Electra Energy: Το νέο χωροταξικό ΑΠΕ πρέπει να αλλάξει πλεύση

Η πρόσφατη θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ / ΦΕΚ Δ΄ 694/19.08.2026) υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος σε μια μακρά περίοδο αβεβαιότητας και άναρχης ανάπτυξης.

Ενώ πράγματι το χωροταξικό επιτέλους οριοθετεί έναν κλάδο που αναπτύσσεται ραγδαία (και συχνά άναρχα), πάσχει από δύο σοβαρά προβληματικά σημεία:

• Οριζόντιοι περιορισμοί: Οι γενικευμένες οριζόντιες απαγορεύσεις —όπως το αυθαίρετο αριθμητικό όριο των 300 τ.χλμ. στα νησιά— είναι διπλά προβληματικές. Από τη μία πλευρά, αφήνουν τα μεγαλύτερα νησιά (όπως η Άνδρος, η Νάξος και η Κρήτη) παντελώς απρόστατευτα χωρίς να συνεκτιμούν τη φέρουσα ικανότητά τους. Από την άλλη πλευρά, αποκλείουν οριζόντια κάθε δυνατότητα ανάπτυξης στα μικρότερα νησιά, χωρίς να πραγματοποιείται μελέτη ανά περίπτωση (case-by-case assessment) και στερώντας από τις τοπικές κοινωνίες τη δυνατότητα να διαμορφώσουν τον δικό τους τοπικό ενεργειακό σχεδιασμό.
• Το «παράθυρο» των 60 GW: Ενώ οι νέοι περιορισμοί παρουσιάζονται επικοινωνιακά ως «πράσινη» τομή, οι μεταβατικές διατάξεις εξαιρούν ένα γιγαντιαίο χαρτοφυλάκιο άνω των 50-60 GW, δηλαδή μια ισχύ υπερπολλαπλάσια των ήδη υφιστάμενων έργων σε λειτουργία (18 GW)! Το νέο πλαίσιο υποπίπτει έτσι σε μια παράλογη αντίφαση: επιτρέπει την υλοποίηση ενός τεράστιου όγκου έργων με το παρωχημένο καθεστώς του 2008, σε τοποθεσίες τις οποίες το ίδιο το Κράτος πλέον αναγνωρίζει επίσημα ως περιβαλλοντικά επιβλαβείς και βλαπτικές.

Ως εκ τούτου η δημοσίευσή του χωροταξικού πυροδότησε αμέσως μια πρωτοφανή «δικαστική θύελλα» και ένα κύμα προσφυγών στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Από την Άνδρο, τη Νάξο και το Νότιο Πήλιο μέχρι τη Χίο, την Αιτωλοακαρνανία και τις Περιφέρειες Κρήτης, Στερεάς Ελλάδας και Θεσσαλίας, Δημοτικά Συμβουλία, Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων (ΠΕΔ) και παραγωγικοί φορείς προσφεύγουν στη δικαιοσύνη καταγγέλλοντας την επιβολή αυθαίρετων ρυθμίσεων «από τα πάνω».

Αυτό το γενικευμένο κύμα αμφισβήτησης επιβεβαιώνει με τον πιο εμφατικό τρόπο μια θεμελιώδη αλήθεια: καμία ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να ευδοκιμήσει όταν σχεδιάζεται ερήμην των ίδιων των τοπικών κοινωνιών.

Κοινωνική και χωρική δικαιοσύνη

Ως «Electra Energy», τασσόμαστε σταθερά υπέρ της επιτάχυνσης της μετάβασης σε ένα εθνικό σύστημα 100% βασισμένο στις ΑΠΕ έως το 2035. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή οφείλει να διέπεται από τις εξής απαράβατες αρχές:

• Χωρική δικαιοσύνη & προτεραιοποίηση: Τα έργα ΑΠΕ πρέπει να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες εκτάσεις (στέγες, βιομηχανικές ζώνες, χωματερές, οδικούς άξονες) και σε εφαρμογές διπλής χρήσης (αγρο-φωτοβολταϊκά), προστατεύοντας τα παρθένια οικοσυστήματα.
• Προτεραιότητα στην εξοικονόμηση: Η μείωση της ενεργειακής ζήτησης αποτελεί την πρώτη και σημαντικότερη προτεραιότητα, καθώς περιορίζει την ανάγκη για νέα ισχύ και την συνεπαγόμενη εδαφική επιβάρυνση.
• Ανελαστική προστασία της φύσης: Η διατήρηση της βιοποικιλότητας, των απειλούμενων ειδών και των προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 δεν τίθεται υπό καμία διαπραγμάτευση.
• Συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων: Από ενεργειακές κοινότητες έως έκδοση ομολόγων για τις τοπικές κοινότητες, πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί έμμεσης και άμεσης συμμετοχής των κοινοτήτων στα έργα. 

Η πρόταση της Electra Energy

Για να ξεπεραστεί το σημερινό αδιέξοδο και να ακυρωθεί στην πράξη η τακτική των «επιβαλλόμενων επενδύσεων», δημοσιεύσαμε αναλυτικές προτάσεις, οι οποίες συνοψίζονται ως:

• Κόκκινη γραμμή για τη βιοποικιλότητα: Για όλα τα έργα που ωφελούνται από τις μεταβατικές διατάξεις του χωροταξικού, τα οποία χωροθετούνται εντός ευαίσθητων οικοτόπων, πυρήνων Natura 2000 ή Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), δεν νοείται καμία διαβούλευση ή συμβιβασμός. Τα έργα αυτά πρέπει να απορριφθούν άμεσα de facto από τις αρμόδιες αρχές (ΔΙΠΑ/ΥΠΕΝ).
• Αποφασιστική διαβούλευση & ενεργειακές κοινότητες: Για τα ώριμα έργα που επηρεάζονται αποκλειστικά από οριζόντια/διοικητικά όρια (π.χ. έκταση νησιού), θεσμοθετείται υποχρεωτική, αποφασιστικού χαρακτήρα διαβούλευση με τους οικείους ΟΤΑ και τις τοπικές κοινωνίες. Η διαβούλευση αυτή μπορεί να βασιστεί σε συγκεκριμένους & διεθνώς αναγνωρισμένους δείκτες για τη συμμετοχή και την συν-ωφέλεια. Ταυτόχρονα η διαβούλευση παρέχει τη δυνατότητα:
  • Μετασχηματισμού του έργου σε ενεργειακή κοινότητα (με τη συμμετοχή Δήμων, τοπικών φορέων και πολιτών), ώστε τα οφέλη (μέσω virtual net-billing) να διαχέονται τοπικά
  • Δραστικής επαναχωροθέτησης και μείωσης της κλίμακας του έργου.
• Υποχρεωτικά αντισταθμιστικά έργα εξοικονόμησης: Οι επενδυτές των αδειοδοτούμενων σταθμών ΑΠΕ υποχρεούνται να χρηματοδοτούν τοπικά έργα εξοικονόμησης (ενεργειακή αναβάθμιση σχολείων/δημόσιων κτιρίων, LED φωτισμό, καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας ευάλωτων νοικοκυριών, energy audits σε μικρές τοπικές επιχειρήσεις).
• Ριζική ανανέωση εξοπλισμού (Repowering): Προώθηση ταχείας αδειοδότησης για την αντικατάσταση παλαιών σταθμών ΑΠΕ με σύγχρονες τεχνολογίες (π.χ., ανεμογεννήτριες). Αυτό επιτρέπει τον διπλασιασμό ή τριπλασιασμό της ισχύος στον ίδιο ακριβώς χώρο (footprint), επιτυγχάνοντας χωρική αποσυμπίεση και αποτρέποντας νέες διανοίξεις σε παρθένες εκτάσεις.

Ευρωπαϊκό πλαίσιο και εργαλεία

Η δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών και η διάχυση των οφελών δεν αποτελούν μια αφηρημένη επιθυμία ή ένα ευχολόγιο, αλλά κομβικό παράγοντα επιτυχίας και νομική υποχρέωση:

• Μείωση αδειοδοτικού χρόνου και συνολικού κόστους: Παρότι τα μέτρα για την κοινωνική συμμετοχή ενδέχεται αρχικά να συνεπάγονται ένα μικρό κόστος για τους κατασκευαστές των έργων, μακροπρόθεσμα επιτυγχάνουν τεράστια εξοικονόμηση πόρων και χρόνου. Αποτρέπουν πολυετείς καθυστερήσεις, νομικές διαμάχες και ευρύτερες κοινωνικές συγκρούσεις, ενισχύοντας θεαματικά την κοινωνική αποδοχή των έργων.
• Ευρωπαϊκή νομική υποχρέωση (Grids Package & Permitting Directive): Η συμμετοχική μετάβαση θα είναι σύντομα υποχρεωτική σε όλα τα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. Στο πλαίσιο του «Πακέτου για τα Δίκτυα» (Grids Package), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την αναθεώρηση της Οδηγίας για τις Αδειοδοτήσεις (Permitting Directive - Άρθρο 15d), θεσπίζοντας την υποχρεωτική κατανομή των οφελών στις τοπικές κοινότητες για έργα άνω των 10 MW, καθώς και τον ορισμό ανεξάρτητου διαμεσολαβητή για τη βελτίωση των διαβουλεύσεων. Μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε τη μείωση του ορίου αυτού στα 8 MW.
• Διαθέσιμα εργαλεία & μεθοδολογίες: Υπάρχουν ήδη δύο εξαιρετικά χρήσιμοι οδηγοί που διευκολύνουν τη βιομηχανία ΑΠΕ και τους χαράκτες πολιτικής να θεσπίσουν εθνικά πλαίσια συμπερίληψης:
  • Public Inclusion Toolbox, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
  • Οδηγός συν-δημιουργίας έργων ΑΠΕ, με 13 συγκεκριμένους δείκτες και μεθοδολογία, από το δίκτυο CAN-EU (μετάφραση και προσαρμογή στα ελληνικά από την Electra Energy & το Green Tank).

Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι διαγωνισμός κατάληψης εδάφους. Μόνο μέσα από την ενεργειακή δημοκρατία, τη χωρική δικαιοσύνη, την υποχρεωτική συνωφέλεια και την τοπική συνιδιοκτησία μπορούμε να διασφαλίσουμε μια πράσινη μετάβαση βιώσιμη, κοινωνικά αποδεκτή και πραγματικά φιλική προς τη φύση.

Το παραπάνω αποτελεί άρθρο γνώμης της Εlectra Energy.