Καύσωνες και (αν)ασφάλεια εφοδιασμού

Η Ευρώπη, στο μεγαλύτερο μέρος της, βίωσε ένα πρωτόγνωρα ζεστό καλοκαίρι. Η ζέστη αύξησε τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας -πρωτίστως για δροσισμό- που, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές αερίου λόγω πολέμου στον Κόλπο, οδήγησε σε αύξηση των τιμών στις χονδρεμπορικές αγορές. Τα ποτάμια στέγνωσαν και τα ενεργειακά συστήματα δοκιμάστηκαν. Πώς όμως επηρεάστηκαν οι διάφορες τεχνολογίες ηλεκτροπαραγωγής;

1. Πυρηνικά

Τα πυρηνικά παρέχουν υποτίθεται ενεργειακή ασφάλεια σε αντίθεση με τις διαλείπουσες ΑΠΕ. Αυτό το επιχείρημα δεν ακούγεται συχνά; Ο μύθος αυτός δοκιμάστηκε σκληρά φέτος.

Κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουλίου 2026, τρεις από τους 57 πυρηνικούς αντιδραστήρες της Γαλλίας αναγκάστηκαν να κλείσουν. Η παραγωγή μειώθηκε σε άλλους επτά, προκαλώντας μείωση σχεδόν 9% στην παραγωγή ενέργειας. Αυτό είναι ένα γνωστό φαινόμενο - η Γαλλία έχει δει μειώσεις στην πυρηνική παραγωγή λόγω καύσωνα το 2003, το 2006, το 2015, το 2018, το 2019, το 2022 και το 2025.

Και δεν ήταν η μόνη. Η μείωση της στάθμης πολλών ποταμών (που άγγιξε επίπεδα ρεκόρ) οδήγησε επίσης σε κλείσιμο πυρηνικών εργοστασίων σε Ουγγαρία και Ρουμανία. Σύμφωνα με την ανάλυση της Montel, στις αρχές Αυγούστου, 2,44 GW ή αλλιώς το 40% της πυρηνικής δυναμικότητας της νοτιοανατολικής Ευρώπης βγήκε εκτός λειτουργίας λόγω της χαμηλής στάθμης του Δούναβη.

Για κάθε επιπλέον βαθμό Κελσίου στη θερμοκρασία του νερού, η απόδοση ενός πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής πέφτει κατά 0,6-1%.

Δεν ήταν μόνο οι αντιδραστήρες που χρησιμοποιούν τα ποτάμια για νερό ψύξης (14% του παγκόσμιου πυρηνικού στόλου). Πρόβλημα είχαν και πυρηνικοί σταθμοί που ψύχονται με θαλασσινό νερό. Oι υψηλές θερμοκρασίες και οι θαλάσσιοι καύσωνες αυξάνουν σημαντικά την εμφάνιση μεδουσών στις θάλασσες. Η ζέστη επιταχύνει τον κύκλο αναπαραγωγής τους και ευνοεί τη δημιουργία μεγάλων σμηνών (blooms) σε διάφορες περιοχές. Έτσι, για παράδειγμα, τρεις πυρηνικοί αντιδραστήρες στη βόρεια Γαλλία αναγκάστηκαν να κλείσουν στις αρχές Αυγούστου 2026 επειδή τα φίλτρα τους στόμωσαν από σμήνη μεδουσών. Το ίδιο είχε συμβεί και τον Αύγουστο του 2025 σε τέσσερις αντιδραστήρες.

2. Σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο

Βάσει των νόμων της φυσικής, η απόδοση των σταθμών παραγωγής ενέργειας με καύσιμο φυσικό αέριο μειώνεται καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία. Στους 40°C, ένας τέτοιος σταθμός μπορεί να αναμένει μείωση της δυναμικότητάς του κατά 13% και της απόδοσής του κατά 7%, σε σύγκριση με τη λειτουργία του στους 20°C. Μειωμένη απόδοση σημαίνει μεγαλύτερη κατανάλωση αερίου καυσίμου και -με τις υψηλές τιμές του αερίου αυτό το καλοκαίρι- υψηλότερες τιμές χονδρικής και μεγαλύτερη επιβάρυνση των καταναλωτών.

3. Υδροηλεκτρικά

Τα υδροηλεκτρικά επλήγησαν ιδιαίτερα από το κύμα ζέστης που χτύπησε την Ευρώπη. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη ροή διάφορων ποταμών ανά την Ευρώπη την περίοδο Απριλίου-Ιουλίου 2026.
 

Ο φετινός καύσωνας μείωσε την παραγωγή σε περισσότερους από 4.000 μικρούς υδροηλεκτρικούς σταθμούς στην Άνω Αυστρία έως και στο μισό, και στον μεγαλύτερο υδροηλεκτρικό σταθμό της Σερβίας κατά περίπου τα δύο τρίτα.

Η υποκατάσταση των χαμένων κιλοβατωρών των υδροηλεκτρικών από σταθμούς φυσικού αερίου, οδήγησε για ακόμη μια φορά σε υψηλότερες τιμές στην χονδρική.

4. Αιολικά

Ο καύσωνας σε όλη τη Δυτική Ευρώπη το καλοκαίρι του 2026 δημιούργησε μια παρατεταμένη “αιολική ξηρασία” που μείωσε τους πόρους αιολικής ενέργειας έως και 20% στη Βρετανία, τη Γαλλία, την Γερμανία, την Ισπανία και τη Σκανδιναβία.

Ο αντίκτυπος των κυμάτων καύσωνα στην παραγωγή αιολικής ενέργειας είναι παρόλα αυτά λιγότερο άμεσος σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες.

Οι ταχύτητες του ανέμου συχνά μειώνονται κατά τη διάρκεια των κυμάτων καύσωνα – φαινόμενο που τείνει να εντείνεται σε περιόδους παρατεταμένων υψηλών πιέσεων, εξελισσόμενο σε ακραία συμβάντα όπως οι “θόλοι θερμότητας” (heat domes). Επιπλέον, όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, ο αέρας γίνεται λιγότερο πυκνός και μεταφέρει λιγότερη ενέργεια, με αποτέλεσμα να προκύπτει διπλός αντίκτυπος για τις ανεμογεννήτριες.

Ενώ στις ευρωπαϊκές χώρες παρατηρείται συνήθως μειωμένη παραγωγή αιολικής ενέργειας κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, αυτό δεν ανησυχεί ιδιαίτερα τους διαχειριστές. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο άνεμος ακολουθεί τα καθιερωμένα εποχιακά πρότυπα -παράγει συνήθως λιγότερη ενέργεια το καλοκαίρι από ότι το χειμώνα- καθώς και στο να είναι συμπληρωματικός με άλλες ανανεώσιμες τεχνολογίες, όπως τα φωτοβολταϊκά.

5. Φωτοβολταϊκά

Αν και είναι γνωστό ότι η απόδοση των φωτοβολταϊκών πέφτει με τη θερμοκρασία, εν τούτοις η αυξημένη ηλιοφάνεια και η απουσία ισχυρής νέφωσης κατά το καλοκαίρι ισοσκελίζει και με το παραπάνω αυτή την επίπτωση. Για κάθε βαθμό Κελσίου που το πλαίσιο θερμαίνεται πάνω από τους 25^ο Κελσίου (θερμοκρασία αναφοράς), η απόδοση ισχύος μειώνεται κατά περίπου 0,3% έως 0,5%. Από την άλλη, είναι γνωστό ότι τα φωτοβολταϊκά παράγουν περισσότερη ενέργεια τους καλοκαιρινούς μήνες.

Το κύμα καύσωνα που έπληξε την Ευρώπη τον Ιούλιο συνοδεύτηκε από ασυνήθιστα υψηλή ηλιακή ακτινοβολία σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης. Οι συνθήκες υψηλών πιέσεων που διατηρήθηκαν για μεγάλο διάστημα περιόρισαν τον σχηματισμό νεφώσεων στα δυτικά και βόρεια τμήματα της ηπείρου, ωθώντας τα επίπεδα της ηλιακής ακτινοβολίας πολύ πάνω από τα συνήθη για τον μήνα Ιούλιο. Παράλληλα, οι δασικές πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη, σε συνδυασμό με τη μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου, επιβάρυναν την ατμόσφαιρα με αερολύματα και αύξησαν τον κίνδυνο επικάλυψης των φωτοβολταϊκών πλαισίων με σωματίδια.

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται η απόκλιση της ακτινοβολίας από το μέσο όρο της περιόδου 2007-2025 κατά το μήνα Ιούλιο.
 

Η ηλιακή ενέργεια σημείωσε ιστορικά ρεκόρ στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2026, καλύπτοντας το 25% των αναγκών της Ένωσης σε ηλεκτρική ενέργεια, τόσο τον Ιούνιο (52 TWh) όσο και τον Ιούλιο (55 TWh). Η ηλιακή ενέργεια ξεπέρασε κάθε άλλη μεμονωμένη πηγή παραγωγής ενέργειας -συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας και του φυσικού αερίου- χάρη στην προσθήκη νέας δυναμικότητας και στα έντονα κύματα καύσωνα που ενίσχυσαν την παραγωγή κατά τη διάρκεια της ημέρας.