Ν. Καρακατσάνη: Οι δημοπρασίες ισχύος της Γερμανίας δημιουργούν νέα δεδομένα για αποθήκευση και φυσικό αέριο

Αγορά Ισχύος. Το νομοθετικό πλαίσιο StromVKG, που θεσπίστηκε στην Γερμανία τον Ιούλιο του 2026, εισάγει μια κεντρική αγορά ισχύος (capacity market), που θα λειτουργεί συμπληρωματικά στην αγορά ενέργειας, αποζημιώνοντας την αξιόπιστη διαθεσιμότητα ενεργειακών πόρων, παράλληλα με την παραγόμενη ενέργεια. 

Ιδιαιτερότητες. Το νέο πλαίσιο συνιστά μετεξέλιξη προηγούμενου σχήματος (KWSG), που οριστικοποιήθηκε το 2024, αλλά δεν τέθηκε σε ισχύ, λόγω των πολιτικών εξελίξεων.  Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι ενώ η πρώτη δημοπρασία ισχύος θα διεξαχθεί στις 08.09.2026, με την διαδικασία εγγραφής να λήγει την 1^η Σεπτεμβρίου, δεν έχει υπάρξει ακόμη έγκριση κρατικής ενίσχυσης από την Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επιπλέον, δεν έχει προσδιοριστεί ο τρόπος ανάκτησης του σχετικού κόστους και ο μηχανισμός της κατανομής του, με την σχετική απόφαση να μετατοπίζεται για το 2027. 

Σε ποιες προκλήσεις απαντά. Βασικός στόχος του νέου πλαισίου είναι να κινητοποιήσει τις κατάλληλες επενδύσεις, ώστε να αντιμετωπιστεί ένα φάσμα ζητημάτων επάρκειας και ευελιξίας που ανακύπτουν στο γερμανικό ενεργειακό σύστημα, κατά την μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα. 

Σημαντικές προκλήσεις αποτελούν η απόσυρση μονάδων άνθρακα (με την εθνική δέσμευση για πλήρη παύση έως το 2038 αλλά και πιο φιλόδοξα ορόσημα, όπως το 2030, σε επίπεδο κρατιδίων), η συμφόρηση των δικτύων και το υψηλό κόστος ανακατανομής (που υπερβαίνει τα 3.5 δις ευρώ ετησίως), καθώς και οι περίοδοι «σπανιότητας» της παραγωγής ΑΠΕ, γνωστές ως «σκοτεινή άπνοια» ή «φαινόμενο Dunkelflaute». 

Dunkelflaute. Τα επεισόδια αυτά, κατά το οποία η αθροιστική παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας δεν υπερβαίνει το 10% της ισχύος τους για πάνω από 10 ώρες, δεν αποτελούν μεμονωμένα συμβάντα αλλά επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Είναι αξιοσημείωτο ότι την τελευταία δεκαετία σημειώθηκαν συνολικά 1.435 περιστατικά σκοτεινής άπνοιας, τα οποία διήρκεσαν κατά μέσο 12.5 ώρες. Η ετήσια συχνότητά τους ανέρχεται στις 144 ημέρες (δηλαδή εμφανίζονται συχνότερα από κάθε τρεις ημέρες), ενώ η μέγιστη διάρκεια που έχει σημειωθεί αγγίζει τις 161 ώρες (σχεδόν 1 εβδομάδα). 

Συλλογιστική. Όπως έχει επισημανθεί και στο Γερμανικό Κοινοβούλιο, το νέο πλαίσιο αντανακλά την άποψη ότι τα μέτρα αποθήκευσης και ευελιξίας δεν επαρκούν ώστε να γεφυρώσουν το έλλειμα ισχύος στα εκτενή διαστήματα «σκοτεινής άπνοιας». Συνεπώς, οι σταθμοί που μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια σε συνεχή βάση, με αξιοπιστία και ευελιξία, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες, θεωρούνται κεντρικό στοιχείο της ασφάλειας εφοδιασμού.

«Φωτογραφικό» Σχήμα. Υπό το πρίσμα αυτό, η γερμανική προσέγγιση είναι ισχυρά προσανατολισμένη στις μονάδες φυσικού αερίου, σε βαθμό που υπερβαίνει ίσως, κάθε προηγούμενο. Είναι αξιοσημείωτο ότι το πλαίσιο δεν θέτει απλώς περιοριστικούς όρους (όπως δυσμενείς τιμές για τους συντελεστές derating των μπαταριών), αλλά όρους που αποκλείουν εκ προοιμίου τις μπαταρίες από το 82% της δημοπρατούμενης ισχύος κατά την πρώτη φάση. Σε αντιδιαστολή, το Βέλγιο, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πολωνία και η Ιρλανδία έχουν υιοθετήσει μακροχρόνιες, τεχνολογικά ουδέτερες, προσεγγίσεις που επιτρέπουν τη συμμετοχή των μπαταριών με εύλογες παραδοχές. 

Προϊόντα Ισχύος. Η γενική αρχή που διέπει τις αγορές ισχύος είναι ότι όποιος προσφέρει εγγυημένη διαθεσιμότητα λαμβάνει μια ετήσια πληρωμή δυναμικότητας,  εφόσον αποδεικνύεται στην πράξη ότι αυτή η δυναμικότητα είναι διαθέσιμη όποτε οι συνθήκες το απαιτούν.

Τα δομικά στοιχεία της γερμανικής αγοράς ισχύος συνοψίζονται ως εξής:

- Μακροπρόθεσμη δυναμικότητα: Απαίτηση για τουλάχιστον 10 συνεχόμενες ώρες πλήρους παραγωγής και αποκατάσταση της απόδοσης αυτής εντός 1 ώρας. Συμβάσεις 15ετούς διάρκειας, με έναρξη από το 2026. 

Μόνο νέες μονάδες σε επιλέξιμες τοποθεσίες μπορούν να υποβάλουν προσφορά για το προϊόν αυτό. Η απόκριση από την πλευρά της ζήτησης δεν είναι επιλέξιμη. 

Με βάση τις τεχνικές προδιαγραφές που υιοθετήθηκαν, στις δημοπρασίες αυτές θα κυριαρχούν οι μονάδες φυσικού αερίου. Άλλες επιλέξιμες τεχνολογίες αποτελούν η αντλησιοταμίευση, το βιομεθάνιο, το υδρογόνο και αναδυόμενες τεχνολογίες αποθήκευσης μακράς διαρκείας (LDES), όπως οι μπαταρίες ροής, η αποθήκευση πεπιεσμένου αέρα, η θερμική αποθήκευση, προηγμένα μηχανικά ή χημικά συστήματα.

- Παραγωγική ικανότητα: Επιλέξιμοι είναι όλοι οι τύποι παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των μπαταριών. Αφορά νέους σταθμούς. 

- Δυναμικότητα: Επιλέξιμες κατηγορίες: παραγωγή, ελεγχόμενα φορτία, υβριδικά έργα. Αφορά νέους ή υφιστάμενους πόρους. Διάρκεια συμβάσεων: 1, 7 ή 15 έτη. 

Οδικός χάρτης δημοπρασιών. Η νέα αγορά ξεκινά το 2026 με δύο δημοπρασίες για μακροπρόθεσμη δυναμικότητα,  συνολικής ισχύος 9 GW, με χρόνο παράδοσης το 2031. Πιο συγκεκριμένα, οι προθεσμίες υποβολής προσφορών είναι 8 Σεπτεμβρίου 2026 και 22 Δεκεμβρίου 2026, και αφορούν 4.5 GW (απομειωμένης ισχύος) η καθεμία.  Ακολουθεί μια διαγωνιστική διαδικασία τον Μάιο του 2027, ισχύος 2 GW, όπου οι μπαταρίες είναι επιλέξιμες. 

Οι γενικές δημοπρασίες διεξάγονται τον Δεκέμβριο του 2027 και τον Οκτώβριο του 2029, με όγκους που καθορίζει η αρμόδια ρυθμιστική αρχή (BNetzΑ), και είναι τεχνολογικά ουδέτερες. Η πρώτη εξ’ αυτών θα καλύπτει το 75% της εκτιμώμενης ανάγκης για το 2031, ενώ η δεύτερη θα την συμπληρώνει μέχρι να καλυφθεί η πλήρης απαίτηση. Από το 2032 θα τεθεί σε λειτουργία μια μόνιμη αγορά ισχύος.

Σημαντικοί Όροι

- Όλα τα προϊόντα ισχύος υπόκεινται σε ανώτατο όριο εκπομπών CO2 από ορυκτά καύσιμα που δεν υπερβαίνει τα 550 γραμμάρια ανά kWh.

- Εφαρμόζεται μια ποσόστωση και αντίστοιχα, ένα μπόνους κατεύθυνσης των επενδύσεων προς τον νότο, ειδικά σε τοποθεσίες κοντά σε σημεία συμφόρησης του δικτύου. 

- Οι αποζημιώσεις των μονάδων γίνονται με βάση τις προσφορές τους (pay-as-bid) σε μειοδοτικούς διαγωνισμούς. 

- Η σύμβαση της μακροπρόθεσμης δυναμικότητας είναι διάρκειας 15 ετών από την ανάθεση, σε συνδυασμό με την υποχρέωση επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2045.

- Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις συνοδεύονται από επενδυτικά όρια: 201.000 ευρώ ανά ΜW για 7 έτη και 431.000 ευρώ ανά MW για 15 έτη.

- Απαιτείται κατάθεση εγγυητικής, ύψους 15% της μέγιστης αξίας προσφοράς, δηλαδή 173.000 ευρώ ανά ΜW, στις μακροπρόθεσμες δημοπρασίες και στις δημοπρασίες παραγωγικής ικανότητας.

- Οι συμβάσεις της αποθήκευσης απαιτούν τουλάχιστον το 50% των εξαρτημάτων που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα και την κυβερνοασφάλεια, να προέρχονται από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Η συνθήκη αυτή επιφέρει αλλαγές στην εφοδιαστική αλυσίδα.

- Η προεπιλογή στις δημοπρασίες διεκπεραιώνεται από τους Διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς. Προαπαιτούμενα είναι η βεβαίωση σύνδεσης με το δίκτυο και ο αποκλεισμός της διπλής χρηματοδότησης (βάσει του πλαισίου EEG ή CHP).

Παρατηρήσεις για τις μπαταρίες

1.  Έκθεση σε όρους αγοράς. Η αποθήκευση σε μπαταρίες έχει αποκλειστεί, επί της ουσίας, από την πρώτη φάση δημοπρασιών των 9 GW, και μετατίθεται στην διευρυμένη δημοπρασία των 2 GW που θα διεξαχθεί τον Μάιο του 2027. Ο εξαιρετικά περιορισμένος όγκος ισχύος που θα διεκδικήσουν οι μπαταρίες, ανταγωνιζόμενες όλες τις άλλες τεχνολογίες -σε αντιδιαστολή με τον εκρηκτικό ρυθμό ανάπτυξής τους, που προβλέπεται στο 30% ετησίως έως το 2032 - σηματοδοτεί την κατεύθυνση ότι τα έσοδα των μπαταριών θα πρέπει να αντλούνται κατεξοχήν, από τις αγορές ενέργειας.

2. Συνθήκες Αγοράς. Αξίζει να επισημανθεί ότι οι διαφορές τιμών μεταξύ διαδοχικών αγορών (προημερησίας έναντι ενδοημερησίων / εξισορρόπησης) στην Γερμανία, έχουν μειωθεί αισθητά την τελευταία τριετία, περιορίζοντας τα αντίστοιχα έσοδα των μπαταριών σε αγορές κοντά στον πραγματικό χρόνο. Ωστόσο, στην day-ahead αγορά, τα ενδοημερήσια spreads έχουν ενισχυθεί σημαντικά. Είναι ενδεικτικό ότι για τις 2ωρες μπαταρίες το μέσο arbitrage ανέρχεται πλέον στα 115 €/MWh ημερησίως έναντι 88 €/MWh το 2023. 

3. Κίνδυνοι. Τα δεδομένα αυτά, ωστόσο, είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις τιμές φυσικού αερίου και τις γεωπολιτικές αναταράξεις. Στο σενάριο υποχώρησης των τιμών, π.χ. ενόψει πλεονάσματος στην παγκόσμια παραγωγή LNG, μπορεί να προκληθούν σημαντικές παρενέργειες και στα οικονομικά της αποθήκευσης. 

4. Ασυμμετρίες και Τάση Συγκέντρωσης. Με την παραπάνω προσέγγιση δεν επιλύονται τα ζητήματα χρηματοδότησης που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίοι επενδυτές στην αποθήκευση. Οι μακροχρόνιες συμβάσεις ισχύος θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση του bankability αυτών των έργων. Η δυνατότητα αυτή μετατοπίζεται για τις κύριες δημοπρασίες (Δεκέμβριος 2027 και Οκτώβριος 2029), όπου το derating των μπαταριών δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό. 

Συγχρόνως, με την προβλεψιμότητα χρηματοροών που δημιουργεί το νέο πλαίσιο, ευνοούνται ενεργειακοί όμιλοι, funds και εταιρίες ΑΙ, που θα μπορούν να αναπτύξουν χαρτοφυλάκια ή να «νοικιάζουν» την χρήση των μπαταριών (εφαρμόζοντας όλο και περισσότερο, tolling agreements, flexibility PPAs, VPPs), με όρους που θα καθορίζουν εκείνοι, σε σημαντικό βαθμό. 

5. Δυνατότητες στρατηγικής τοποθέτησης. Γενικότερα, οι επενδυτές καλούνται να επιλέξουν τοποθεσίες με κριτήριο και την ποσόστωση του Νότου και να σταθμίσουν την περίοδο 1, 7 ή 15 ετών με τα όρια επένδυσης. Ειδικότερα, οι φορείς εκμετάλλευσης των μπαταριών που σχεδιάζουν την συμμετοχή τους από τον Μάιο του 2027, θα πρέπει να ενσωματώσουν εγκαίρως την ποσόστωση για τον εξοπλισμό, στις αλυσίδες προμηθειών και εφοδιασμού, αφού αξιολογήσουν τις κοστολογικές προεκτάσεις. Επίσης, καθώς η μονοετής σύμβαση καταργεί τις ελάχιστες απαιτήσεις επένδυσης που εξακολουθούν να ισχύουν για συμβάσεις 7 και 15 ετών,  οι μπαταρίες μπορούν να χαράξουν πιο σύνθετες στρατηγικές, αξιοποιώντας την συσσώρευση συμβάσεων.

Παρατηρήσεις για τις Μονάδες Φυσικού Αερίου

6. Ρεαλιστική αναθεώρηση ως προς το Υδρογόνο. Σε αντιδιαστολή με το προηγούμενο σχήμα που προέβλεπε την μετάβαση των μονάδων φυσικού αερίου σε υδρογόνο εντός 8 ετών, το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι οι μονάδες πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται εξ’ αρχής, έτσι ώστε να είναι δυνατή η μεταγενέστερη λειτουργία τους με 100% υδρογόνο. H κλιματικά ουδέτερη λειτουργία είναι υποχρεωτική έως το 2045/46. Στο στάδιο των δημοπρασιών, πρέπει να υποβάλλεται η ιδέα (concept) και ο σχεδιασμός της μετατροπής ταυτόχρονα με την προσφορά της μονάδας. Το έγγραφο αυτό οφείλει να είναι τεκμηριωμένο αλλά όχι δεσμευτικό.

7. Κίνητρα αντί Προθεσμιών. Η πιο ήπια προσέγγιση (με ορόσημα όπως 2 GW Η2-ready μονάδων έως το 2040 και επιπλέον 2 GW έως το 2043), βασίζεται περισσότερο σε οικονομικά κίνητρα, παρά σε αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Η χρηματοδότηση που παρέχεται για την ετοιμότητα υδρογόνου συνδυάζει την επενδυτική επιχορήγηση (Capex) με μια επιδότηση του διαφορικού κόστους υδρογόνου έναντι φυσικού αερίου (Οpex), για 800 ώρες πλήρους φορτίου, ετησίως, μετά την μετατροπή. Επιπλέον, καταργούνται οι 5 διακριτές κατηγορίες H2-readiness του προηγούμενου σχήματος, που αντιστοιχούσαν σε διαφορετικές δημοπρασίες, επιφέροντας έτσι, σημαντική απλοποίηση και ευελιξία επιλογών στους επενδυτές.  

Συμπερασματικά, η γερμανική προσέγγιση ως προς την αγορά ισχύος εμφανίζει ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά, ιδιαιτερότητες, αλλά και σημεία προβληματισμού. Η συνδυαστική ερμηνεία των επιμέρους λεπτομερειών του νέου πλαισίου και των συνθηκών της γερμανικής αγοράς ενέργειας, υποδεικνύουν μια τάση ισχυροποίησης της συγκέντρωσης στον κλάδο της αποθήκευσης. Οι όροι είναι μάλλον ασύμμετροι για τους μικρομεσαίους επενδυτές, ενώ εδραιώνεται η δημιουργία μεγάλων χαρτοφυλακίων, με δυναμική παρουσία funds και ενεργειακών ομίλων.

Διαφαίνεται επίσης, ότι στην ενεργειακή πολιτική της Γερμανίας οι μπαταρίες θα συνδεθούν περισσότερο με data centers και εικονικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, λειτουργώντας ως ένας συμπληρωματικός πυλώνας ασφάλειας και ένας κρίσιμος κρίκος στην εποχή του ΑΙ. Η αξία τους θα εστιάζει περισσότερο στην μετατόπιση ενέργειας, την εξισορρόπηση, τις επικουρικές υπηρεσίες και την διαχείριση συμφόρησης. 

Η μακροχρόνια αξιοπιστία θα έχει ως βασικό πυρήνα τις μονάδες φυσικού αερίου, με ό,τι συνεπάγεται αυτή η δεσμευτική θεώρηση για τον πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομίας και τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς. Αναμένεται επίσης, με ενδιαφέρον η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ιδίως ως προς την αξιολόγηση της τεχνολογικής ουδετερότητας του σχήματος στην πρώτη του φάση. Το βέβαιο είναι ότι η γερμανική προσέγγιση δημιουργεί νέα δεδομένα, που θα υιοθετήσουν ενδεχομένως και άλλες χώρες.    

Η Δρ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στην ενεργειακή ρύθμιση, στρατηγική και τις νέες τεχνολογίες.