Το Συμβούλιο της ΕΕ υποστηρίζει το σχέδιο της Κομισιόν για σταθερές τιμές ETS2

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται να επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα σε ορισμένους από τους πιο πολιτικά ευαίσθητους τομείς της οικονομίας οι εθνικές κυβερνήσεις κινήθηκαν για να κατευνάσουν τους φόβους για αυξήσεις τιμών και μεταβλητότητα. Αυτή την εβδομάδα, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε επίπεδο μόνιμων αντιπροσώπων, ενέκρινε στοχευμένες αλλαγές στο ETS2.

Η απόφαση σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα ώστε το σύστημα, το οποίο αναμένεται να καταστεί πλήρως λειτουργικό το 2028, να ξεκινήσει, όπως επισημαίνουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, «σε σταθερή βάση».

Μια δικλίδα ασφαλείας για μια νέα αγορά άνθρακα

Η μεταρρύθμιση αφορά το αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς (MSR), έναν μηχανισμό που έχει σχεδιαστεί για να αποτρέπει ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπών. Το MSR λειτουργεί ως δικλίδα ασφαλείας: όταν οι τιμές αυξάνονται απότομα ή όταν ο αριθμός των δικαιωμάτων σε κυκλοφορία μειώνεται υπερβολικά, μπορούν να αποδεσμευθούν επιπλέον δικαιώματα στην αγορά. Αντίθετα, όταν υπάρχει υπερπροσφορά, δικαιώματα μπορούν να αποσυρθούν.

Σημαντικό είναι ότι η θέση του Συμβουλίου δεν τροποποιεί τη συνολική αρχιτεκτονική του αποθεματικού. Αντιθέτως, προσαρμόζει τον τρόπο και το πότε μπορούν να αποδεσμεύονται δικαιώματα, με στόχο τον περιορισμό ενδεχόμενων αιχμών τιμών κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας του ETS2.

Η Μαρία Παναγιώτου, Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ, υπογράμμισε ότι το «νέο σύστημα εμπορίας εκπομπών για τις οδικές μεταφορές και τα κτίρια πρέπει να ξεκινήσει σε σταθερή βάση». Και πρόσθεσε: «Η προσαρμογή του αποθεματικού σταθερότητας της αγοράς — της δικλίδας ασφαλείας του συστήματος — στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ είναι προσηλωμένη σε μια σταθερή και προβλέψιμη αγορά άνθρακα».

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη στοχευμένη τροποποίηση υποστηρίχθηκε από το Συμβούλιο χωρίς αλλαγές. Ακολούθησε πρωτοβουλία του Ιουλίου 2025, την οποία στήριξαν 19 κράτη μέλη, με αίτημα την ομαλή εκκίνηση του ETS2.

Τι είναι το ETS2;

Το νέο σύστημα θεσπίστηκε στο πλαίσιο του πακέτου «Fit for 55» το 2023. Ενώ το αρχικό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (ETS) καλύπτει τη βαριά βιομηχανία και την ηλεκτροπαραγωγή, το ETS2 επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα στους διανομείς καυσίμων που προμηθεύουν τον τομέα των κτιρίων, των οδικών μεταφορών και ορισμένους άλλους τομείς.

Στο πλαίσιο του ETS2, οι προμηθευτές καυσίμων θα πρέπει να παρακολουθούν και να αναφέρουν τις εκπομπές που συνδέονται με τα καύσιμα που διαθέτουν και να παραδίδουν δικαιώματα ισοδύναμα με τις αντίστοιχες εκπομπές. Ο συνολικός αριθμός διαθέσιμων δικαιωμάτων στην ΕΕ θα μειώνεται κάθε χρόνο, δημιουργώντας ένα σήμα τιμής άνθρακα που στοχεύει στην ενθάρρυνση καθαρότερων τεχνολογιών και της ενεργειακής απόδοσης.

Στόχος είναι η μείωση των εκπομπών από τους συγκεκριμένους τομείς κατά 42% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005. Ωστόσο, επειδή το κόστος θέρμανσης και μεταφορών επηρεάζει άμεσα τα νοικοκυριά, οι κυβερνήσεις είναι επιφυλακτικές απέναντι σε αιφνίδιες αυξήσεις τιμών που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολιτικές αντιδράσεις.

Τον Δεκέμβριο, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα συμφώνησαν ανεπίσημα να μεταθέσουν την πλήρη έναρξη του ETS2 κατά ένα έτος, στο 2028. Η καθυστέρηση αυτή, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στο αποθεματικό, αντικατοπτρίζει την αυξημένη ευαισθησία ως προς τις κοινωνικές επιπτώσεις της τιμολόγησης του άνθρακα.

Περισσότερα δικαιώματα όταν οι τιμές αυξάνονται

Μία από τις βασικές αλλαγές που ενέκρινε το Συμβούλιο αφορά τον μηχανισμό ελέγχου των τιμών. Σύμφωνα με το υφιστάμενο πλαίσιο, εάν η τιμή των δικαιωμάτων στο ETS2 υπερβεί τα 45 ευρώ ανά τόνο ισοδυνάμου CO₂ (σε τιμές 2020), αποδεσμεύονται 20 εκατομμύρια δικαιώματα από το αποθεματικό.

Η τροποποίηση διπλασιάζει αυτή την αντίδραση. Όταν ξεπερνιέται το όριο των 45 ευρώ, θα αποδεσμεύονται 40 εκατομμύρια δικαιώματα αντί για 20. Επιπλέον, η αποδέσμευση αυτή μπορεί να πραγματοποιείται δύο φορές τον χρόνο, επιτρέποντας την εισαγωγή έως και 80 εκατομμυρίων επιπλέον δικαιωμάτων ετησίως έως το τέλος του 2029.

Παράταση πέραν του 2030

Ένα ακόμη βασικό στοιχείο της θέσης του Συμβουλίου είναι η παράταση της ισχύος του αποθεματικού πέραν του 2030.

Συνολικά 600 εκατομμύρια δικαιώματα βρίσκονται σήμερα στο αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, ο όγκος αυτός αντιστοιχεί περίπου σε δέκα έτη απαιτούμενων μειώσεων εκπομπών στο πλαίσιο του ETS2. Με τους νέους κανόνες, τα δικαιώματα αυτά θα παραμείνουν έγκυρα και μετά την 31η Δεκεμβρίου 2030, εφόσον δεν έχουν χρησιμοποιηθεί, και θα μπορούν να αξιοποιηθούν εάν χρειαστεί για τη σταθεροποίηση της αγοράς.

Η μεγαλύτερη αυτή χρονική προοπτική αποσκοπεί στο να καθησυχάσει τους συμμετέχοντες στην αγορά — συμπεριλαμβανομένων των προμηθευτών καυσίμων και των επενδυτών — ότι το σύστημα θα παραμείνει προβλέψιμο και ευέλικτο και πέρα από την αρχική φάση εφαρμογής του.

Με τη διασφάλιση ότι το αποθεματικό δεν θα λήξει στο τέλος της δεκαετίας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής επιδιώκουν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη στη διαχρονική σταθερότητα του πλαισίου της αγοράς άνθρακα.

Ένας πιο σταδιακός μηχανισμός αποδέσμευσης

Η τροποποίηση εισάγει επίσης μια πιο διαβαθμισμένη προσέγγιση στην αποδέσμευση δικαιωμάτων όταν μειώνεται ο συνολικός αριθμός τους σε κυκλοφορία.

Οι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η προσέγγιση αυτή θα αποτρέψει «αιφνίδιες και απότομες διακυμάνσεις της προσφοράς» και θα συμβάλει στη διατήρηση σταθερού σήματος τιμής στην αγορά.

Πολιτική και οικονομική εξισορρόπηση

Η ομόφωνη στήριξη του Συμβουλίου στην πρόταση της Επιτροπής αναδεικνύει τη λεπτή ισορροπία που καλούνται να διαχειριστούν οι κυβερνήσεις της ΕΕ.

Από τη μία πλευρά, το ETS2 είναι κεντρικής σημασίας για την επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των νομικά δεσμευτικών στόχων μείωσης εκπομπών. Η απανθρακοποίηση των κτιρίων και των οδικών μεταφορών είναι απαραίτητη για την τήρηση της συνολικής πορείας μείωσης εκπομπών.

Από την άλλη, η τιμολόγηση του άνθρακα σε αυτούς τους τομείς έχει άμεσες και ορατές συνέπειες για τους πολίτες. Η αύξηση του κόστους θέρμανσης ή καυσίμων μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε πολιτικά εκρηκτικό ζήτημα, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής πίεσης.

Με την ενίσχυση του αποθεματικού σταθερότητας της αγοράς, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να αποδείξουν ότι η κλιματική φιλοδοξία μπορεί να συνδυαστεί με οικονομική σύνεση. Οι αλλαγές δεν αποδυναμώνουν την περιβαλλοντική ακεραιότητα του συστήματος — το συνολικό ανώτατο όριο εκπομπών παραμένει αμετάβλητο — αλλά επιδιώκουν να διαχειριστούν τον ρυθμό και την προβλεψιμότητα διαμόρφωσης των τιμών.

Τα επόμενα βήματα

Με την υιοθέτηση της διαπραγματευτικής εντολής του Συμβουλίου, η κυπριακή προεδρία μπορεί πλέον να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μόλις αυτό οριστικοποιήσει τη θέση του. Και τα δύο θεσμικά όργανα πρέπει να συμφωνήσουν σε κοινό κείμενο προτού οι αλλαγές καταστούν δεσμευτικές.

Η φιλοδοξία είναι να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις όσο το δυνατόν περισσότερο κατά τη διάρκεια της τρέχουσας προεδρίας, ώστε οι αναθεωρημένοι κανόνες να έχουν τεθεί σε ισχύ πολύ πριν από την έναρξη του 2028.

Καθώς η ΕΕ επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα πιο βαθιά στην καθημερινή ζωή των πολιτών, η σταθερότητα των αγορών άνθρακα θα τεθεί υπό στενή παρακολούθηση. Η τελευταία κίνηση του Συμβουλίου σηματοδοτεί την πρόθεση των ευρωπαίων υπευθύνων χάραξης πολιτικής να διασφαλίσουν ότι το ETS2 δεν θα απογειωθεί μέσα σε αναταράξεις — αλλά με σταθερότητα και προβλεψιμότητα, παράλληλα με φιλοδοξία.