Η Ελλάδα, η Λιβύη, οι Έρευνες Υδρογονανθράκων και η Chevron

Δεν πρόλαβε καλά-καλά να στεγνώσει το μελάνι των υπογραφών κάτω από τις συμβάσεις εκχώρησης των δύο θαλάσσιων περιοχών νότια της Κρήτης, για έρευνες υδρογονανθράκων, στην αμερικανική εταιρία Chevron και ενώ κάποιοι παρήγγειλαν κελεμπίες  για τα ‘’μεγάλα κοιτάσματα’’, κάποιοι άλλοι, που θα ήθελαν να μειώσουν την σημασία του γεγονότος, ανακάλυψαν στις νέες συμβάσεις  ύποπτες παραγράφους ‘’… που δείχνουν μελλοντική δυνητική εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Χώρας μας…’’. Τι συμβαίνει άραγε στην πραγματικότητα; 

Έχοντας πάνω από 50 χρόνια ενασχόλησης στον τομέα υδρογονανθράκων(*), θα ήθελα να συμβάλω μέσα από το δικό μου πρίσμα παρατηρήσεων στην κατανόηση της πραγματικότητας, αφαιρώντας τις πολιτικές σκοπιμότητες, που τείνουν να διαστρεβλώνουν το γεγονότα, να δούμε τι ακριβώς συμβαίνει και να διακρίνομε ποιο είναι το ‘’δένδρο’’ και ποιοι το ‘’δάσος’’ που διασφαλίζει τα συμφέροντα της Ελλάδας.   

Σημειώνω από την αρχή ότι στις περιοχές νότια της Κρήτης δεν εμπλέκεται άμεσα η Τουρκία, αλλά η Λιβύη (υποκινούμενη από την Τουρκία) η οποία διαθέτει αντικριστές ακτές με την Κρήτη. Μέσω όμως του Τουρκολιβυκού Μνημονίου  του Νοεμβρίου του 2019, η μεν Λιβύη διεκδικεί πάνω από το 85% της υφαλοκρηπίδας της Κρήτης, (και των δύο περιοχών που παραχωρήθηκαν στην Chevron με τις συμβάσεις που αναφέραμε πιο πάνω), ενώ η Τουρκία διεκδικεί την Ανατολική Μεσόγειο και το μισό Αιγαίο με το δόγμα της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’. Και οι δύο Χώρες ισχυρίζονται ότι οι νησιωτικοί χώροι δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ και ότι ο διαμοιρασμός με την Ελλάδα θα πρέπει να γίνεται στην μέση απόσταση μεταξύ των αντικριστών ηπειρωτικών ακτών. Αυτό έρχεται σε άμεση αντίθεση με την Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS 1982),  όπου στο άρθρο 121 αποδίδοντα ίσα δικαιώματα με τις ηπειρωτικές ακτές και στους κατοικημένους νησιωτικούς χώρους. 

Μετά από την αναγκαία εισαγωγή έρχομαι στο θέμα μας. Όσον αφορά το ενεργειακό κομμάτι για την ανακάλυψη κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, μετά λόγου γνώσεως, θα έλεγα ότι είναι πολύ νωρίς για πανηγυρισμούς και… κελεμπίες. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για πιθανή ύπαρξη υδρογονανθράκων, αλλά όχι αποδείξεις. Πριν γίνουν οι απαραίτητες έρευνες, με εκτεταμένα σεισμογραφικά προγράμματα, ακολουθούμενα από ερευνητικές γεωτρήσεις, δεν μπορούμε να μιλούμε για… κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Οι περιοχές αυτές είναι ακόμα «ανώριμες» από ερευνητική άποψη. Δεν υπάρχουν επαρκείς και ασφαλείς γνώσεις για τα πιθανά πετρελαϊκά συστήματα, γεγονός το οποίο αυξάνει τους ερευνητικούς κινδύνους και μειώνει τις πιθανότητες επιτυχίας.  Οι θάλασσες έχουν πολύ βαθιά νερά, είναι πολύπλοκες γεωλογικά και θα χρειασθεί χρόνος και πολλά κεφάλαια για να φτάσουμε στο τελικό αποτέλεσμα. Οτιδήποτε άλλο είναι σπέκουλα. Για να φτάσουμε στις γεωτρήσεις, μειώνοντας τους χρόνους, θα πρέπει επίσης να ξεπερασθούν πολλά εμπόδια, κυρίως γραφειοκρατικά, με έμφαση την περιβαλλοντική αδειοδότηση και τις πιθανές δικαστικές προσφυγές. Από τη φύση της περιοχής και των ερευνών, και την απουσία υποδομών, η πρώτη φάση, με την πρώτη γεώτρηση, θα κοστίσει πάνω από 100.000.000 ευρώ και θα καταβληθεί εξ ολοκλήρου από τις εταιρείες. Οι στόχοι που θα επιλεγούν θα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλοι, ώστε να ικανοποιούν τα κριτήρια βιωσιμότητας της ανακάλυψης, δεδομένου ότι τα κόστη εκμετάλλευσης θα είναι πολλαπλάσια του κόστους των αρχικών ερευνών, τα οποία  θα τα επωμισθούν και πάλιν οι εταιρείες. Πριν από μία πενταετία δεν πρέπει να περιμένουμε την πρώτη γεώτρηση και πριν από μια δεκαετία από τώρα την εκμετάλλευση, εάν φυσικά  υπάρξει ανακάλυψη.

  Όσον αφορά τη γεωπολιτική διάσταση, θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να δούμε που είναι το ‘’δένδρο’’ και που το ‘’δάσος’’ για τα συμφέροντα της Χώρας μας και δη τα κυριαρχικά.  Ήδη από το καλοκαίρι του 2024 η αμερικανική εταιρία Chevron εκδήλωσε την πρόθεση της στη Ελληνική εταιρία διαχείρισης υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥΕΠ) να αναλάβει έρευνες για ανακάλυψη υδρογονανθράκων σε περιοχές νότια  της Κρήτης. Λόγω του ‘’ενεργειακού  κλίματος’’ της εποχής με τη πράσινη ατζέντα δεν υπήρξε συνέχεια. Μετά την άνοδο του D. Trump στην προεδρία των ΗΠΑ, η Chevron επανήλθε τον Μάρτιο του 2025 και εκδήλωσε επίσημα το αίτημα της να αναλάβει έρευνες υδρογονανθράκων σε περιοχές νότια της Πελοποννήσου και νότια της Κρήτης, σε περιοχές που κάλυπτε ο διεθνής διαγωνισμός του 2014 και έφταναν μέχρι την μέση γραμμή της υφαλοκρηπίδας Λιβύης και Κρήτης (Νόμος 4001/2011)! Αυτή τη φορά το αίτημα έγινε δεκτό σε κλίμα ευφορίας, γιατί μια μεγάλη αμερικανική εταιρία αναγνώριζε έμπρακτα τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας μέχρι και την γραμμή της ίσης απόστασης των ακτών της Λιβύης και της νήσου Κρήτης. Όπως προβλέπεται στο νόμο περί υδρογονανθράκων, ξεκίνησαν αμέσως οι διαδικασίες διεθνούς διαγωνισμού. Η δημοσίευση στην εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε στις 12-6-2025 με λήξη την 10η -9-2025. Από τον Μάρτιο του 2025 μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2025, η Λιβύη και Τουρκία επιδόθηκαν σε σειρά ενεργειών για την ματαίωση ή την ακύρωση ή την αποτυχία  του συγκεκριμένου ελληνικού διαγωνισμού, γνωρίζοντας ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, το δόγμα της ‘’γαλάζιας πατρίδας’’ και οι διεκδικήσεις τους σε βάρος της Ελλάδας θα τίθεντο σε άμεσο κίνδυνο. 

Υπενθυμίζω τις ρηματικές διακοινώσεις της Λιβύης στον ΟΗΕ στις 17 Μαΐου 2025 και 17 Ιουλίου του 2025, με χάρτες και συντεταγμένες, που υπερκαλύπτουν κατά 85% περίπου τις δύο περιοχές του διαγωνισμού νότια της Κρήτης, τις δηλώσεις Φιντάν, τις συμφωνίες της τουρκικής εταιρείας πετρελαίου TPAO  με την αντίστοιχη λιβυκή, τις δελεαστικές υποσχέσεις προς τη Chevron, κ.λπ. κ.λπ. Παρ’ όλα αυτά, η Chevron επέμενε στη συμμετοχή της στον ελληνικό διαγωνισμό, τον κέρδισε και υπέγραψε τις συμβάσεις. Έτσι το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και οι λιβυκές διεκδικήσεις υπέστηκαν σοβαρότατα πλήγματα.  Παραθέτω τους παρακάτω χάρτες για να δούμε ποιο είναι το ‘’δάσος’’ υπέρ των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων με την σύμβαση της Chevron  και ποιο είναι το ‘’δένδρο’’ από ‘’ύποπτες παραγράφους στις νέες συμβάσεις  περί  μελλοντικής δυνητικής εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Χώρας μας…’’.

 Γνωρίζοντας την πρακτική των εταιριών υδρογονανθράκων, να αποφεύγουν τις δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες και διεκδικούμενες από τρίτους  περιοχές, είναι προφανές ότι οι διακοινώσεις της Λιβύης με χάρτες και συντεταγμένες απευθύνονται κυρίως στην Chevron (και άλλες εταιρίες)  με σκοπό να κλονίσουν το ενδιαφέρον της για  να το αποσύρει, έτσι ώστε να αποτύχει ο Ελληνικός Διαγωνισμός και να παραμείνουν οι διεκδικήσεις εις βάρος της Ελλάδας. Παρόλα αυτά η Chevron  δεν απέσυρε το ενδιαφέρον της και κέρδισε τον διαγωνισμό διαμορφώνοντας τον νέο χάρτη παραχωρήσεων της Ελλάδας (χάρτης-3)

Η σύγκριση των δύο χαρτών της Λιβύης και του νέου χάρτη παραχωρήσεων της Ελλάδας δείχνει ποιο είναι το ‘’δάσος’’ για τα κυριαρχικά δικαιώματα και συμφέροντα της Ελλάδας. Φαντασθείτε να αποχωρούσε η Chevron και να μην διαμορφωνόταν ο νέος χάρτης. 

Από τον Μάρτιο του 2025, μετά από 17 χρόνια,  η Λιβύη προκήρυξε διαγωνισμό  παραχωρήσεων για έρευνες υδρογονανθράκων για 11 χερσαίες και 11 θαλάσσιες περιοχές, μερικές από τις οποίες νότια της Κρήτης. Η Λιβύη φρόντισε επιμελώς να μην ξεπεράσει την γραμμή της μέσης απόστασης μεταξύ των ακτογραμμών της και των νότιων ακτών της Κρήτης, σεβόμενη τις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας! Και αυτό γιατί ήθελε πραγματικά να προσελκύσει τις διεθνείς εταιρίες πετρελαίου, τις οποίες είχε ανάγκη για συμμετοχή και ευόδωση των προσδοκιών της για επιτυχία του διαγωνισμού της.  Από τις 80 περίπου εταιρίες που εκδήλωσαν ενδιαφέρον (!)  προεπιλέγηκαν οι 37, μεταξύ των οποίων και η Chevron. Ο διαγωνισμός παρατάθηκε από τον Νοέμβριο του 2025 στον Μάρτιο του 2026. Από τις 22 συνολικά περιοχές εκχωρήθηκαν μόνον οι 5.  Μία χερσαία περιοχή δόθηκε στην Chevron (S4). Καμία θαλάσσια περιοχή νότια από την μέση γραμμή με την Κρήτη δεν προσέλκυσε το ενδιαφέρον εταιριών. Στον διαγωνισμό συμμετείχε και η τουρκική εταιρία TPAO, οποία κέρδισε θαλάσσια περιοχή (Block 07) σε συνεργασία με την ισπανική Repsol και την MOL. Δεν μπορούμε να πούμε ότι ο διαγωνισμός της Λιβύης είχε επιτυχία, για μια χώρα με βεβαιωμένα αποθέματα  48 δις βαρελιών πετρελαίου και 2 τρις κυβικών μέτρων Αερίου. Οι εταιρίες επισήμως είχαν εκφράσει επιφυλάξεις για τους οικονομικούς όρους των συμβάσεων, ιδίως για το φυσικό αέριο και έντονους προβληματισμούς για τις συνθήκες ασφαλείας και σταθερότητας. Στο χάρτη-4 φαίνονται τα αποτελέσματα του διαγωνισμού της Λιβύης.

Άφησα για το τέλος τον σχολιασμό για ‘’ ύποπτες παραγράφους στις νέες συμβάσεις  … που δείχνουν μελλοντική δυνητική εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Χώρας μας…’’.  Κατ’ αρχή υπενθυμίζω ότι δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης (τις τεράστιες διαφορές φιλοσοφίας και αντιλήψεων τις περιγράψαμε προηγουμένως). Αξιοσημείωτο είναι ότι αμέσως μετά την επίσημη συμμετοχή της Chevron  στον Ελληνικό διαγωνισμό Ελλάδα και Λιβύη επανεκκίνησαν  τις διαπραγματεύσεις οριοθέτησης!!!  Οπότε από τις διαπραγματεύσεις ενδέχεται να υπάρξει κάποια τροποποίηση των νότιων και πλευρικών συνόρων των παραχωρήσεων στην Chevron. Το Δημόσιο με την νέα προσθήκη στο άρθρο 30.3 των συμβάσεων προβλέπει ότι  «οι γεωγραφικές συντεταγμένες των νότιων και πλευρικών ορίων της Συμβατικής Περιοχής μπορούν να αναθεωρηθούν από τον Εκμισθωτή, σε περίπτωση σύναψης συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και ενός η περισσοτέρων γειτονικών κυρίαρχων κρατών, η οποία οριοθετεί την υφαλοκρηπίδα ή την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Συμβατική Περιοχή … το τμήμα της Συμβατικής Περιοχής που, σύμφωνα με τις διατάξεις βρίσκεται πέραν της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ της Ελληνικής Δημοκρατίας (η Οριοθετημένη Περιοχή) παύει να αποτελεί μέρος της Συμβατικής Περιοχής και όλα τα δικαιώματα του Μισθωτή επί του τμήματος αυτού εκλείπουν χωρίς να δημιουργούνται δικαιώματα ή αξιώσεις του Μισθωτή έναντι του Εκμισθωτή … ». Δηλαδή η επίμαχη προσθήκη προφυλάσσει το Δημόσιο από μελλοντικές αξιώσεις του αναδόχου. 

Πόσο πιθανό είναι να γίνει το παραπάνω; Είναι ενδεχόμενο γιατί ήδη υπάρχει σε εξέλιξη διαπραγμάτευση : Αν δούμε προσεκτικά το χάρτη-5 με το Τουρκολυβικό Μνημόνιο και την Ελληνο-Αιγυπτιακή Συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, θα αντιληφθούμε ότι η προέκταση της γραμμής της Ελληνο-Αιγυπτιακής Συμφωνίας προς τα Δυτικά, (λαμβάνοντας υπόψη και την γραμμή της μέσης απόστασης μεταξύ των ακτών Κρήτης-Λιβύης), κατά πάσα πιθανότητα θα διακόψει το ανατολικό όριο της παραχώρησης της Chevron και πιθανό να απωλεσθεί ή τροποποιηθεί ένα μικρό μέρος  της νότιας περιοχής της παραχώρησης. Υπενθυμίζεται ότι η γραμμή οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας -Αιγύπτου, με σκοπό την εξουδετέρωση του τουρκολυβικού μνημονίου, δεν είναι η μέση απόσταση των ακτογραμμών Κρήτης-Καρπάθου-Ρόδου και αντίστοιχα της Αιγύπτου, αλλά χαράζεται σε ποσοστό περίπου 45%-55% υπέρ της Αιγύπτου.

------------------------------

Ο κ. Κωνσταντίνος Νικολάου είναι Γεωλόγος Πετρελαίων-Ενεργειακός Οικονομολόγος, πρώην Αντιπρόεδρος ΔΣ και Τεχνικός Σύμβουλος της Energean στην Ελλάδα, πρώην Τεχνικός Διευθυντής της Ελληνικά Πετρέλαια ΑΕ, πρώην Διοικητικός Σύμβουλος της Εταιρίας Υδρογονανθράκων Κύπρου, πρώην Προϊστάμενος Ερευνών της Δημόσιας Επιχείρησης Πετρελαίου ΑΕ, πρώην Γραμματέας Συμβουλίου Ενέργειας