Σε χαμηλό 20ετίας τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη – Οι μνήμες του 2022 και οι προβλέψεις για τις τιμές ενόψει του χειμώνα

Η Ευρώπη οδεύει προς έναν ακόμη δύσκολο ενεργειακό χειμώνα, με τα αποθέματα φυσικού αερίου να βρίσκονται σημαντικά κάτω από τα ιστορικά επίπεδα και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό για υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) να εντείνεται.

Ο συνδυασμός των χαμηλών ευρωπαϊκών αποθεμάτων, της αυξημένης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας λόγω των καυσώνων του καλοκαιριού και της απότομης διαταραχής στις παγκόσμιες προμήθειες LNG έχει δημιουργήσει μια ιδανική «τέλεια καταιγίδα» για τις ενεργειακές αγορές. Οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν εκτιναχθεί σε υψηλά πολλών μηνών, ενώ οι τιμές LNG τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία έχουν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών ετών.

Στο πλαίσιο αυτό η Ευρώπη βρίσκεται, σε έναν αγώνα δρόμου, και ταυτόχρονα σε ανταγωνισμό με τους Ασιάτες αγοραστές, προκειμένου να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες και να αναπληρώσει τις αποθήκες της πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης.

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι σήμερα γεμάτες περίπου κατά 63%, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο για αυτή την εποχή του έτους εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες και βρίσκεται αισθητά κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.

Ανησυχίες

Η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των διαχειριστών δικτύων φυσικού αερίου. Η Ολλανδία έγινε το πρώτο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αναγνώρισε ότι πιθανότατα δεν θα επιτύχει τον στόχο αποθήκευσης που έχει θέσει.

Για την Ευρώπη, ωστόσο, το πρόβλημα ξεπερνά την επίτευξη εθνικών στόχων. Εάν τα αποθέματα παραμείνουν χαμηλά καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, η ήπειρος θα μπορούσε να εξαρτηθεί ακόμη περισσότερο από ακριβές αγορές LNG, ακριβώς τη στιγμή που η παγκόσμια προσφορά είναι περιορισμένη.

Μια κρίση που κανείς δεν περίμενε

Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής γνώριζαν από τις αρχές του έτους ότι οι αποθήκες έπρεπε να αναπληρωθούν επιθετικά, μετά τον ψυχρό χειμώνα του 2025-26. Το σχέδιο ήταν να αξιοποιηθούν οι ανοιξιάτικοι και καλοκαιρινοί μήνες για σταδιακές αγορές φυσικού αερίου, όταν η ζήτηση για θέρμανση είναι χαμηλή.

Ωστόσο, η σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν και η σχεδόν πλήρης εξαφάνιση των φορτίων LNG από το Κατάρ από τις διεθνείς αγορές άλλαξαν δραματικά τα δεδομένα.

Το Κατάρ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο και τα φορτία του έχουν ιδιαίτερη σημασία τόσο για τους Ασιάτες όσο και για τους Ευρωπαίους αγοραστές. Με τα φορτία να μην μπορούν να κινηθούν κανονικά μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος, η διαθέσιμη ποσότητα LNG για άμεση παράδοση έχει περιοριστεί.

Το αποτέλεσμα είναι ένας έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των εισαγωγέων.

Η Ευρώπη ανταγωνίζεται τις ασιατικές οικονομίες για φορτία LNG που μπορούν να φτάσουν στους καταναλωτές χωρίς να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ. Προς το παρόν, η Ασία κερδίζει μεγάλο μέρος αυτής της μάχης.

Η συγκυρία

Ο ανταγωνισμός αυτός έρχεται σε μια ιδιαίτερα δυσμενή συγκυρία για την Ευρώπη. Η ζήτηση φυσικού αερίου αυξήθηκε το καλοκαίρι, καθώς οι ακραίοι καύσωνες ενίσχυσαν την ανάγκη για ηλεκτρική ενέργεια λόγω της αυξημένης χρήσης κλιματιστικών, ενώ η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν ήταν πάντα επαρκής για να καλύψει τις αιχμές της ζήτησης. Έτσι, οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο χρειάστηκε να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο σε αρκετές αγορές.

Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων έχει επιβραδύνει την αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων.

Οι τιμές προειδοποιούν για μια ολοένα πιο σφιχτή αγορά

Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς στις αγορές φυσικού αερίου. Το ολλανδικό TTF, ο βασικός κόμβος αναφοράς για το φυσικό αέριο στην Ευρώπη, είδε το συμβόλαιο παράδοσης του επόμενου μήνα να εκτινάσσεται κοντά στα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Οι τιμές παραμένουν, ωστόσο, πολύ χαμηλότερες από τα ακραία επίπεδα που καταγράφηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το 2022, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έφτασαν στο πρωτοφανές επίπεδο των 345 ευρώ/MWh.

Η διαφορά αυτή είναι σημαντική. Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με την ίδια διαρθρωτική κρίση που αντιμετώπισε πριν από τέσσερα χρόνια. Έκτοτε, η ήπειρος έχει επενδύσει σημαντικά σε τερματικούς σταθμούς εισαγωγής LNG και έχει αυξήσει την ικανότητά της να προμηθεύεται φυσικό αέριο από τις παγκόσμιες αγορές.

Παρά ταύτα, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η κατάσταση θα μπορούσε να γίνει ολοένα πιο δύσκολη καθώς πλησιάζει ο χειμώνας.

Προειδοποιήσεις

Οι αναλυτές της Wood Mackenzie προειδοποίησαν στα τέλη Ιουλίου ότι «η Ευρώπη πλησιάζει σε έδαφος ενεργειακής κρίσης», επισημαίνοντας την απότομη άνοδο των τιμών φυσικού αερίου στην αγορά spot από τα μέσα Ιουνίου.

Η δομή της αγοράς στέλνει επίσης ένα προειδοποιητικό σήμα. Τα συμβόλαια φυσικού αερίου για άμεση παράδοση διαπραγματεύονται σε υψηλότερες τιμές από εκείνα για μελλοντική παράδοση — μια κατάσταση γνωστή ως «backwardation». Αυτό αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από το να αγοράζουν επιθετικά φυσικό αέριο για αποθήκευση, καθώς η αγορά σήμερα μπορεί να είναι ακριβότερη από την αναμονή.

Οι αναλυτές της ING έχουν προειδοποιήσει ότι, με τον σημερινό ρυθμό πλήρωσης των αποθηκών, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να δυσκολευτεί ακόμη και να επιτύχει έναν πιο ευέλικτο στόχο, δηλαδή να έχει γεμάτες τις αποθήκες κατά 75% έως την 1η Νοεμβρίου.

Η αποτυχία επίτευξης αυτού του επιπέδου θα μπορούσε να αναγκάσει τους Ευρωπαίους αγοραστές να στραφούν στην αγορά αργότερα μέσα στο έτος, ασκώντας νέα ανοδική πίεση στις τιμές.

Γιατί το 2022 δύσκολα θα επαναληφθεί

Παρά τα ανησυχητικά επίπεδα αποθήκευσης, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να γίνουν άμεσες συγκρίσεις με την ενεργειακή κρίση του 2022.

Η Ευρώπη διαθέτει σήμερα πολύ μεγαλύτερη δυναμικότητα εισαγωγής LNG από ό,τι όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Παράλληλα, η ήπειρος έχει μειώσει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο.

Η ευρωπαϊκή κατανάλωση φυσικού αερίου εκτιμάται ότι είναι περίπου 10%-15% χαμηλότερη από το 2021, εν μέρει επειδή οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν πλέον μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτροπαραγωγής και επειδή οι βιομηχανίες έχουν προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον όπου το φυσικό αέριο δεν είναι πλέον άφθονο ούτε φθηνό. Οι αλλαγές αυτές προσφέρουν στην Ευρώπη ένα σημαντικό περιθώριο ασφαλείας.

Ο Τόμπιας Φεντερίκο, επικεφαλής αναλυτής της Montel, έχει χαρακτηρίσει τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ ως τα χαμηλότερα της τελευταίας πενταετίας, ενώ της Γερμανίας βρίσκονται σε χαμηλό 15 ετών. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι η κατάσταση δεν πρέπει να συγκρίνεται άμεσα με το 2022, λόγω της σημαντικής επέκτασης των υποδομών LNG.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον «ένα πρόσθετο περιθώριο ασφαλείας», γεγονός που καθιστά λιγότερο πιθανές τις εκτεταμένες φυσικές ελλείψεις.

Ο πραγματικός κίνδυνος θα μπορούσε να εμφανιστεί αργότερα μέσα στον χειμώνα.

Εάν οι θερμοκρασίες υποχωρήσουν απότομα και τα αποθέματα πλησιάσουν σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο, η αγορά θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο νευρική. Τότε, η ικανότητα της Ευρώπης να εξασφαλίσει πρόσθετες ποσότητες LNG θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.

Ο καιρός θα κρίνει την έκβαση

Η βασική αβεβαιότητα είναι τελικά ένας παράγοντας που καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει: ο καιρός. Ο Μπιάρνε Σίλντροπ, επικεφαλής αναλυτής εμπορευμάτων της SEB, έχει επισημάνει ότι κρίσιμη περίοδος για την αγορά φυσικού αερίου θα είναι το τέλος του χειμώνα — και ιδιαίτερα ο Μάρτιος.

Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν η Ευρώπη θα διαθέτει αρκετό φυσικό αέριο στην αρχή του χειμώνα, αλλά αν θα έχει αρκετό μετά από μήνες υψηλής ζήτησης για θέρμανση.

Ο Άμουντ Βικ, ανώτερος σύμβουλος του Eurasia Group, εκτιμά επίσης ότι οι ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας θα λειτουργήσουν τον χειμώνα με «πολύ μικρά περιθώρια ασφαλείας», με τις θερμοκρασίες να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την τελική έκβαση.

«Υπάρχει ένα πλήθος μικρών προβλημάτων που μπορούν να αντιμετωπιστούν αν ο καιρός είναι καλός, αλλά μπορεί να εξελιχθούν πολύ χειρότερα αν ο καιρός είναι κακός», σημείωσε.

Η Ευρώπη έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου, έχει επεκτείνει τις υποδομές LNG και έχει διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της από την κρίση του 2022. Οι αλλαγές αυτές καθιστούν λιγότερο πιθανή μια επανάληψη των ακραίων αυξήσεων τιμών που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ωστόσο, η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν έχει καταστεί απρόσβλητη από γεωπολιτικούς κραδασμούς.

Η διακοπή των φορτίων LNG από το Κατάρ απέδειξε πόσο γρήγορα γεγονότα που εκτυλίσσονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μπορούν να αναδιαμορφώσουν τις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές.

Με τα αποθέματα ασυνήθιστα χαμηλά και τον ανταγωνισμό από την Ασία να εντείνεται, η Ευρώπη ίσως χρειαστεί να πληρώσει υψηλό τίμημα για να εξασφαλίσει τις ποσότητες που χρειάζεται. Και αν ο φετινός χειμώνας αποδειχθεί πιο ψυχρός από το αναμενόμενο, το κόστος αυτού του στοιχήματος θα μπορούσε να ανέβει σημαντικά.