CINEA: Άνοιξε η 6η πρόσκληση για πιστοποίηση διασυνοριακών έργων ΑΠΕ – Η διαδικασία

Προσφέροντας στους φορείς υλοποίησης μια σημαντική ευκαιρία να εξασφαλίσουν καθεστώς προτεραιότητας και πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για μελέτες και κατασκευαστικές εργασίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση προκήρυξε την έκτη πρόσκληση, στο πλαίσιο του τρέχοντος επταετούς δημοσιονομικού κύκλου της, για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που επιδιώκουν να αποκτήσουν το καθεστώς Διασυνοριακού Έργου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Cross-Border Renewable Energy – CB RES). 

Η νέα πρόσκληση, που δημοσίευσε ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA), θα παραμείνει ανοικτή έως τις 6 Οκτωβρίου, καλώντας φορείς από ολόκληρη την Ευρώπη να υποβάλουν προτάσεις που ενισχύουν τη διακρατική συνεργασία στον τομέα της ενέργειας και επιταχύνουν τη μετάβαση σε ένα καθαρότερο και πιο ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα.

Σημαντικό εργαλείο

Η πρωτοβουλία CB RES, που θεσπίστηκε το 2021 στο πλαίσιο του Προγράμματος «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility – CEF) για την Ενέργεια, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση πολυεθνικών επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 

Μέσω της στήριξης έργων που βασίζονται στη συνεργασία δύο ή περισσότερων χωρών, το πρόγραμμα επιδιώκει να επιταχύνει την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και συμβάλλοντας στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ένωσης.

Περισσότερο από μια ευκαιρία χρηματοδότησης

Η απόκτηση του καθεστώτος CB RES δεν συνεπάγεται αυτόματα χρηματοδότηση, βελτιώνει όμως σημαντικά τις προοπτικές ενός έργου. Τα έργα που λαμβάνουν τη σχετική πιστοποίηση αποκτούν δικαίωμα συμμετοχής σε προσκλήσεις χρηματοδότησης του Connecting Europe Facility για μελέτες σκοπιμότητας, προπαρασκευαστικές εργασίες και κατασκευή. Παράλληλα, η αναγνώριση αυτή αυξάνει την προβολή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύει την πολιτική υποστήριξη από τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη και ενδυναμώνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Σύμφωνα με τον CINEA, η έκτη πρόσκληση αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για την απόκτηση του καθεστώτος CB RES στο πλαίσιο του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2021-2027. Τα έργα που θα επιλεγούν αναμένεται να έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στην τελευταία πρόσκληση χρηματοδότησης του Connecting Europe Facility για διασυνοριακά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί το 2027.

Τι είναι ένα διασυνοριακό έργο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας;

Τα διασυνοριακά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελούν μια σχετικά νέα έννοια που εισήγαγε η Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να ενθαρρύνει τα κράτη να συνεργάζονται για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της στους τομείς του κλίματος και της ενέργειας.

Αντί κάθε κράτος-μέλος να αναπτύσσει αποκλειστικά έργα εντός των εθνικών του συνόρων, το ευρωπαϊκό πλαίσιο προωθεί τη συνεργασία μέσω κοινών επενδύσεων, κοινά αναπτυσσόμενων έργων ή συντονισμένων μηχανισμών στήριξης.

Οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν να αφορούν δύο ή περισσότερα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή συνεργασία μεταξύ κράτους-μέλους και γειτονικής τρίτης χώρας. Στόχος είναι η μέγιστη αξιοποίηση των ανανεώσιμων ενεργειακών πόρων στις περιοχές όπου υπάρχουν οι καλύτερες φυσικές συνθήκες, με ταυτόχρονη κατανομή των περιβαλλοντικών και οικονομικών οφελών μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών.

Η διακρατική συνεργασία έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά τις προσπάθειες της Ευρώπης να μειώσει την εξάρτησή της από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ιδιαίτερα μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η οδηγία RED

Η Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (RED) προβλέπει δεσμευτικό στόχο ώστε οι ανανεώσιμες πηγές να καλύπτουν τουλάχιστον το 42,5% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2030, ενώ προβλέπεται και ένας επιπλέον ενδεικτικός στόχος 2,5%, ανεβάζοντας τη συνολική φιλοδοξία στο 45%.

Παρότι το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανήλθε περίπου στο 25,2% το 2024, απαιτείται σημαντική επιτάχυνση στην ανάπτυξη νέας δυναμικότητας προκειμένου να επιτευχθούν οι ευρωπαϊκοί στόχοι.

Ευρύ φάσμα επιλέξιμων τεχνολογιών

Η τρέχουσα πρόσκληση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Κεντρικό στοιχείο κάθε πρότασης πρέπει να αποτελεί μία εγκατάσταση παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Επιλέξιμες θεωρούνται τεχνολογίες όπως τα φωτοβολταϊκά συστήματα, τα χερσαία και υπεράκτια αιολικά πάρκα, η γεωθερμία, καθώς και υβριδικά συστήματα που συνδυάζουν περισσότερες από μία τεχνολογίες.

Τα έργα μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν διασυνδέσεις με ηλεκτρικά δίκτυα, εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας και άλλες υποστηρικτικές υποδομές.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Υποστηρίζει επίσης έργα που αφορούν τη θέρμανση και την ψύξη, την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου μέσω τεχνολογιών power-to-gas, την αποθήκευση ενέργειας και τις βιώσιμες μεταφορές.

Η διευρυμένη αυτή προσέγγιση αντικατοπτρίζει την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας απαιτεί την απανθρακοποίηση ολόκληρου του ενεργειακού συστήματος και όχι μόνο του τομέα της ηλεκτροπαραγωγής.

Έμφαση στην κυβερνοασφάλεια και τη στρατηγική ανθεκτικότητα

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φετινής πρόσκλησης είναι η αυξημένη έμφαση στην ασφάλεια των τεχνολογιών.

Ο CINEA επισημαίνει ότι τα έργα που περιλαμβάνουν «δυνητικά ευάλωτες τεχνολογίες και εξαρτήματα», όπως μετατροπείς ισχύος (inverters) και συστήματα διαχείρισης που είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο, θα πρέπει να προβλέπουν κατάλληλα μέτρα μετριασμού των κινδύνων που σχετίζονται με την κυβερνοασφάλεια και την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η σχετική καθοδήγηση αντανακλά τις αυξανόμενες ευρωπαϊκές ανησυχίες για την προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, την ψηφιακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι μελλοντικές προσκλήσεις χρηματοδότησης του Connecting Europe Facility ενδέχεται να περιλαμβάνουν πρόσθετες προϋποθέσεις για έργα που βασίζονται σε ευαίσθητες τεχνολογίες.

Ένα διαρκώς διευρυνόμενο χαρτοφυλάκιο έργων

Το πρόγραμμα CB RES διευρύνεται σταθερά από την έναρξή του. Τον περασμένο Αύγουστο, πέντε νέα έργα απέκτησαν το σχετικό καθεστώς, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των διαπιστευμένων διασυνοριακών έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε δεκατρία.

Παράλληλα με το πλαίσιο CB RES, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει και συμπληρωματικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης για την ενίσχυση της διακρατικής συνεργασίας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Μηχανισμός Χρηματοδότησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας της ΕΕ, ο οποίος επιτρέπει σε κράτη-μέλη με περιορισμένες δυνατότητες ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών να χρηματοδοτούν έργα σε άλλες χώρες με μεγαλύτερο δυναμικό, μοιραζόμενα τα οφέλη ως προς την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων.

Η πρώτη διασυνοριακή δημοπρασία φωτοβολταϊκών έργων πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2023.

Μέσω της διαδικασίας αυτής υπογράφηκαν συμφωνίες επιχορήγησης για επτά φωτοβολταϊκά έργα στη Φινλανδία, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος σχεδόν 213 MW, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το Λουξεμβούργο. Η πρώτη από αυτές τις εγκαταστάσεις τέθηκε ήδη σε λειτουργία μέσα στη φετινή χρονιά, αποδεικνύοντας ότι η διασυνοριακή συνεργασία στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορεί να μετατραπεί γρήγορα από πολιτική πρωτοβουλία σε λειτουργική ενεργειακή υποδομή.

Ακολούθησε δεύτερη διασυνοριακή δημοπρασία φωτοβολταϊκών τον Ιούλιο του 2024, ενώ ήδη έχει ανακοινωθεί και τρίτος σχετικός διαγωνισμός.

Στρατηγικό εργαλείο για το ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης

Η ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στη διασυνοριακή συνεργασία αντανακλά μια ευρύτερη μεταβολή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.

Η κλιματική ουδετερότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η οικονομική προσιτότητα της ενέργειας αντιμετωπίζονται πλέον ως αλληλένδετοι στόχοι, οι οποίοι απαιτούν συντονισμένη δράση πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Τα διασυνοριακά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορούν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα του ενεργειακού συστήματος, να αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα το διαφορετικό δυναμικό ανανεώσιμων πηγών κάθε χώρας και να μειώσουν το συνολικό κόστος των επενδύσεων μέσω οικονομιών κλίμακας και κοινών υποδομών.