Το 2025 υπήρξε μια καθοριστική χρονιά για τη χώρα - Το "στοίχημα" του 2026 η υλοποίηση των ενεργειακών συμφωνιών και η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και διεθνούς αβεβαιότητας, η Ελλάδα το 2025 εξελίχθηκε, με σχέδιο, αποφασιστικότητα και συνέπεια, σε συνδιαμορφωτή της νέας ευρω-ατλαντικής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Η ενέργεια έχει αναδειχθεί σε κρίσιμο παράγοντα εθνικής ασφάλειας, γεωπολιτικής ισορροπίας και τεχνολογικής εξέλιξης, απαραίτητη προϋπόθεση για ανάπτυξη και ευημερία.

Η χρονιά που πέρασε ήταν καθοριστική για τη χώρα μας, και κυρίως για τον ρόλο τον οποίο καλείται να διαδραματίσει στη νέα πραγματικότητα που σχηματίζεται στην ευρύτερη περιοχή μας. Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη αξιοποίησε τη συγκυρία, τη θεσμική και οικονομική σταθερότητα, καθώς και τη γεωπολιτική θέση της χώρας μας, καταφέρνοντας να θέσει την Ελλάδα στο επίκεντρο των εξελίξεων και να τη μετατρέψει σε ενεργειακό και δυνητικά εμπορικό διαμετακομιστικό κόμβο. Διότι οι ενεργειακές εξελίξεις αποτελούν κρίκους μίας ευρύτερης αλυσίδας πρωτοβουλιών σε περισσότερους από έναν τομείς: την ενέργεια και τη μεταφορά προϊόντων, αλλά και την ενεργοποίηση υποδομών, αγωγών, λιμένων, σιδηροδρόμων και οδικών αξόνων.

Το 2025 αποδείχτηκε καθοριστικό για την ανάπτυξη του τομέα των υδρογονανθράκων. H συμφωνία της κοινοπραξίας Chevron-HelleniqEnergy, που θα κατατεθεί στη Βουλή των Ελλήνων για έγκριση αμέσως μόλις ολοκληρωθεί ο απαραίτητος έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο, θα οδηγήσει σε εκκίνηση των σεισμικών και γεωφυσικών ερευνών εντός του νέου έτους. Στα τέλη του 2026 - αρχές του 2027, η χώρα μας θα πραγματοποιήσει την πρώτη μεγάλη, ερευνητική, υπεράκτια γεώτρηση στο βορειοδυτικό Ιόνιο, έπειτα από 40 χρόνια,απόρροια της νέας συμφωνίας μεταξύ ExxonMobil-HelleniqEnergy-Energean.

Ως προς τα οφέλη για τη χώρα, εφόσον το κοίτασμα είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμο, το ελληνικό κράτος, όπως ισχύει σε αυτές τις συμβάσεις, έχει λαμβάνειν 20% φόρο εισοδήματος, 5% περιφερειακό φόρο, μισθώματα/royalties που ξεκινούν από 4% και φτάνουν το 15%, συν κάποια επιπλέον προβλεπόμενα στη σύμβαση σημαντικά ποσά, φτάνοντας να εισπράττει ένα ποσοστό μεταξύ 38-40%. Αν, λοιπόν, η ερευνητική εξόρυξη που θα γίνει εντός 18 μηνών είναι επιτυχής, αυξάνεται ο εθνικός μας πλούτος, κάτι που σημαίνει ότι τα χρόνια μετά την έναρξη παραγωγής θα εισέλθουν δισεκατομμύρια στη χώρα μας που θα αποτελέσουν δημόσιους πόρους. Θα επιτρέψουν να στηρίξουμε την κοινωνική μας πολιτική, θα δημιουργηθούν περισσότερες και πιο ποιοτικές θέσεις εργασίας, ενεργειακή ασφάλεια, ελάφρυνση στον Έλληνα φορολογούμενο. Ομοίως και από τις άλλες ενεργειακές συμφωνίες, εκτός από την ενίσχυση της χώρας μας διεθνώς, αναμένουμε σημαντικά οικονομικά οφέλη και αναπτυξιακή ώθηση.

Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, πραγματοποιήθηκε στις 6 και 7 Νοεμβρίου στην Αθήνα η Σύνοδος της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Συνεργασία στην Ενέργεια, με εκπροσώπηση από 25 ευρωπαϊκές χώρες, μαζί με μια ευρεία, 80μελή υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων 4 κορυφαίων Υπουργών της Κυβέρνησης Τραμπ. Κατά τη διάρκεια της Συνόδου, υπεγράφησαν καίριας σημασίας συμφωνίες, όπως για τον Κάθετο Διάδρομο και το σχήμα 3+1 με τη σύμπραξη Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και ΗΠΑ. Παράλληλα, επιβεβαιώσαμε ότι υπάρχει πλήρης ευθυγράμμιση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Αμερικανικής Κυβέρνησης ως προς τη σταδιακή, πλήρη κατάργηση της εισαγωγής ρωσικού φυσικού αερίου.

Ο Κάθετος Διάδρομος, ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα ενεργειακής διασύνδεσης Νότου-Βορρά, που ενώνει 100 εκατομμύρια πολίτες, είναι ήδη ενεργός, και θα προμηθεύσει την Ουκρανία τους επόμενους μήνες με αμερικανικό φυσικό αέριο. Αναμένεται να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και για την υλοποίησή του συγκροτήσαμε μία ομάδα εργασίας (working group for vertical corridor), με την πρώτη συνεδρίαση σε τεχνικό επίπεδο να έχει ήδη πραγματοποιηθεί στις 10 Δεκεμβρίου, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από τα Υπουργεία Ενέργειας των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου- και των ΗΠΑ.

Οι πρωτοβουλίες μας στον ενεργειακό τομέα τη χρονιά που πέρασε ήταν απόλυτα συμβατές με τους περιβαλλοντικούς μας στόχους, που άλλωστε αποτελούν και μέρος των ευρωπαϊκών μας δεσμεύσεων. Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και την οικονομική ανάπτυξη βασίζεται στη ρεαλιστική και δίκαιη μετάβαση που δεν αφήνει κανέναν πίσω, με αξιοποίηση όλων των ενεργειακών μας πηγών που εξασφαλίζουν ασφάλεια και σταθερότητα. Το φυσικό αέριο παραμένει καύσιμο-γέφυρα στην πορεία προς τη βιώσιμη οικονομία, όπως συμβαίνει σε όλες τις χώρες. Η Ελλάδα έχει ήδη επιτύχει εντυπωσιακή πρόοδο: από ηλεκτροπαραγωγή προερχόμενη κατά 65% από λιγνίτη το 2005, βρισκόμαστε κάτω από 9% το 2025, κατευθυνόμενοι στο 0% το 2026, και με την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές να ξεπερνά σήμερατο 50%. Και όλα αυτά, μέσα σε δύο δεκαετίες, η μία εκ των οποίων με τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας μας. Στην ίδια κατεύθυνση, προχωρούμε με πυξίδα τους εθνικούς κλιματικούς στόχους, έχοντας θεσπίσει θεσμικό πλαίσιο για το βιομεθάνιο και το υδρογόνο, ενώ μόλις τον Δεκέμβριο νομοθετήσαμε τη δέσμευση, χρήση, μεταφορά και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCS), με σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη και χρήση σύγχρονης τεχνολογίας για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας.

Σε αυτή την κατεύθυνση, ετοιμάζουμε το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ώστε να οργανώσουμε τον χώρο των ΑΠΕ ώστε να αποκτήσει συγκεκριμένο σχεδιασμό, ενώ παράλληλα το 2026 είναι κομβικό έτος για την αποθήκευση ενέργειας καθώς τα πρώτα έργα συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας θα υλοποιηθούν μέχρι τον Ιούνιο 2026. Ποχωρούμε τις διαγωνιστικές διαδικασίες για τα άκρως απαραίτητα Συστήματα Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, συνολικού προϋπολογισμού 150 εκατ. ευρώ, έχουν ήδη εκδοθεί άδειες εγκατάστασης και έχουν πραγματοποιηθεί πληρωμές προς επενδυτές.

Οι προσπάθειές μας ενίσχυσαν τον προϋπολογισμό του προγράμματος «Εξοικονομώ 2025» από 434 σε 924 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα επιδοτεί πάνω από 40.000 νοικοκυριά να βελτιώσουν ενεργειακά τα σπίτια τους, με προτεραιότητα σε ευάλωτες ομάδες, όπως άτομα με χαμηλά εισοδήματα, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, οικογένειες με άτομα με αναπηρία και περιοχές που έχουν πληγεί. Παράλληλα, τα προηγούμενα προγράμματα «Εξοικονομώ» (2020, 2021, 2023 και Νέων), που έχουν ολοκληρωθεί ή είναι σε εξέλιξη, αφορούν περίπου 100.000 νοικοκυριά και ξεπερνούν το 1,4 δισ. ευρώ. Συνολικά, τα προγράμματα αυτά αποτελούν το πιο φιλοδοξο κύμα ενεργειακής εξοικονομησης επιβεβαιωνοντας την ισχυρή ζήτηση για δρασεις εξοικονομησης ενέργειας.

Επιπλέον, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αναδείξαμε την ανάγκη για μία ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, η έλλειψη της οποίας είχε ως αποτέλεσμα τη δυσανάλογη επιβάρυνση της νοτιοανατολικής Ευρώπης από την αύξηση των τιμών του ρεύματος το καλοκαίρι του 2024. Καθοριστική στην επίλυση του προβλήματος ήταν η παρέμβαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με τις επιστολές του στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, στις οποίες επεσήμαινε το πρόβλημα και πρότεινε τη δημιουργία ειδικής ευρωπαϊκής ομάδας εργασίας (taskforce) για τη διόρθωση των στρεβλώσεων της αγοράς, η οποία συγκροτήθηκε και ήδη έχει ξεκινήσει να αποφέρει θετικά αποτελέσματα, με τον εντοπισμό και την ανάδειξη των προβλημάτων ανισορροπίας των τιμών ενέργειας μεταξύ βόρειας-κεντρικής και νότιας-ανατολικής Ευρώπης και την πρόταση λύσεων. Το εύρος των πρωτοβουλιών που βρίσκονται σε εξέλιξη και ανακοινώθηκαν κατά το τελευταίο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας ΕΕ, συμπεριλαμβάνουν τα πακέτα για τα ενεργειακά δίκτυα, τα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ΝΑΤΟ, καθώς και τις συζητήσεις για τη συμφωνία-πλαίσιο ΕΕ-ΗΠΑ.

Το 2025 ήταν μια χρονιά καθοριστική για τη χώρα μας, και κυρίως για τον ρόλο τον οποίο καλείται να διαδραματίσει στη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην ευρύτερη περιοχή μας. Για το 2026, κεντρικός στόχος στην ενεργειακή πολιτική μας είναι η υλοποίηση των ενεργειακών συμφωνιών, η διασφάλιση των προϋποθέσεων για άφθονη και προσιτή ενέργεια για κάθε νοικοκυριό και επιχείρηση, με -σύμφωνα και με τις προτεραιότητες των Ευρωπαίων και Αμερικανών συμμάχων μας- ταυτόχρονη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, η περαιτέρω ενίσχυση της θέσης μας στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη.

________

Ο κ. Σταύρος Παπασταύρου είναι Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026