Οι ρωγμές στις σχέσεις Ε.Ε. - Ρωσίας περνούν στο... υπέδαφος

Η κρίση στην Ουκρανία επαναφέρει στο προσκήνιο την ενεργειακή εξάρτηση των ευρωπαϊκών οικονομιών από τις εισαγωγές καυσίμων, πρωτίστως από τη Ρωσία, από όπου προέρχεται σχεδόν το ένα τρίτο του φυσικού αερίου που καταναλώνεται στην Ευρώπη. Την Τετάρτη ο Πρόεδρος Ομπάμα υποστήριξε σε ομιλία του στις Βρυξέλλες ότι η ουκρανική κρίση «αναδεικνύει την ανάγκη για την Ευρώπη να βρει τρόπο να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας που χρησιμοποιεί». Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζο Μπάιντεν, συζητούσε με την πολωνική κυβέρνηση μια πιο συγκεκριμένη πρόταση: Τη χαλάρωση του θεσμικού πλαισίου για την εξαγωγή αερίου από σχιστολιθικά πετρώματα μέσω σύγχρονων μεθόδων.

Στις ΗΠΑ η εφαρμογή των μεθόδων αυτών έχει προκαλέσει κυριολεκτικά επανάσταση, μετατρέποντας σε μικρό πλεόνασμα, το χρόνιο έλλειμμα στο ισοζύγιο καυσίμων. Εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να απελευθερωθούν από σχιστολιθικά πετρώματα περί τα 567 τρισ. κυβικά πόδια αερίου. Αλλά και στην Ευρώπη τα αποθέματα δεν είναι πολύ λιγότερα: περί τα 470 τρισ. κυβικά πόδια - πάνω από 80% των αμερικανικών. Η Ουάσιγκτον θεωρεί λογικό η Ε.Ε. να στραφεί προς την εκμετάλλευση των νέων τεχνολογιών εξόρυξης, πιθανότατα ελπίζοντας να επωφεληθούν αμερικανικές εταιρείες που ήδη έχουν εδραιωθεί στον κλάδο.

Αμερικανικές πιέσεις

Η επίσκεψη του Τζο Μπάιντεν δεν ήταν καθόλου τυχαία, καθώς η Πολωνία έχει τα μεγαλύτερα κοιτάσματα στην Ευρώπη (πάνω από 30%). Μεγάλα κοιτάσματα υπάρχουν και στην Ουκρανία (το 27%) όπου η Shell, Chevron και Eni απέκτησαν τα τελευταία χρόνια δικαιώματα έρευνας.

Ήταν μια προσπάθεια ανεξαρτητοποίησης της Ουκρανίας από τη Ρωσία, από όπου εισάγει το 60% του αερίου που καταναλώνει. Κίνηση που προφανώς δεν άρεσε καθόλου στη Μόσχα, που γενικότερα δεν βλέπει θετικά την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών εξόρυξης. Χθες, μάλιστα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Άντερς Ράσμουσεν, υποστήριξε ότι οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες χρηματοδοτούν οικολογικές οργανώσεις στην Ευρώπη για να δημιουργούν εμπόδια στην υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών. Δεν προχώρησε, όμως, σε περισσότερες λεπτομέρειες για να στηρίξει τις κατηγορίες που εξαπέλυσε.

Γεγονός είναι, αντιθέτως, ότι στις Βρυξέλλες δραστηριοποιούνται λόμπι αμερικανικών εταιρειών εξόρυξης από σχιστολιθικά πετρώματα αλλά και ευρωπαϊκών εταιρειών σε πολύ ενεργοβόρους κλάδους. Πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιτρέψει την ανάπτυξη των νέων τεχνικών εξόρυξης, αλλά το μόνο που έχουν καταφέρει μέχρι τώρα είναι να εμποδίσουν την υιοθέτηση ακόμα πιο αυστηρών περιορισμών. Καθώς, όμως, η τιμή χονδρικής του αερίου είναι ήδη διπλάσια στην Ευρώπη από ό,τι στις ΗΠΑ, οι πιέσεις θα συνεχίσουν να υπάρχουν.

Η εικόνα στην Ε.Ε.

Ρόλο-κλειδί στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει η Γαλλία, όπου βρίσκονται τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα προς εκμετάλλευση (29% του συνόλου). Ενεργειακοί κολοσσοί όπως η Total και η Suez είχαν αποκτήσει άδειες εξόρυξης, αλλά το 2011 η γαλλική κυβέρνηση απαγόρευσε τις νέες τεχνικές και αφαίρεσε τις άδειες.

Στη Βρετανία, αντίθετα, η κυβέρνηση αποφάσισε να επιδοτήσει τις νέες τεχνικές αλλά το 2011 καταγράφηκαν σεισμικές δονήσεις κοντά στη μόνη περιοχή εξόρυξης, με αποτέλεσμα να επιβληθεί «πάγωμα» σε κάθε δραστηριότητα μέχρι τα τέλη του 2012.

Τα κοιτάσματα στη Βρετανία είναι πάντως περιορισμένα (5,5%), όπως άλλωστε και στη Γερμανία (3,6%). Και εκεί οι νέες τεχνικές είναι πρακτικά απαγορευμένες, καθώς η κυβέρνηση αποφεύγει να εκδώσει νέες άδειες, υπό την πίεση των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Οι νέες τεχνικές έχουν κατηγορηθεί ότι προκαλούν μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, ότι απελευθερώνουν μαζί με το φυσικό αέριο και άλλα αέρια, επιζήμια για το περιβάλλον (π.χ. μεθάνιο) και ότι διαταράσσουν τη σεισμική ισορροπία της περιοχής.

Γενικότερα η Ε.Ε. θεωρείται λιγότερο κατάλληλη από τις ΗΠΑ για την ανάπτυξη των νέων τεχνικών, καθώς είναι περισσότερο πυκνοκατοικημένη (υπάρχουν λιγότερες ελεύθερες περιοχές για να αναπτυχθεί η τεχνική) και είναι διαφορετικό το νομικό καθεστώς εκμετάλλευσης των υπόγειων πόρων (στις ΗΠΑ ανήκουν στον ιδιοκτήτη του οικοπέδου, ενώ στην Ευρώπη όχι). Λιγότερο κατάλληλα φαίνεται ότι είναι και τα πετρώματα, με αποτέλεσμα να θεωρείται απίθανη η εξόρυξη σημαντικών ποσοτήτων πριν από το 2020. Ακόμα και αν αυτό καταστεί εφικτό, οι οικονομίες της Ε.Ε. θα πρέπει να εισάγουν τουλάχιστον τα τρία τέταρτα των αναγκών τους σε αέριο μέχρι το 2035.

ΕΛΛΑΔΑ
Περιορισμένες πιθανότητες επιτυχίας

Το 2012, ο τότε (και νυν) υπουργός Περιβάλλοντος Γιάννης Μανιάτης ζήτησε από το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών να πραγματοποιήσει έρευνα για τα περιθώρια αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών εξόρυξης στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με το πόρισμα «οι πιθανότητες εύρεσης εγκλωβισμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου σε πετρώματα αργιλικών σχιστολίθων φαίνεται να είναι περιορισμένες, κυρίως λόγω της σχετικά μικρής ανάπτυξης των γεωλογικών λεκανών που είναι δυνατό να τα φιλοξενούν, καθώς και του έντονου τεκτονισμού που τις χαρακτηρίζει».

Οι ερευνητές του ΙΓΜΕ προειδοποιούν επίσης ότι προτού προχωρήσουν περαιτέρω οι έρευνες θα πρέπει «να εκτιμηθούν οι κίνδυνοι και αβεβαιότητες και να ολοκληρωθεί το περιβαλλοντικό νομοθετικό (εθνικό και ευρωπαϊκό) πλαίσιο που απαιτείται για τέτοιες ιδιαίτερες πολυπαραμετρικές έρευνες».

Η μέθοδος 

Σε κατάλληλα πετρώματα (σχιστολιθικά) διοχετεύεται με πίεση κάποιο υγρό, που συνήθως περιέχει άμμο. Η πίεση δημιουργεί μικρές ρωγμές στο εσωτερικό του πετρώματος, μέσα στις οποίες ρέει το υγρό και οι κόκκοι της άμμου. Όταν το υγρό αφαιρείται, οι κόκκοι παραμένουν διατηρώντας ανοικτές τις ρωγμές και επιτρέποντας σε αέρια που είναι εγκλωβισμένα μέσα στο πέτρωμα να απελευθερωθούν.

(του Χάρη Σαββίδη, Ημερησία, 21/6/2014)