλήρη εξόφληση. Παράλληλα, οι συζητήσεις για θέσπιση μηχανισμού ψυχρής εφεδρείας των συμβατικών μονάδων της Κρήτης και για παράταση του υβριδικού μοντέλου εντείνουν την αβεβαιότητα ως προς το πότε και σε ποιον βαθμό θα αλλάξει ουσιαστικά το μηνιαίο ισοζύγιο του λογαριασμού. Με απλά λόγια, το πρόβλημα μετατίθεται, δεν λύνεται.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο το μέγεθος του ελλείμματος. Είναι η απουσία καθαρής, επίσημης εικόνας για το τι σκοπεύει να κάνει η Πολιτεία. Οι προμηθευτές και συνολικά η αγορά δεν έχουν λάβει μέχρι σήμερα σαφή ενημέρωση για τον τρόπο και τον χρόνο καταβολής των οφειλόμενων ανταλλαγμάτων. Την ίδια στιγμή, στον κρατικό προϋπολογισμό του 2026 δεν διακρίνεται ρητή πρόβλεψη ενίσχυσης του ΕΛΥΚΩ, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα και υπονομεύει κάθε σοβαρό σχεδιασμό.

Αυτή η ασάφεια έχει συνέπειες. Δυσκολεύει τον προγραμματισμό, αυξάνει το ρίσκο, αποσταθεροποιεί την αγορά. Και τελικά, έρχεται σε αντίθεση με τον ίδιο τον κοινωνικό χαρακτήρα των ΥΚΩ. Όταν μια κοινωνική πολιτική χρηματοδοτείται σιωπηρά από την αγορά, χωρίς θεσμική κάλυψη και χωρίς σαφές πλαίσιο, το κόστος δεν εξαφανίζεται. Απλώς μεταφέρεται και συχνά επιβαρύνει εκείνους που δεν ευθύνονται.

Ο Ελληνικός Σύνδεσμος Προμηθευτών Ενέργειας δεν θέτει το ζήτημα αντιπαραθετικά. Η αγορά δεν ζητά να αλλάξει ο ρόλος των ΥΚΩ, ούτε να υπονομευθεί ο κοινωνικός τους σκοπός. Ζητά αυτό που σε κάθε ώριμο θεσμικό περιβάλλον θεωρείται αυτονόητο: η κοινωνική πολιτική και η χρηματοδότησή της να αποτελούν ευθύνη της Πολιτείας. Στο πλαίσιο αυτό, ζητά επίσημη και πλήρη ενημέρωση για τις σχετικές αποφάσεις, σαφές χρονοδιάγραμμα εξόφλησης των οφειλών και πρόβλεψη για την κάλυψη του χρηματοοικονομικού κόστους όσο ο λογαριασμός παραμένει ελλειμματικός.

Γιατί, τελικά, η σταθερότητα της αγοράς ενέργειας δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι προϋπόθεση για βιώσιμα τιμολόγια, για υγιή ανταγωνισμό και για να μπορεί μια κοινωνική πολιτική να υπηρετεί πραγματικά τον σκοπό της, χωρίς να δημιουργεί νέες στρεβλώσεις. Όσο το ζήτημα του ΕΛΥΚΩ παραμένει χωρίς καθαρή λύση, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται – μεγαλώνει. Και όσο πιο γρήγορα αντιμετωπιστεί θεσμικά, τόσο μικρότερο θα είναι το κόστος για όλους.