«Το πετρέλαιο είναι πετρέλαιο και το αέριο, αέριο»

Σωρεία δυτικών δημοσιευμάτων σηματοδότησαν την ημέρα των εκλογών στο Αζερμπαϊτζάν στις 9 Οκτωβρίου. Η πραγματική ψηφοφορία περιείχε λίγες εκπλήξεις. Τα exit polls, εν μέρει για λογαριασμό του φιλοκυβερνητικού πρακτορείου ειδήσεων ΑΡΑ, εμφάνισαν ότι ο πρόεδρος Ilham Aliyev λαμβάνει περίπου το 83% των ψήφων και ο κύριος αντίπαλός του, Jamil Hasanli, το 8%. Τα επίσημα αποτελέσματα εμφάνισαν τα ποσοστά στο 85% και 5%, έτσι ο πρόεδρος δεν ήταν πολύ μακριά από το 88,7% που κέρδισε επισήμως το 2008 και το 79,5% το 2003. Η προσέλευση διαμορφώθηκε στο 72%. Το Independent American Center of Political Monitoring, ένας σκιώδης διεθνής οργανισμός με έδρα στην γνωστή πόλη του Broken Arrow στην Οκλαχόμα, «παρακολουθούσε» τις εκλογές.

Οι διαμαρτυρίες κατά της νοθείας είχαν προγραματιστεί για τις 12 Οκτωβρίου. Ωστόσο, η διάθεση του κοινού για διαμαρτυρίες εμφανίζεται μικρότερη από ό,τι φαινόταν πιθανό, μετά από τις περιφερειακές αναταραχές στις πόλεις Quba και Ismaily τα τελευταία δύο χρόνια. «Ίσως την επόμενη φορά» φαίνεται ότι είναι το κυρίαρχο συναίσθνμα, αν και τέτοια πράγματα μπορεί να ξεσπάσουν πολύ εύκολα. Οι αρχές έχουν προσπαθήσει να λάβουν το στίγμα από μια πιθανή αντιπαράθεση μετά τη δημιουργία από τη συνήθως κατακερματισμένη αντιπολίτευση, του Εθνικού Συμβουλίου Δημοκρατικών Δυνάμεων αυτό το καλοκαίρι και την επιλογή ενός σοβαρού υποψηφίου, του σεβαστού θεατρικού συγγραφέα Rustam Ibragimbekov, να αντιμετωπίσει τον Aliyev.

Στον Ibragimbekov δεν δόθηκε τελικά το δικαίωμα συμμετοχής εξαιτίας της διπλής υπηκοότητάς του (από το Αζερμπαίτζάν και τη Ρωσία), με αποτέλεσμα να τον αντικαταστήσει τον περασμένο Αύγουστο ο ιστορικός Jamil Hasanli. Ο Hasanli στην προεκλογική του εκστρατεία επικεντρώθηκε δυναμικά στην καταπολέμηση της διαφθοράς, αλλά δεν είχε τους πόρους για να αποτελέσει μια πιο σοβαρή πρόκληση.

Ο αποκλεισμός του Ibragimbekov υποδεικνύει το ρόλο της Ρωσίας στους ελιγμούς, με το Κρεμλίνο να έχει υποτιθέμενα υποστηρίξει επίσης τη δημιουργία της Ένωσης Αζέρικων Οργανισμών της Ρωσίας το Σεπτέμβριο του 2012, υπό τον κορυφαίο μετανάστη ολιγάρχη, Abbas Abbasov. Η Ρωσία ωστόσο ήταν σε θέση να «αγοράσει» την επιστροφή της στην επιρροή στο Μπακού με πωλήσεις όπλων και βοηθώντας την κρατική ενεργειακή εταιρεία SOCAR στα φιλόδοξα διεθνή επεκτατικά της σχέδια.

Αλλά ό,τι συμβεί μετά από τις εκλογές θα είναι τόσο σημαντικό όσο και όσα συνέβησαν στη διάρκεια των εκλογών. Η τρίτη θητεία του Aliyev, από το 2013 μέχρι το 2018, θα είναι η τελευταία των «καλών χρόνων» του εύκολου χρήματος από την ενέργεια. Οι πετρελαϊκές εξαγωγές έχουν ήδη κορυφωθεί από το 2010, και η προγραμματισμένη επέκταση των πωλήσεων φυσικού αερίου για αντιστάθμισμα, θα συναντήσει προβλήματα σε μια εξασθενημένη αγορά. Εάν το Αζερμπαϊτζάν ξοδέψει τα χρήματά του πιο συνετά στο διάστημα 2013-2018, το καθεστώς μπορεί να είναι αρκετά ισχυρό ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που έχουν ωριμάσει μέχρι το 2018, ιδιαίτερα μεταξύ της νεότερης γενιάς. Εάν όχι, θα είναι πιο ευάλωτο τόσο έναντι της εσωτερικής αστάθειας όσο και της πίεσης από τη Ρωσία.

Στις δύο πρώτες θητείες, από το 2003 μέχρι το 2008 και από το 2008 μέχρι το 2013, τα κεφάλαια από την ενέργεια χρησιμοποιήθηκαν για τρεις βασικές πολιτικές λειτουργίες. Πρώτον, το κρατικό ταμείο SOFAZ στηρίζει τις τρέχουσες καθώς και τις κεφαλαιακές ανάγκες. Καλύπτει περίπου το 60% του κρατικού προϋπολογισμού. Τα επενδυτικά projects περιλαμβάνουν νέες υποδομές και διόδους εφοδιασμού ενέργειας, αλλά επίσης και ματαιόδοξα έργα, όπως το υπεράκτιο συγκρότημα Khazar Islands, 100 δις. δολαρίων. Η ανάπτυξη έχει ήδη επιβραδυνθεί, από το μεθυστικό 345% το 2006 στο 4,5% το 2012 (και οι προβλέψεις για το 2013 είναι αντίστοιχες). Αλλά η μελλοντική ανάπτυξη θα είναι ακόμη πιο αβέβαιη εάν η οικονομία διαφοροποιηθεί.

Σύμφωνα με τον Ilan Greenberg, «η οικονομία εξόρυξης του Αζερμπαϊτζάν (ενέργεια και ένας μικρότερος κλάδος ορυκτών), αντιστοιχεί σε περίπου 53% του ΑΕΠ και 92% των εξαγωγών», αναφέροντας την Transparency International and Revenue Watch. Η οικονομία πρέπει να διαφοροποιηθεί και να εκπληρώσει τις υποσχέσεις της στρατηγικής «Αζερμπαϊτζάν 2020» που παρουσιάστηκαν το Μάιο του 2012, όταν οι αρχές ήταν ιδιαίτερα ανήσυχες για τις συνέπειες της εξάπλωσης της «Αραβικής Άνοιξης».

Δεύτερον, τα κεφάλαια από την ενέργεια έχουν διατηρήσει ανέπαφο το συνασπισμό των ελίτ που κληρονόμησε ο Aliyev από τον πατέρα του, επίσης πρόεδρο από το 1993 μέχρι το 2003 (και αφεντικό του σοβιετικού Αζερμπαϊτζάν από το 1969 μέχρι το 1982). Αυτή η συνέχεια συμβολίζεται από τον Ramiz Mehdiyev ο οποίος ήταν επικεφαλής της Προεδρικής διοίκησης από το 1995. Τα σκάνδαλα σύντομα άρχισαν να στρέφονται γύρω από τον Mehdiyev ένα χρόνο μετά σε μια διαμάχη που ονομάστηκε Gulargate (και αφορά την πώληση εδρών στο κοινοβούλιο), αλλά επιβίωσε. Ο Ilham Aliyev φαίνεται πολύ επιφυλακτικός για να προσπαθήσει και να γίνει ο «δικός του άνθρωπος» τόσο γρήγορα εάν αυτό απειλήσει την άνετη τοπική ολιγαρχία. Αλλά αυτός ο υπολογισμός μπορεί να αλλάξει εάν τα χρήματα από την ενέργεια υποχωρήσουν πιο γρήγορα.

Τρίτον, οι αμυντικές δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται καθώς το Αζερμπαϊτζάν εκπληρώνει τη συχνά δοθείσα υπόσχεσή του για να ξοδέψει περισσότερα στην άμυνα από το σύνολο του κρατικού προϋπολογισμού της Αρμενίας. Ο πειρασμός εδώ μπορεί να είναι το να «κλειδώσει» και να επωφεληθεί από αυτή την ανωτερότητα των δαπανών ενώ είναι εγγυημένη. Η διαμάχη του Ναγκόρνο-Καραμπάχ είναι ασφαλώς κάθε άλλο παρά «παγωμένη»: σύμφωνα με μια μέτρηση, «από την αρχή του 2011, 63 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε αψιμαχίες μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν».

Από την άλλη πλευρά, το Αζερμπαϊτζάν είναι στο μέσον μια ιδιαίτερα ασταθούς περιοχής. Είναι «μόλις μία από τις τέσσερις χώρες παγκοσμίως με πλειοψηφία Σιιτών, που εκτιμώνται στο 65% της χώρας». Το χάος στη Συρία, όπου οι πολιορκημένοι Αλεβίτες είναι επίσης μια διαφορετική διακλάδωση των ισλαμιστών Σιιτών, είναι ένα επιχείρημα για τη διατήρηση της σταθερότητας του καθεστώτος, και για τη διατήρηση σχετικά καλών σχέσεων μεταξύ των ντόπιων Σουνιτών και Σιιτών, σε αντίθεση με ό,τι γίνεται στο Ιράκ. Το ριζοσπαστικό ισλάμ δεν έχει γίνει η τοπική δύναμη που θα μπορούσε να γίνει.

Το Αζερμπαϊτζάν δεν θα είναι το αστέρι της Συνόδου Κορυφής στο Βίλνιους. Είναι μακριά πολύ από τις συμφωνίες που οι άλλοι θα ξεκινήσουν ή θα υπογράψουν. Βλέπει τον εαυτό του ως μια δύναμη από μόνη της και έχει λίγες υπηρεσίες ή προϊόντα που εξάγει, και τα οποία θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την άνοδο στην παγκόσμια αλυσίδα της αξίας, μέσω της υιοθέτησης του κοινοτικού κεκτημένου. Το πετρέλαιο είναι πετρέλαιο και το αέριο είναι αέριο. Η ευκαιρία της ΕΕ για τα επόμενα πέντε χρόνια είναι διαφορετική, να βοηθήσει το Αζερμπαϊτζάν να διαφοροποιηθεί και να εκσυγχρονίσει την οικονομία του και να απέχει από το να απειλεί την ειρήνη στην περιοχή. Το project Nabucco West μπορεί να είναι νεκρό, αλλά η εναλλακτική του ΤΑΡ θα εξαρτηθεί από την πρόσβαση στις βαλκανικές αγορές, καθώς ο τελικός προορισμός, η Ιταλία, φαίνεται να έχει άφθονο φυσικό αέριο.

(capital.gr, ECFR)